การส่งเสริมผลิตภัณฑ์ขนมไทยของชุมชน เพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานราก โดยการมีส่วนร่วมของชุมชนเทพลีลา เขตวังทองหลาง กรุงเทพมหานคร
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
บทคัดย่อ การวิจัยเรื่อง การส่งเสริมผลิตภัณฑ์ขนมไทยของชุมชน เพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานราก โดยการมีส่วนร่วมของชุมชนวัดเทพลีลา เขตวังทองหลาง กรุงเทพมหานคร มีวัตถุประสงค์การวิจัยเพื่อศึกษาบริบทของชุมชน ปัญหาและอุปสรรคผลิตภัณฑ์ขนมไทยของชุมชนวัดเทพลีลา ความต้องการของชุมชนในการรวมกลุ่มพัฒนาผลิตภัณฑ์ขนมไทย และรูปแบบการพัฒนาผลิตภัณฑ์ขนมไทยและช่องทางการตลาด เพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานราก โดยการมีส่วนร่วมของชุมชนวัดเทพลีลา เขตวังทองหลาง กรุงเทพมหานคร กลุ่มประชากรเป้าหมาย คือ กลุ่มผู้สูงอายุ กลุ่มแม่บ้าน กลุ่มผู้มีรายได้น้อย กลุ่มเปราะบาง และกลุ่มที่ต้องการมีรายได้เสริม จำนวน 22 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ การสำรวจ การประชุมกลุ่ม การสัมภาษณ์แบบเจาะลึก การสังเกตแบบมีส่วนร่วม การทบทวนเอกสาร และแบบสอบถาม ผลการวิจัยพบว่า ด้านบริบทของชุมชนวัดเทพลีลา มีลักษณะเป็น “ชุมชนเมือง” โดยมีกลุ่มผู้สูงอายุมากที่สุด ทั้งมีประชากรแฝงที่มาเช่าบ้านพักอาศัย (ไม่ใช่คนในชุมชน) ลักษณะของชุมชนต่างคนต่างอยู่ มีการประกอบอาชีพแตกต่างกัน คนในชุมชนยังขาดอาชีพที่มั่นคงและขาดการรวมกลุ่มอาชีพ อาชีพของคนในชุมชนส่วนใหญ่วิถีชีวิตแบบหาเช้า-กินค่ำ บางกลุ่มติดบ้านไม่ร่วมกิจกรรมกับทางชุมชน สิ่งแวดล้อมของชุมชนเป็นทางผ่านของน้ำเสีย (ส่งกลิ่น-ผลต่อสุขภาพ) ปัญหาและอุปสรรคของชุมชนก่อนการพัฒนาผลิตภัณฑ์ขนมไทยนั้น ชุมชนมีความเห็นว่า ปัญหาสำคัญ คือ รายได้และความเป็นอยู่ของคนในชุมชน ส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุ เป็นกลุ่มผู้เปราะบาง ไม่มีอาชีพประจำ ขาดสถานที่ในการทำขนมที่ถูกสุขลักษณะ เนื่องจากสภาพสิ่งแวดล้อมของชุมชน ทั้งไม่มีประสบการณ์ในทางการตลาด ยังมองไม่เห็นว่าเมื่อทำผลิตภัณฑ์ได้แล้วจะนำไปจำหน่ายที่ไหน มีตลาดหรือสถานที่ให้จำหน่ายหรือไม่ จะบริหารจัดการอย่างไรที่จะสามารถสร้างความมั่นคงให้ผู้เข้ามีส่วนร่วม ด้านความต้องการของชุมชนในการรวมกลุ่มพัฒนาผลิตภัณฑ์ขนมไทย จากการที่ทีมนักวิจัยอาจารย์ได้ลงพื้นที่เพื่อเก็บข้อมูลอย่างรอบด้าน พบว่า ชุมชนต้องการแก้ปัญหาเศรษฐกิจและเห็นว่าชุมชนมีทุนความรู้เรื่องขนมไทยที่สามารถจะพัฒนาเป็นรายได้ของชุมชน ดังนั้น การให้โอกาสแก่สมาชิกของชุมชนวัดเทพลีลามีความเท่าเทียมกัน ถือเป็นกระบวนการเรียนรู้ที่กระตุ้นให้ชุมชนวัดเทพลีลาเข้ามาร่วมในฐานะเจ้าหน้าที่หรือนักวางแผน มีการเรียนรู้ร่วมกันและเข้าร่วมประชุมตัดสินใจในการพัฒนา ซึ่งข้อค้นพบประเด็นที่ชุมชนวัดเทพลีลาต้องการ คือ การรวมกลุ่มพัฒนาผลิตภัณฑ์ขนมไทย พัฒนาเป็นกลุ่มอาชีพที่สามารถสร้างราย ขาดทรัพยากรการบริหาร เช่น งบประมาณ เครื่องมือ อุปกรณ์ และผู้ที่จะเข้าร่วมสร้างอาชีพ สามารถดำเนินการรวมกลุ่ม จดทะเบียนจัดตั้งกลุ่มอาชีพขนมไทยวัดเทพลีลา เพื่อตามแนวคิด 5ก (1) กลุ่ม/สมาชิก คือ มีสมาชิกเข้ารวมกลุ่มอาชีพ จำนวน 34 คน (2) กรรมการ คือ กลุ่มอาชีพมีการแต่งตั้งคณะกรรมการบริหารกลุ่ม และคณะกรรมการฝ่ายต่าง ๆ ในการดำเนินการของกลุ่ม (3) กฎ กติกา ระเบียบข้อบังคับกลุ่ม คือ คณะกรรมการได้ร่างระเบียบข้อบังคับของกลุ่มในการปฏิบัติร่วมกัน (4) กองทุน คือ ระดมทุนจากสมัครเข้าเป็นสมาชิกกลุ่มคนละ 100 บ.และ( 5) กิจกรรม คือ มีกิจกรรมร่วมกัน การประชุมกลุ่มทุกเดือน ตลาดนัดชุมชน 2 สัปดาห์/ครั้ง และสนับสนุนส่งเสริมกิจกรรมของชุมชน คือ การประชาสัมพันธ์ชุมชน, การเป็นสัญลักษณ์ตัวแทนของชุมชน, คืนกำไรให้กับสังคม สำหรับรูปแบบการพัฒนาผลิตภัณฑ์ขนมไทยและช่องทางการตลาด เพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานราก โดยการมีส่วนร่วมของชุมชนวัดเทพลีลา พบว่า รูปแบบการพัฒนาผลิตภัณฑ์ขนมไทยและช่องทางการตลาด เพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานราก โดยการมีส่วนร่วมของชุมชนวัดเทพลีลา มี 6 ขั้นตอน คือ (1) การหาแนวคิด (2) การสร้างแบบจำลองทางธุรกิจ (3) การพัฒนาผลิตภัณฑ์ (4) การทดสอบตลาด (5) การผลิตและจัดจำหน่าย และ (6) การติดตามและประเมินผล ทั้งนี้ จากการที่ชุมชนได้นำขนมไทยไปจำหน่ายและออกร้านในหลาย ๆ สถานที่ เช่น โครงการสานศิลป์ สืบวัฒนธรรม มรดกภูมิปัญญาไทย” คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง, งานวันนักประดิษฐ์ (วช.) ไบเทคบางนา, งานตลาดนัดชุมชน, การจัดอาหารว่างงานประชุมสัมมนาของหน่วยงานต่าง ๆ, วันเด็กคนขุมชน ฯลฯ กิจกรรมต่าง ๆ เป็นการเปิดมุมมองทำให้ชาวชุมชนเห็นช่องทางและโอกาสในการส่งเสริมอาชีพด้านการทำขนมไทยของชุมชนวัดเทพลีลา ที่สามารถสร้างรายได้จากการมีส่วนร่วมของชุมชน ร่วมกันเรียนรู้ต่อยอดผลิตภัณฑ์ การปรับส่วนผสมให้มีความหลากหลาย การปรับรูปลักษณ์ใหม่เพื่อเป็นขนมไทยของชุมชนวัดเทพลีลา ตลอดจนคิดพัฒนารูปแบบบรรจุภัณฑ์ใหม่ ออกแบบแบรนด์ (โลโก้) จากแนวคิดของลูกหลานคนในชุมชน การสร้างช่องทางการตลาดทั้งแบบออนไลน์และออฟไลน์ เพื่อเพิ่มช่องทางการจำหน่ายและสร้างรายได้เพิ่มมากขึ้น ทั้งนี้ การรวมกลุ่มอาชีพขนมไทยของชุมชนวัดเทพลีลาตามหลัก 5ก นับเป็นการสร้างโอกาสและก่อให้เกิดแรงบันดาลใจ ทำให้ชุมชนได้ตระหนักถึงคุณค่าและศักยภาพของคนในชุมชน เกิดความรัก ความสามัคคี ความร่วมมือของคนวัยต่าง ๆ ที่สามารถสร้างงานสร้างอาชีพแก่ชาวชุมชนวัดเทพลีลาสืบไป คำสำคัญ: การพัฒนาผลิตภัณฑ์, ขนมไทย, ความต้องการ, การรวมกลุ่มอาชีพ