แนวทางการพัฒนาพรุฉิมพลีเป็นแหล่งน้ำสำรองเพื่อลดความเสี่ยงการขาดแคลนน้ำเพื่อการเกษตรตำบลเชิงแส อำเภอกระแสสินธุ์ สงขลา

บทคัดย่อ

ตำบลเชิงแส ประสบปัญหาน้ำท่วมและขาดแคลนน้ำสำหรับการเกษตรเป็นประจำเนื่องจากเป็นที่ราบริมทะเลสาบและไม่มีแหล่งเก็บกักน้ำขนาดใหญ่ ชาวบ้านคิดว่าควรพัฒนาพรุฉิมพลีเป็นแหล่งน้ำสำรองสำหรับบรรเทาน้ำท่วมและสำรองน้ำสำหรับทำนาปรัง โครงการนี้จึงต้องการศึกษาแนวทางการพัฒนาพรุฉิมพลีเป็นแหล่งกักเก็บน้ำและระบบระบายน้ำที่เหมาะสมกับป่าพรุ ที่สามารถบรรเทาปัญหาน้ำท่วมน้ำแล้งและรักษาความเป็นป่าพรุไว้ให้ชุมชนได้ โครงการใช้แนวทางงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นร่วมกับการศึกษาเฉพาะในบางเรื่อง โดยมีวิธีการคือ 1) การศึกษาสภาพพรุด้านธรรมชาติ การใช้ประโยชน์และการถือครองที่ดิน โดยระดมความคิดเห็นจากชาวบ้าน หารือหน่วยงาน และสำรวจภาคสนาม 2) การศึกษาศักยภาพของพรุในการกักเก็บน้ำและทางระบายน้ำ โดยสำรวจสภาพพรุและประเมินปริมาตรพรุ และ 3) การพัฒนาแนวทางการพัฒนาพรุฉิมพลีเป็นแหล่งน้ำสำรอง โดยกำหนดรูปแบบการพัฒนาและนำเสนอต่อชาวบ้านและหน่วยงานเพื่อขอความคิดเห็น ผลการศึกษาพบว่าป่าพรุฉิมพลีเป็นป่าพรุเสื่อมสภาพที่มีความอุดมสมบูรณ์ของพืชและสัตว์ เป็นแหล่งอาศัยและหากินของนกจำนวนมาก เป็นแหล่งทรัพยากรที่ชาวบ้านเข้ามาใช้ประโยชน์ การเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นเมื่อมีการจับจองพื้นที่ออกสารสิทธิ์ มีการปลูกปาล์มน้ำมันส่งผลให้ระบบนิเวศเปลี่ยนแปลง ป่าพรุร้อยละ 60 เป็นพื้นที่ถือครองทั้งที่มีโฉนดและไม่มีโฉนด ในส่วนของผลการประเมินศักยภาพการกักเก็บน้ำของป่าพรุฉิมพลี 2 กรณี คือ 1) กรณีไม่ขุดหรือปรับสภาพพรุ มีปริมาณการกักเก็บน้ำประมาณ 2.90 ล้าน ลบ.ม. 2) กรณีมีการขุดหรือปรับสภาพของพรุบางส่วน มีปริมาณการกักเก็บน้ำเพิ่มขึ้น คือ ประมาณ 3.14 ล้าน ลบ.ม. สภาพเหมืองไส้ไก่ในพื้นที่นาในปัจจุบันยังมีจุดที่เป็นปัญหาเส้นทางน้ำยังไม่เชื่อมต่อกัน 3 จุด ส่งผลให้การกระจายน้ำไม่มีประสิทธิภาพ แนวทางการพัฒนาพรุฉิมพลีเพื่อเป็นแหล่งน้ำสำรองหรือแก้มลิงที่เสนอประกอบด้วย 2 องค์ประกอบ คือ 1) รูปแบบการพัฒนาพรุเป็นแหล่งน้ำสำรอง เสนอ 2 กรณี คือ กรณีไม่มีการขุดหรือปรับสภาพพรุ แต่จัดการระบบระบายน้ำรอบพรุและประตูน้ำ ซึ่งจะกักเก็บน้ำได้ประมาณ 2.90 ล้าน ลบ.ม. ใช้ทำนาปรังได้ 1,160 ไร่ และกรณีขุดพรุบางส่วนเพิ่มเติมเพื่อเพิ่มปริมาณการเก็บน้ำ โดยต้องมีการจัดการระบบน้ำเข้าออกป่าพรุและจัดสร้าง/ปรับปรุงประตูน้ำ ซึ่งจะเก็บน้ำได้ประมาณ 3.14 ล้าน ลบ.ม. ใช้ทำนาปรังได้ 1,257 ไร่ 2) การปรับปรุงเหมืองไส้ไก่เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการส่งน้ำจากป่าพรุไปยังที่นา โดยเชื่อมเหมืองไส้ไก่จุดที่มีปัญหา 2 จุด ผลการศึกษาจากโครงการวิจัยนี้เป็นข้อเสนอแนวทางการพัฒนาพรุฉิมพลีเป็นแหล่งน้ำสำรองที่ยังไม่ได้มีการปฏิบัติจริง จึงยังไม่สามารถแก้ปัญหาน้ำท่วมน้ำแล้งของพื้นที่ได้ การดำเนินงานในช่วงต่อไปจึงจำเป็นต้องมีการผลักดันให้เกิดการนำข้อเสนอดังกล่าวไปไปปฏิบัติโดยหน่วยงานที่รับผิดชอบ โดยสิ่งที่จำเป็นต้องดำเนินการเร่งด่วนควบคู่กันไปคือ การหาแนวทางลดความเสี่ยงการทำการเกษตรจากน้ำท่วมและน้ำแล้งที่ชาวบ้านกำลังเผชิญอยู่ เพื่อให้ชาวบ้านสามารถดำเนินการได้ก่อนที่จะมีการพัฒนาพรุฉิมพลีเป็นแหล่งน้ำสำรองในอนาคต คำสำคัญ: พรุฉิมพลี, เชิงแส, น้ำท่วมน้ำแล้ง, น้ำเพื่อเกษตร

คำสำคัญ