การจัดการองค์ความรู้และการถ่ายทอดเทคโนโลยีการทอเสื่อกกด้วยเครื่องทอเสื่อกกด้วยมือแบบต่อเนื่องสำหรับวิสาหกิจชุมชน

บทคัดย่อ

จังหวัดนครพนมเป็นแหล่งผลิตเส้นกกสำคัญของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ลักษณะของต้นกกในพื้นที่จังหวัดนครพนมมีความนุ่ม ลำต้นใหญ่พิเศษ มากกว่าเส้นกกจากจังหวัดอื่นในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เมื่อนำไปแปรรูปเป็นเสื่อ หรือเบาะรองนั่งทำโยคะ จะให้ความรู้สึกสัมผัสที่นุ่มสบาย มีกลิ่นหอม ถึงแม้ว่าจะมีการผลิตเส้นกกเป็นจำนวนมากในพื้นที่จังหวัดนครพนม แต่เส้นกกส่วนใหญ่กลับถูกนำไปแปรรูปเป็นเสื่อ หรือผลิตภัณฑ์จากต้นกกขายที่จังหวัดอื่น ทำให้ไม่เกิดการเพิ่มมูลค่าในห่วงโซ่อุปทาน (Supply chain) และห่วงโซ่คุณค่า (Value chain) ของการผลิตผลิตภัณฑ์จากต้นกกในพื้นที่ ซึ่งสัมภาษณ์ นางธัญญ์นภัส กิ่งสุวรรณ เจ้าของแบรนด์สินค่า thorr living ซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์จากกกเกรดพรีเมี่ยม ที่จำหน่ายผลิตภัณฑ์ จากต้นกกในระดับประเทศ และในระดับโลก สำหรับการตกแต่งบ้าน มีรูปลักษณ์สวยงามทันสมัย และมีลูกค้าในต่างประเทศจำนวนมาก โดยเริ่มพัฒนาตลาดผลิตภัณฑ์กก จากความต้องการยกระดับสินค้าให้กับชุมชน บ้านเกิดที่จังหวัดอำนาจเจริญ ซึ่งนางธัญญ์นภัส กิ่งสุวรรณ ได้สะท้อนว่าปัญหาหลักที่ทำให้กลุ่มวิสาหกิจชุมชนที่ผลิตผลิตภัณฑ์จากต้นกกในประเทศไทย นำต้นกกไปแปรรูปน้อย เนื่องจาก (1) ขาดเครื่องจักรช่วยผลิตเสื่อกกให้ได้คุณภาพและทันต่อความต้องการของลูกค้า (เพื่อการผลิตในระดับครัวเรือน) (2) ขาดเทคโนโลยีและนวัตกรรมการผลิตเสื่อกกที่ทันสมัยในระดับอุตสาหกรรม (เพื่อการผลิตในระดับอุตสาหกรรมชุมชน) (3) การผลิตเส้นกกไม่ได้มาตรฐานตามความต้องการของลูกค้า (4) ไม่มีการกำหนดมาตรฐานเส้นกกทำให้ ไม่สามารถพัฒนาผลิตภัณฑ์ในระดับที่สูงขึ้น และมีความแปลกใหม่ได้ (5) ปัญหาการพัฒนาวิธีการปลูกให้ต้นกกมีขนาด ความยาวตามที่ตลาดต้องการ (6) การผลิตสินค้าแบบเดิม ๆ โดยไม่มีความรู้ด้านการออกพัฒนาและออกแบบผลิตภัณฑ์ และขาดการเชื่อมโยงความต้องการจากผู้ใช้ในตลาดบนมายังผู้ผลิต เช่น ข้อมูลจาก Facebook : ร้าน thorr living ระบุว่าในอุตสาหกรรมตกแต่งบ้านจัดสรร และบ้านพักอาศัย สถาปนิกมีความต้องการงานสิ่งทอมาประดับตกแต่งเป็นจำนวนมาก แต่สินค้าจากประเทศไทย ขาดการออกแบบที่ทันสมัย ตรงต่อความต้องการของตลาด ทำให้สถาปนิกส่วนใหญ่เลือกใช้สิ่งทอจากเวียดนาม และอินโดนีเซีย ที่มีคุณภาพและมีดีไซน์ที่ตรงตามความต้องการของผู้ใช้สมัยใหม่มากกว่า ทางทีมนักวิจัยมีแนวคิดในการจัดการองค์ความรู้และการถ่ายทอดเทคโนโลยีการทอเสื่อกกด้วยเครื่องทอเสื่อกกด้วยมือแบบต่อเนื่องสำหรับวิสาหกิจชุมชน โดยมีกระบวนการในการดำเนินงานการถ่ายทอดองค์ความรู้คือ 1.ศึกษาข้อมูลและประเมินความต้องการของกลุ่มเป้า หมายร่วมกับหน่วยงานที่ เกี่ยวข้อง 2.จัดทำข้อมูลกลุ่มเป้าหมาย 3.จัดทำเอกสารประกอบการถ่ายทอดองค์ความรู้การวิจัยเพื่อการใช้ประโยชน์ 4.เตรียมเครื่องมือ/อุปกรณ์/เครื่องจักรและวัสดุ 5. จัดอบรมเชิงปฏิบัติการถ่ายทอดองค์ความรู้การวิจัยเพื่อการใช้ ประโยชน์ให้กับกลุ่มเป้าหมาย 6.สรุปผลการถ่ายทอดเทคโนโลยีกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ผลผลิตที่คาดว่าจะได้รับ 1.แหล่งการเรียนรู้เทคโนโลยีการทอเสื่อกก จำนวน 2 แห่ง คือ (1) วิสาหกิจชุมชนผลิตและจำหน่ายผลิตภัณฑ์จากกก ตำบลเหล่าพัฒนา อำเภอนาหว้า จังหวัดนครพนม (2) กลุ่มหัตถกรรมจากต้นกก ตำบลท่าลาด อำเภอเรณูนคร จังหวัดนครพนม 2.จำนวนคู่มือการจัดการองค์ความรู้ 100 เล่ม 3. การถ่ายทอดองค์ความรู้ให้กับกลุ่มผู้ทอเสื่อกก จำนวน 100 คน ผลลัพธ์ กลุ่มวิสาหกิจชุมชน ผู้ประกอบการ สามารถเข้าถึงเทคโนโลยีเครื่องทอเสื่อกกด้วยมือ แบบต่อเนื่อง กำลังการผลิตเพิ่มขึ้น ผลกระทบ สร้างรายได้ให้กับกลุ่มวิสาหกิจชุมชน ผู้ประกอบการไม่น้อยกว่าร้อย ละ 10 สร้างงาน สร้างรายได้ เกิดการจ้างงานภายในชุมชน แนวทางการขยายผล เครื่องทอเสื่อกกด้วยมือ แบบต่อเนื่อง จำนวน 4 เครื่อง ติดตั้ง ณ (1) วิสาหกิจชุมชนผลิตและจำหน่ายผลิตภัณฑ์จากกกตำบลเหล่าพัฒนา ตำบลเหล่าพัฒนา อำเภอนาหว้า จังหวัดนครพนม (2) กลุ่มหัตกรรมจากต้นกก ตำบลท่าลาด อำเภอเรณูนคร จังหวัดนครพนม ตำบลท่าลาด อำเภอเรณูนคร จังหวัดนครพนม (3) กลุ่มทอเสื่อ ตำบลโพนจาน อำเภอโพนสวรรค์ จังหวัดนครพนม (4) วิสาหกิจชุมชนสหกรณ์จักสานตำบลเหล่าพัฒนา อำเภอนาหว้า จังหวัดนครพนม หน่วยงานที่ร่วมบูรณาการ สำนักงานพัฒนาชุมชนจังหวัด สำนักงานเกษตรจังหวัด อุตสาหกรรมจังหวัด การจัดการ องค์ความรู้และการถ่ายทอดเทคโนโลยีการทอเสื่อกก เป็นการพัฒนาการรับรู้นวัตกรรมและเทคโนโลยีระบบการผลิตใช้นวัตกรรมและเทคโนโลยีช่วยในการสร้างมูลค่าเพิ่มให้ผลิตภัณฑ์ และสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับวัตดุดิบต้นกก ที่เป็นทรัพยากรที่มีค่าของชุมชนที่จะสามารถสร้างงาน สร้างรายได้ให้กับระบบเศรษฐกิจฐานรากในชุมชนได้

คำสำคัญ