การส่งเสริมกลุ่มเกษตรวิถีพุทธของเกษตรกรผู้ปลูกอินทผลัมในจังหวัดขอนแก่น

บทคัดย่อ

การวิจัย “การส่งเสริมกลุ่มเกษตรวิถีพุทธของเกษตรกรผู้ปลูกอินทผาลัมในจังหวัดขอนแก่น”นี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ(Qualitative research) ซึ่งคณะผู้วิจัยได้ใช้ระเบียบวิธีการเก็บข้อมูลโดยการวิจัยปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research) ที่ใช้เทคนิควิเคราะห์เอกสาร (Documentary Analysis) เทคนิคการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) และเทคนิคการสนทนากลุ่มเฉพาะ (Focus Group Discussion) แล้วการบูรณาการข้อมูลที่ได้จากการสัมภาษณ์ในพื้นที่การศึกษาเพื่อตอบวัตถุประสงค์ในการวิจัยแล้วทำการสร้างข้อสรุป ด้วยวิธีวิเคราะห์แบบอุปนัย ตีความสร้างข้อสรุปข้อมูลจากผลการวิจัย ด้วยการวิเคราะห์โดยการจัดระบบจำแนกชนิดข้อมูล เปรียบเทียบและวิเคราะห์เชิงเนื้อหา เพื่อให้การสรุปข้อมูลผลการวิจัยเกิดความสมบูรณ์ สามารถนำมาตีความ สร้างข้อสรุปจากผลการวิจัย และนำผลงานวิจัยไปเผยแผ่สู่สาธารณะ ผลการวิจับพบว่า ๑. เพื่อการศึกษาข้อมูลพื้นฐานการเกษตรของผู้ปลูกอินทผาลัมในจังหวัดขอนแก่น สภาพทั่วไปและข้อมูลพื้นฐานที่ตั้งของหมู่บ้านหรือชุมชนหรือตำบล บ้านขามตั้งอยู่บนอำเภอน้ำพองจังหวัดขอนแก่นอยู่ตอนทิศตะวันออกเฉียงเหนือของจังหวัดขอนแก่น ห่างจากอำเภอน้ำพอง ๒๓ กิโลเมตรห่างจากจังหวัดขอนแก่น ๒๕ กิโลเมตร ลักษณะภูมิประเทศตำบลบ้านขามเป็นพื้นที่ราบลุ่มสลับกับที่ราบสูง ลักษณะของแหล่งน้ำแหล่งน้ำธรรมชาติ ลำน้ำ, ลำห้วย,ลำคลองบึง,หนองและอื่นๆแหล่งน้ำที่สร้างขึ้น ฝาย บ่อน้ำตื้น บ่อโยก บ่อบาดาล สระน้ำสาธารณะ สระส่วนบุคคล องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านขามมีกิจการประปาที่อยู่ในความดูแลทั้งหมด ๖ หมู่บ้านจากทั้งหมด ๑๖ หมู่บ้าน อีก ๑๐ หมู่บ้านเป็นการบริหารจัดการของคณะกรรมการหมู่บ้านแต่ละหมู่ ซึ่งองค์การบริหารส่วนตำบลบ้านขามก็มีส่วนเข้าไปดูแลช่วยเหลือเมื่อเกิดปัญหาน้ำประปาของแต่ละหมู่บ้าน ปัญหาคือมีข้อร้องเรียนเรื่องน้ำประปาขุ่นบ่อยครั้ง สาเหตุเนื่องจากเป็นท่อประปาเก่าเกิดการตกตะกอนของน้ำ องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านขามแก้ไขด้วยการล้างท่อประปาบ่อยขึ้น การเกษตรประชากรในเขตตำบลบ้านขาม ร้อยละ ๗๐ ประกอบอาชีพเกษตรกรรม ผลผลิตทางการเกษตรที่สำคัญ ได้แก่ ข้าว มันสำปะหลัง อ้อย ถั่วลิสง อาชีพเกษตรกรรม ร้อยละ ๗๐ ของจำนวนประชากรทั้งหมด อาชีพเลี้ยงสัตว์ ร้อยละ ๑๓ ของจำนวนประชากรทั้งหมด อาชีพรับจ้างร้อยละ ๘ ของจำนวนประชากรทั้งหมด อาชีพค้าขาย ร้อยละ ๙ ของจำนวนประชากรทั้งหมด ๒. รูปแบบการพัฒนาการปลูกอินทผาลัมตามแนวเกษตรวิถีพุทธในจังหวัดขอนแก่น การสร้างความตระหนักรู้ ให้แก่เกษตรกรเกี่ยวกับหลักธรรมคำสอนของพระพุทธศาสนาในการประกอบอาชีพ เพื่อสร้างจิตสำนึกในการประกอบอาชีพด้วยความสุจริต ยั่งยืน และเกื้อกูลต่อสังคมและสิ่งแวดล้อมการให้ความรู้และทักษะ แก่เกษตรกรเกี่ยวกับแนวทางการทำเกษตรวิถีพุทธ เพื่อให้เกษตรกรสามารถประกอบอาชีพได้อย่างมีประสิทธิภาพและประสบความสำเร็จการสนับสนุนปัจจัยการผลิต แก่เกษตรกร เช่น เมล็ดพันธุ์ ปุ๋ยอินทรีย์ เครื่องจักรกลการเกษตร เป็นต้น เพื่อให้เกษตรกรสามารถประกอบอาชีพได้อย่างสะดวกและประหยัดการสร้างเครือข่าย ให้แก่เกษตรกร เพื่อให้เกษตรกรสามารถแลกเปลี่ยนเรียนรู้และช่วยเหลือซึ่งกันและกันตัวอย่างกิจกรรมที่ใช้ในการส่งเสริมกลุ่มเกษตรวิถีพุทธ ได้แก่ ๑) การจัดอบรมสัมมนาเกี่ยวกับหลักธรรมคำสอนของพระพุทธศาสนาในการประกอบอาชีพ ๒) การจัดฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการเกี่ยวกับการทำเกษตรวิถีพุทธ ๓) การให้เงินกู้ดอกเบี้ยต่ำแก่เกษตรกรเพื่อใช้ในการประกอบอาชีพ ๔) การจัดตั้งกองทุนช่วยเหลือเกษตรกร ๕) การจัดตั้งเครือข่ายเกษตรกรวิถีพุทธ การส่งเสริมกลุ่มเกษตรวิถีพุทธ จะช่วยให้เกษตรกรมีความเข้มแข็ง สามารถประกอบอาชีพได้อย่างยั่งยืน ก่อให้เกิดประโยชน์ต่อตนเอง ครอบครัว ชุมชน และสังคม เป็นการส่งเสริมให้สังคมไทยมีความเจริญรุ่งเรืองทั้งในด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการส่งเสริมกลุ่มเกษตรวิถีพุทธ ได้แก่ ๑) ภาครัฐ เช่น กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กระทรวงศึกษาธิการ กระทรวงวัฒนธรร ๒) ภาคเอกชน เช่น องค์กรพัฒนาเอกชน องค์กรธุรกิจ ๓) ภาคประชาชน เช่น ชุมชน สถาบันการศึกษา ๔) หน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรบูรณาการความร่วมมือกันในการส่งเสริมกลุ่มเกษตรวิถีพุทธ เพื่อให้เกิดผลอย่างเป็นรูปธรรม ๓. พัฒนารูปแบบการแปรรูปและขับเคลื่อนกลไกการตลาดอินทผาลัมของเกษตรวิถีพุทธในจังหวัดขอนแก่น ๑) พื้นที่ที่มีอุณหภูมิเฉลี่ย ๒๕-๓๑ องศาเซลเซียส ความชื้นสัมพัทธ์ ๖๑-๗๑% และได้รับแสงแดดอย่างเพียงพอ ๒) การเตรียมดิน ควรเตรียมดินให้ร่วนซุย ระบายน้ำได้ดี โดยไถพรวนดินลึกประมาณ ๑ เมตร ใส่ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมักเพื่อบำรุงดิน ๓) การปลูก ควรปลูกอินทผาลัมในช่วงฤดูฝน โดยขุดหลุมปลูกขนาด ๕๑x๕๑x๕๑ เซนติเมตร ใส่ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมักรองก้นหลุม ปลูกต้นอินทผาลัมลงในหลุม ให้ระดับดินเสมอกับคอของต้นอินทผาลัม รดน้ำให้ชุ่ม ๔) การบำรุงรักษา ควรใส่ปุ๋ยอินทรีย์ เช่น ปุ๋ยคอก ปุ๋ยหมัก ปุ๋ยชีวภาพ เป็นต้น เป็นประจำทุกเดือน รดน้ำให้เพียงพอ ตัดแต่งกิ่งให้โปร่ง เพื่อช่วยให้อากาศถ่ายเทได้ดี ๕) การป้องกันกำจัดศัตรูพืช ควรใช้วิธีป้องกันกำจัดศัตรูพืชแบบธรรมชาติ เช่น การจับหนอน การใช้สารไล่แมลง การใช้เชื้อราไตรโคเดอร์มา เป็นต้น ๖) การเก็บเกี่ยว อินทผาลัมจะเริ่มให้ผลผลิตเมื่อมีอายุประมาณ ๓-๔ ปี ผลผลิตจะแก่เต็มที่ในช่วงฤดูร้อน โดยสังเกตได้จากสีของลูกอินทผาลัมจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลเข้ม และ๗) การปลูกอินทผาลัมแบบเกษตรวิถีพุทธ เป็นการส่งเสริมให้เกษตรกรปลูกอินทผาลัมอย่างยั่งยืน ก่อให้เกิดประโยชน์ต่อตนเอง ครอบครัว ชุมชน และสังคม เป็นการส่งเสริมให้สังคมไทยมีความเจริญรุ่งเรืองทั้งในด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม

คำสำคัญ