นวัตกรรมพลาสมาสร้างมูลค่าผลิตภัณฑ์ชุมชนสร้างสรรค์วิถีใหม่

บทคัดย่อ

ประเทศไทยมีภาคการเกษตรเป็นรายได้หลักของชุมชน รายได้เสริมมาจากงานฝีมือหัตถกรรม ในแต่ละท้องถิ่นได้มีการพัฒนาผลิตภัณฑ์หัตถกรรมของท้องถิ่นอย่างต่อเนื่อง จากการผลิตเพื่อใช้สอยภายในครัวเรือน ในชีวิตประจำวัน และงานประเพณี จนกลายเป็นทุนทางวัฒนธรรม ดังเช่น ผ้าหม้อห้อม ตำบลทุ่งโฮ้ง จังหวัดแพร่ มีเอกลักษณ์ ที่เกิดจากภูมิปัญญาท้องถิ่น ผสมผสานจากการนำสีสันจากธรรมชาติ ถ่ายทอดเรื่องราวผ่านลวดลายผืนผ้า แสดงให้เห็นถึงเอกลักษณ์ที่มีความโดดเด่นของชุมชน และภูมิปัญญาที่สืบทอดกันมา นอกจากจะสร้างความสวยงามให้หลากหลายรูปแบบแล้ว ยังส่งมอบคุณค่าแห่งภูมิปัญญาท้องถิ่นสืบทอดจากรุ่นสู่รุ่น สร้างชื่อเสียงและสร้างรายได้ของชุมชน นอกจากเครื่องนุ่งห่มแล้ว ผ้าหม้อฮ่อมยังสามารถนำไปใช้ให้เกิดประโยชน์ได้มากมาย ไม่ว่าจะเพื่อวัตถุประสงค์ในด้านการผลิตภัณฑ์งานตกแต่ง เช่น เครื่องใช้ ของที่ระลึก ผ้าหุ้มเฟอร์นิเจอร์ โดยหลักคือการนำฮ่อมมาสร้างลวดลายผ้าด้วยการย้อมทั้งผืน การวาด หรือ การมัดย้อม อย่างไรก็ตาม การย้อมด้วยฮ่อมยังคงมีข้อจำกัดในการนำมาใช้ เช่น สีเข้มในตอนแรก สีซีดจางอย่างรวดเร็ว ไม่ทนแดด ด้วยข้อจำกัดเหล่านี้ จึงเป็นสิ่งที่ท้าทายนักวิจัยในการพัฒนาคุณภาพของการย้อมหม้อฮ่อมให้ดียิ่งขึ้น จากการศึกษาอย่างจริงจังของสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี และ ศูนย์วิจัยฟิสิกส์ของพลาสมาและลำอนุภาค มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ การใช้เทคโนโลยีด้านพลาสมา สามารถปรับปรุงคุณภาพการย้อมของผ้าหม้อฮ่อมได้ โดยเฉพาะการทำให้สีคงทน ส่งผลต่อคุณภาพของผลิตภัณฑ์จากผ้าหม้อห้อม โครงการวิจัยนี้ รับโจทย์โดยตรงจาก วิสาหกิจชุมชนทุ่งเจริญย้อมสีธรรมชาติ ตำบลทุ่งโฮ้ง อำเภอเมืองแพร่ จังหวัดแพร่ นางประภาพรรณ ศรีตรัย (ป้าเหงี่ยม) เพื่อเป็นต้นแบบของชุมชนอื่นที่มีความใกล้เคียงกัน เกี่ยวกับการผลิตเพื่อจำหน่ายผลิตภัณฑ์จากการย้อมผ้าหม้อฮ่อม วัตถุประสงค์หลักคือ การพัฒนาและถ่ายทอดเทคโนโลยีเครื่องต้นแบบพลาสมา ที่เหมาะสมกับกระบวนการทำปฏิกิริยาของเส้นใยผ้ากับการย้อมห้อม ให้มีคุณสมบัติตามต้องการของการใช้งาน เช่นการยึดติดของสี ความสม่ำเสมอ การปรับปรุงเส้นใยผ้าให้นุ่ม การลดการเกิดเชื้อรา ลดความอับชื้น ลดเชื้อแบคทีเรีย ลดการปนเปื้อนของสารแปลกกลอมที่เข้ามาติดเนื้อผ้า ให้เหมาะสมกับวิถีชีวิตใหม่ ที่เสื้อผ้าของใช้สะอาด และดูแลง่าย โดยอาศัยฐานข้อมูลการทดลองการยึดติดของสารธรรมชาติกับเส้นใยธรรมชาติ กับการประยุกต์ใช้กับนวัตกรรมพลาสมา ที่ต้องการโดสจำนวนไม่สูงนัก แต่ต้องได้พลังงานที่เหมาะสม และต้องมีความแม่นยำในการควบคุมพลังงาน ปัจจัยหลักคือ พลังงานจากชนิดของพลาสมาก๊าซ อุณหภูมิ และโดส และเป็นเครื่องมือที่ใช้งานได้ง่าย สะดวก ปลอดภัย เพื่อชุมชนนำไปใช้ในการพัฒนาคุณภาพการย้อมผ้าหม้อฮ่อมให้เหมาะสม คณะผู้วิจัยได้พัฒนาเครื่องพลาสมาต้นแบบ ให้สามารถจัดวางชิ้นงานได้ง่าย เหมาะสำหรับการทรีทต์ผ้าทั้งผืน และการบำรุงรักษาทำได้ง่ายขึ้น เครื่องสามารถสร้างพลาสมาจากก๊าซได้หลากหลายขึ้น และปรับปรุงระบบเครื่องให้ส่วนต่างๆ ให้มีประสิทธิภาพและคุณภาพสูงขึ้น และเพิ่มการติดตั้งและพัฒนาระบบควบคุมแบบกึ่งอัตโนมัติ เพื่อให้ผู้ประกอบการทั่วไปสามารถใช้เครื่องได้ง่ายขึ้นด้วย ท้ายที่สุดแล้ว ได้เครื่องที่สามารถสร้างพลาสมาที่ให้พลังงานที่เหมาะสมโดยตรงแก่ผ้าทุกชนิดที่ต้องการย้อมด้วยฮ่อม หรือย้อมสีธรรมชาติอื่นๆ และลดวัสดุเหลือทิ้งจากอุตสาหกรรมการย้อมฮ่อม ส่งผลต่อประสิทธิภาพของการปรับปรุงคุณภาพการย้อมหม้อฮ่อม และผลิตภัณฑ์เกี่ยวกับผ้าหม้อฮ่อมได้อย่างเหมาะสม นำไปสู่การถ่ายทอดเทคเทคโนโลยีสู่ชุมชน เพื่อยกระดับกระบวนการผลิตทั้งระบบ พัฒนาผลิตภัณฑ์หม้อฮ้อมบัานทุ่งโฮ้ง ให้มีคุณสมบัติพิเศษ คุณภาพดี ความปราณีตสูง และให้ชุมชนได้ทดลองใช้เครื่องพลาสมา อบรมเชิงปฏิบัติการให้กับตัวแทนกลุ่ม นำเข้าสู่การพัฒนารากฐานการผลิต ผลิตภัณฑ์ของสินค้าพื้นที่ตำบลทุ่งโฮ้งให้เข้าสู่มาตรฐานโลก ที่สามารถต่อยอดแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์การใช้งานในรูปแบบอื่นได้สะดวกและเหมาะสม เพื่อการใช้งานอย่างยั่งยืน

ระดับความพร้อมของโครงการ