โครงการวิจัยการเพิ่มศักยภาพการผลิตพืชและพัฒนาผลิตภัณฑ์สินค้าเกษตรพื้นถิ่นภาคเหนือตอนบน

บทคัดย่อ

การเพิ่มศักยภาพการผลิตพืชและพัฒนาผลิตภัณฑ์สินค้าเกษตรพื้นถิ่นภาคเหนือตอนบน มีวัตถุประสงค์ เพื่อวิจัยและ พัฒนาพันธุ์ เทคโนโลยีการผลิตพืชที่ถูกต้อง การจัดการหลังการเก็บเกี่ยว และการแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ ด าเนินการในพื้นที่ จังหวัดเชียงใหม่ เชียงราย แพร่ น่าน พะเยา ล าปาง และล าพูน ประกอบด้วย ประกอบด้วย 10 โครงการวิจัย คือ 1) สร้างมูลค่าเพิ่มผลิตภัณฑ์จากห้อมด้วยเทคโนโลยีและนวัตกรรม 2) วิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตอินทผลัม 3) เพิ่มศักยภาพการผลิตมะขามป้อมในพื้นที่ภาคเหนือตอนบน 4) วิจัยพัฒนาพันธุ์มะเกี๋ยงเพื่อการแปรรูปเป็นน้ าผลไม้พร้อมดื่ม 5) เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตส้มเกลี้ยงจังหวัดล าปาง 6) ถ่ายทอดเทคโนโลยีการแปรรูปเพื่อเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ชา 7) เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตกลอยเพื่อยกระดับพืชท้องถิ่นในพื้นที่จังหวัดแพร่ 8) การพัฒนาระบบการผลิต การเก็บเกี่ยวและการ แปรรูปเพื่อยกระดับมูลค่าผลิตภัณฑ์ต๋าว จังหวัดน่าน 9) วิจัยและพัฒนาการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตน้ าอ้อยก้อนพื้นที่จังหวัด พะเยา และคัดเลือกและเพิ่มผลผลิตค าฝอยเพื่อใช้ประโยชน์จากกลีบดอก ผลการทดลองพบว่า การท าสีห้อมผงจากน้ าสกัดห้อม เข้มข้น น้ าห้อมกรด และเนื้อห้อมเปียกด้วยกระบวนการท าแห้งแบบโฟมแมทสามารถเตรียมได้ด้วยสารก่อโฟม 2 ชนิด การใช้ผง สังกะสีทดแทนน้ ามะขามเปียกร้อยละ 5 ต่อปริมาณเนื้อห้อมเปียก ย้อมสีเส้นใยเปลือกทุเรียนช่วยท าให้สีติดได้ดีที่สุด การพัฒนา ผลิตภัณฑ์ผ้าหม้อห้อมร่วมกับกลุ่มเครือข่ายชุมชนผู้ผลิตผ้าหม้อห้อมและมีการเชื่อมโยงกับกลุ่ม 60 ราย การเก็บเกี่ยวอินทผลัม พันธุ์บาฮีขณะอายุ 170 วันหลังผสมเกสร พบว่าผลมีผิวสีเหลืองและมีจุดสีน้ าตาล ปริมาณของแข็งทั้งหมดที่ละลายน้ าได้ไม่ต่ ากว่า 27 %Brix การทดสอบการแต่งผล 50% ด้วยการเด็ดผลอ่อนกระจายทั่วทั้งช่อ ท าให้ขนาดผลเพิ่มขึ้น ช่วยลดการขาดร่วงของก้าน ผล ส าหรับการจัดการหลังการเก็บเกี่ยวพบว่าอุณหภูมิที่เหมาะสมในการเก็บรักษาอินทผลัมสด คืออุณหภูมิ 5 ?C การศึกษาในมะขามป้อมเพื่อพัฒนาการเพิ่มผลผลิตคุณภาพและการแปรรูปพบว่า สายต้น พจ.08 และ พร.01 ให้ผลผลิต สูงที่สุด ส่วนสายต้น ชม.06 มีปริมาณวิตามินซีสูงที่สุด สายต้น พจ.02 มีค่าดัชนีสารต้านอนุมูลอิสระสูงที่สุด 9.46 และสายต้น กจ.01 ปริมาณสารประกอบฟีนอลิคสูงที่สุด การแปรรูปมะขามป้อมได้ผลิตภัณฑ์ 2 ชนิด คือ มะขามป้อมแผ่น จากสูตรเนื้อ มะขามป้อมต่อเนื้อมะม่วง 1:2 และมะขามป้อมผงผสมว่านหางจระเข้ส าหรับพอกหน้า ด้วยสูตรผงมะขามป้อมต่อผงว่านหางจระเข้ (1:1) ซึ่งผลิตภัณฑ์ดังกล่าวได้รับได้รับผลตอบรับดีที่สุดจากผู้ทดลองใช้ การพัฒนาพันธุ์มะเกี๋ยงเพื่อการแปรรูปเป็นน้ าผลไม้พร้อม ดื่มพบว่า มะเกี๋ยงสายต้น 308 มีผลผลิตมากที่สุดเฉลี่ย 1,233.7 กิโลกรัมต่อต้น ซึ่งมากกว่ามะเกี๋ยงพันธุ์พื้นเมือง การให้ปุ๋ยชีวภาพอาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซาด้วยวิธีการแตกต่างกันส่งผลต่อการเจริญเติบโตของส้มเกลี้ยง โดยกิ่งตอนที่ไม่ใส่ปุ๋ย ชีวภาพอาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซาในตุ้มขุยมะพร้าวมีความสูงและทรงพุ่มมากที่สุด การรองก้นหลุมก่อนปลูกกิ่งตอนในกระถาง อัตรา 10 กรัมต่อต้น ด้วยปุ๋ยชีวภาพอาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซา ท าให้เส้นผ่าศูนย์กลางล าต้นเฉลี่ยมากที่สุด และการลวกผลส้มเกลี้ยง ด้วยน้ าอุณหภูมิ 80?C นาน 30 วินาที ช่วยให้น้ าส้มเกลี้ยงพาสเจอร์ไรซ์มีความขมลดลง นอกจากนี้โครงการวิจัยยังสามารถ ถ่ายทอดเทคโนโลยีการแปรรูปเพื่อเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ชาเขียวอบไอน้ า ชามัทฉะ และ ชาฝรั่ง ตลอดจนศึกษาวิธีการแปรรูปชา ผู่เอ๋อ และการใช้เครื่องมือในการแปรรูปชา สู่กลุ่มเป้าหมายจ านวน 70 ราย การศึกษาเกี่ยวกับกลอยเพื่อยกระดับพืชท้องถิ่น ในพื้นที่จังหวัดแพร่ สามารถรวบรวมพันธุ์กลอยได้จาก 7 แหล่งปลูก คือ 4 แหล่งปลูกใน จ. แพร่ (ต.วังหงส์ และ ต.ป่าแดง อ.เมือง ต.ไทรย้อย อ.เด่นชัย และ ต.วังชิ้น อ.วังชิ้น) ต.บ่อเกลือ อ.บ่อเกลือ จ.น่าน ต.ดงเจน อ.ภูกามยาว จ.พะเยา และ ต.แม่สิน อ.ศรีสัชนาลัย จ.สุโขทัย การศึกษาใน จ.น่าน สามารถรวบรวมต๋าวได้ 20 สายต้น และการทดลองพบว่าการใช้ฮอร์โมน NAA แช่เมล็ดต๋าวด้วยเวลาต่างกัน ไม่มีผลต่อการงอกของเมล็ด แม้จะท าการแช่เมล็ดใน NAA เป็นเวลา 24 ชั่วโมงก็ตาม ส าหรับการเพิ่ม ผลผลิตอ้อยในพื้นที่ จ.พะเยา ได้จัดท าแปลงทดสอบอ้อยพันธุ์ต่าง ๆ ที่ได้ศูนย์วิจัยพืชไร่สุพรรณบุรี ในพื้นที่ อ.ภูซาง และมีการ แลกเปลี่ยนความรู้การผลิตและการแปรรูปผลิตภัณฑ์อ้อยระหว่างนักวิชาการและกลุ่มวิสาหกิจชุมชนอ้อยคั้นน้ า สุพรรณบุรี 50 บ้านดอนสุโข อ.อู่ทอง จ.สุพรรณบุรี ขณะที่งานวิจัยด้านดอกค าฝอยใน จ.น่าน สามารถรวบรวมค าฝอยได้ 4 กลุ่ม ที่มีความ แตกต่างกันอย่างเด่นชัด โดยทุกพันธุ์ให้ผลผลิตไม่แตกต่างกันทางสถิติ โดยผลผลิตดอกสดอยู่ระหว่าง 33.7-61.2 กิโลกรัมต่อไร่ ผลผลิตดอกแห้ง 7-12 กิโลกรัมต่อไร่ ผลผลิตเมล็ด 2-4 กิโลกรัมต่อไร่ และเมื่อทดสอบการใส่ปุ๋ยพบว่า การใส่ปุ๋ยไนโตรเจน 3 เท่า ของความต้องการร่วมกับการใส่ปุ๋ยฟอสฟอรัส 2 เท่าของความต้องการ มีผลท าให้ผลผลิตดอกสด ดอกแห้ง และเมล็ดมีค่าสูงที่สุด

คำสำคัญ