โครงการวิจัยและพัฒนาการผลิตพืชอัตลักษณ์พื้นถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบนที่มีศักยภาพเชิงพาณิชย์

บทคัดย่อ

โครงการวิจัยและพัฒนาการผลิตพืชอัตลักษณ์พื้นถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบนที่มีศักยภาพเชิงพาณิชย์ วัตถุประสงค์เพื่อ 1) คัดเลือกพันธุ์พืชอัตลักษณ์พื้นถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน 2) พัฒนาวิธีการขยายพันธุ์มันจาวมะพร้าว 3) พัฒนาเทคโนโลยีการผลิตพืชอัตลักษณ์พื้นถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน 4) พัฒนาผลิตภัณฑ์พืชอัตลักษณ์พื้นถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบนเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่ม ระยะเวลาในการดำเนินงานระหว่างปี 2565-2567 รวม 3 ปี แบ่งเป็น 5 โครงการวิจัยย่อย ได้แก่ โครงการวิจัยย่อย 1 วิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตและแปรรูปมันจาวมะพร้าวเชิงพาณิชย์ ดำเนินการที่จังหวัดชัยภูมิ โครงการวิจัยย่อย 2 วิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตและแปรรูปมะกอกป่าเชิงพาณิชย์ ดำเนินการที่จังหวัดสกลนคร โครงการวิจัยย่อย 3 วิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตมะรุมตัดใบเพื่อเป็นอาหารฟังก์ชัน ดำเนินการที่จังหวัดมุกดาหาร โครงการวิจัยย่อย 4 วิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีเพื่อเพิ่มผลผลิตและคุณภาพพืชเครือหมาน้อยสำหรับผลิตภัณฑ์สุขภาพ ดำเนินการที่จังหวัดสกลนคร และ โครงการวิจัยย่อย 5 วิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตบัวหลวง ; กลีบดอกเพื่ออาหารฟังก์ชัน ดำเนินการที่จังหวัดอุดรธานี ผลการดำเนินงานวิจัยในปี 2565 1) ได้คัดเลือกพันธุ์พืชอัตลักษณ์พื้นถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบนโดยการสำรวจและรวบรวมพันธุ์พืช 4 ชนิด ได้แก่ มะกอกป่า จำนวน 10 สายต้นและคัดเลือกสายต้นที่มีองค์ประกอบสารสำคัญและลักษณะของผลที่โดดเด่นและรสชาติดีตรงตามความต้องการของตลาดและผู้บริโภคในพื้นที่ จำนวน 5 สายต้น ได้แก่ สกลนคร-1 มุกดาหาร-1 นครพนม-1 กาฬสินธุ์-1 และ กาฬสินธุ์-2 เพื่อนำมาปลูกเปรียบเทียบพันธุ์ พบว่าเมื่ออายุ 3 เดือนหลังปลูก สายต้นที่ 3 มีการเจริญเติบโตด้านความสูงต้นมากที่สุดเฉลี่ย 59.25 เซนติเมตร คัดเลือกมะกอกป่าสายต้นที่ 1 เพื่อนำไปปลูกศึกษาพัฒนาระยะปลูกและการจัดการธาตุอาหารที่เหมาะสมสำหรับการผลิตมะกอกป่าเพื่อบริโภคผลสด มะรุมจำนวน 48 สายต้น คัดเลือกจำนวน 14 สายต้น จากพื้นที่จังหวัดหนองบัวลำภู อุดรธานี นครพนม สกลนคร บึงกาฬ หนองคาย เลย ขอนแก่น ชัยภูมิ กาฬสินธุ์ มหาสารคาม และ ศรีสะเกษ พันธุ์มะรุมที่สำรวจโดยทั่วไปจะมีพันธุ์พื้นเมือง ฝักเล็กเป็นกระเปาะ และพันธุ์หยวกหรือพันธุ์อินเดีย ทีมีฝักใหญ่เนื้อเยอะ ซึ่ง แยกชนิดมะรุมตามลักษณะของสีของก้านใบและยอดได้ 2 ชนิด คือ สียอดอ่อนสีเขียวปนม่วง ก้านใบมีสีเขียวปนแดง และ สียอดอ่อนเขียว ก้านใบสีเขียว จากนั้นจะคัดเลือก 5 สายต้น เพื่อนำมาปลูกเปรียบเทียบในการคัดเลือกพันธุ์มะรุมเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสู่พืชเศรษฐกิจชุมชน พืชเครือหมาน้อย จำนวน 12 สายต้น จากพื้นที่จังหวัด ชัยภูมิ เลย บึงกาฬ บุรีรัมย์ สุรินทร์ อำนาจเจริญ ศรีสะเกษ หนองคาย สกลนคร นครพนม มุกดาหาร และ อุดรธานี คัดเลือกพันธุ์ที่มีลักษณะที่ดีและตรงตามเกณฑ์ที่ตั้งไว้เบื้องต้น จำนวน 5 สายพันธุ์ พบว่าสายต้นจากจังหวัดอำนาจเจริญมีแนวโน้มการเจริญเติบโตสูงสุดโดยมีความยาวลำต้น(เถา) เฉลี่ย 1,280 เซนติเมตร ความกว้างและความยาวใบสูงสุด เท่ากับ 9.40 และ 9.35 เซนติเมตร บัวหลวงสำหรับผลิตกลีบดอกจำนวน 10 สายพันธุ์ ทำการคัดเลือกพันธุ์บัวหลวงที่มีปริมาณสารสำคัญสูง 5 อันดับแรก ประกอบด้วย พันธุ์ที่มีสารประกอบฟินอลิกรวม ในกลีบดอกมากที่สุด 3 อันดับ ได้แก่ กลีบบัวหลวง สีขาว จาก อ.เมือง จ.ยโสธร รองลงมาคือ กลีบบัวหลวง สีชมพู อ.วารินชำราบ จ.อุบลราชธานี และ กลีบบัวหลวง สีขาว อ.เดชอุดม จ.อุบลราชธานี และ พันธุ์ที่มีสารประกอบฟลาโวนอยด์รวมสูงที่สุด 2 อันดับ คือ กลีบบัวหลวง สีขาว อ.เมือง จ.ขอนแก่น (คุณชอบ) รองลงมาคือ กลีบบัวหลวง พญาชันแดง สีชมพู ที่ปลูกในศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรอุดรธานี 2) ได้วิธีการขยายพันธุ์ พบว่าขนาดชิ้นส่วนหัวพันธุ์มันจาวมะพร้าวที่เหมาะสมสำหรับการขยายพันธุ์ ได้แก่ ชิ้นส่วนล่างของหัว น้ำหนัก 35-40 กรัม 3) ได้เทคโนโลยีการผลิตพืชอัตลักษณ์พื้นถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน ดังนี้ มันจาวมะพร้าว ระยะปลูกที่เหมาะสม ได้แก่ 50x50 เซนติเมตร ชนิดและอัตราปุ๋ยที่เหมาะสม คือการใส่ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดินตามคำแนะนำการใช้ปุ๋ยกับพืชเศรษฐกิจ (มันสำปะหลัง) กรมวิชาการเกษตร การศึกษาองค์ประกอบทางเคมีและคุณภาพแป้งมันจาวมะพร้าว พบว่า มันจาวมะพร้าวที่อายุเก็บเกี่ยว 8 เดือนหลังปลูก เหมาะแก่การนำไปแปรรูปเป็นแป้งมันจาวมะพร้าว มะกอกป่า อายุ 3 เดือนหลังปลูก มีการเจริญเติบโตที่ระยะปลูก 4x4 เมตร สูงสุด รองลงมาคือ ระยะปลูก 6x6 เมตร ความสูงต้นเฉลี่ย 75 และ 61 เซนติเมตร ตามลำดับ และจากการศึกษาและพัฒนาการจัดการธาตุอาหาร พบว่า การเจริญเติบโตทั้งด้านความสูงและขนาดทรงพุ่มของต้นมะกอกป่าหลังย้ายปลูกในแปลง 3 เดือน ไม่มีความแตกต่างทางสถิติ แต่กรรมวิธีใส่ปุ๋ยเคมี 50% ร่วมกับปุ๋ยอินทรีย์ 50% ตามค่าวิเคราะห์ดิน มีแนวโน้มค่าเฉลี่ยความสูงต้นและขนาดทรงพุ่มสูงสุด มะรุม การใส่ปุ๋ย 24-8-8 กก. N-P2O5-K2O /ไร่ ทำให้ผลผลิตใบมะรุมสด มากที่สุดในเดือนที่ 3 และ 16-8-8 กก. N-P2O5-K2O /ไร่ ทำให้ผลผลิตใบมะรุมสด มากที่สุดที่อายุ 6 เดือน หลังปลูก พืชเครือหมาน้อย พบว่าการเจริญเติบโตของต้นเครือหมาน้อยอายุ 9 เดือนหลังปลูกที่ระยะปลูก 50x80 เซนติเมตร มีความสูงต้นเฉลี่ยสูงสุด 156.13 เซนติเมตร จำนวนใบสูงสุด 17.03 ใบ ระยะปลูก 40x80 เซนติเมตรมีจำนวนข้อใบสูงสุด 16.50 ข้อและความยาวระหว่างข้อสูงสุดเฉลี่ย 13.56 เซนติเมตร ขนาดใบใหญ่สุดโดยมีความกว้างและความยาวใบ 7.39 และ7.36 เซนติเมตร ตามลำดับ ผลผลิตน้ำหนักสดและน้ำหนักแห้ง ที่ระยะปลูก 50x100 มีน้ำหนักเฉลี่ยสูงสุด 31.5 กรัมต่อต้นโดยมีน้ำหนักสดใบและเถาเฉลี่ย 16.5 และ15.0 กรัมต่อต้น น้ำหนักแห้งใบและเถา เท่ากับ 8.42 และ14.71กรัมต่อต้น บัวหลวงสำหรับผลิตกลีบดอก จากการศึกษาเทคโนโลยีการป้องกันกำจัดแมลงและโรคศัตรูของบัวหลวงโดยชีววิธี พบว่าการใช้เชื้อแบคทีเรียบีที (Bacillus thuringiensis var.kurstaki) รูปผงละลายน้ำ อัตรา 80 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร ฉีดพ่นทุก 5-7 วัน ติดต่อกันอย่างน้อย 3 ครั้ง ปริมาณหนอนผีเสื้อที่พบในบ่อ มีแนวโน้มลดลงมากกว่าในทุกกรรมวิธี รองลงมาคือ เชื้อราบิวเวอเรีย (Beauveria bassiana) รูปผงละลายน้ำ อัตรา 80 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร แต่ไม่มีความแตกต่างกันทางสถิติ 4) ได้พัฒนาผลิตภัณฑ์เครื่องดื่มมันจาวมะพร้าว จำนวน 3 สูตร ได้แก่ สูตร 1 มันจาวมะพร้าว สูตร 2 มันจาวมะพร้าวผสมฟักทอง และสูตร 3 มันจาวมะพร้าวผสมข้าวก่ำ และพัฒนาผลิตภัณฑ์จากใบมะรุม ได้ผลิตภัณฑ์มะรุมผงแห้งพร้อมชงดื่ม จำนวน 3 สูตร คือ ปริมาณมะรุมผงร้อยละ 25 35 และ 45 ผสมสารปรุงแต่งต่าง ๆ ได้ต้นแบบผลิตภัณฑ์เครื่องดื่มมันจาวมะพร้าวผสมข้าวก่ำ (สูตร 3) และผลิตภัณฑ์เครื่องดื่มจากใบมะรุม (สูตร 1) ในปริมาณน้ำมะรุมร้อยละ 25 ผสมสารปรุงแต่งต่าง ๆ โดยประเมินความชอบจากการทดสอบทางประสาทสัมผัส ด้านสี กลิ่นรสชาติ ความเป็นเนื้อเดียวกัน ความชอบโดยรวม และฤทธิ์ทางชีวภาพของผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพจากมันจาวมะพร้าวและใบมะรุม

คำสำคัญ