ศูนย์ต้นแบบการเรียนรู้คนเลี้ยงชันโรงเพื่อพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากตามแนวพระราชดำริการเกษตรแบบผสมผสาน อำเภอบางกล่ำ จังหวัดสงขลา

บทคัดย่อ

การเกษตรแบบผสมผสาน สามารถช่วยแก้ปัญหาการขาดแคลนอาหาร และการมีงานทำ ตลอดจนกระจายความเสี่ยงด้านราคาผลผลิตของเกษตรกร ซึ่งในพื้นที่ตำบลบางกล่ำ อำเภอบางกล่ำ จังหวัดสงขลา นับเป็นอีกหนึ่งพื้นที่ในการทำเกษตรผสมผสาน และมีการเลี้ยงชันโรงในพื้นที่เกษตร โดยประโยชน์จากการเลี้ยงชันโรง คือราคาผลผลิตสูง และชันโรงคุณสมบัติพิเศษในการผสมเกสรพืชปลูกและพืชป่า ซึ่งจากสภาพปัญหาและคุณประโยชน์ในข้างต้น จึงนำมาสู่การกำหนดวัตถุประสงค์ของการศึกษา คือ 1) เพื่อจัดการความรู้การเลี้ยงชันโรงตามแนวพระราชดำริการเกษตรแบบผสมผสาน และสร้างศูนย์ต้นแบบการเรียนรู้คนเลี้ยงชันโรง/ห้องเรียนมีชีวิตในพื้นที่ตำบลบางกล่ำ 2) เพื่อพัฒนาและขยายผลพื้นที่ต้นแบบคนเลี้ยงชันโรงในพื้นที่อำเภอรัตภูมิ อำเภอสะเดา และอำเภอนาทวี 3) เพื่อพัฒนาและแปรรูปผลิตภัณฑ์จากน้ำผึ้งชันโรงในพื้นที่ตำบลบางกล่ำ และ 4) เพื่อสร้างฐานข้อมูลสร้างศูนย์ต้นแบบการเรียนรู้คนเลี้ยงชันโรงเสมือนจริงผ่านแอปพลิเคชั่น การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research: PAR)พื้นที่วิจัยหลักคือ ตำบลบางกล่ำ อำเภอบางกล่ำ จังหวัดสงขลา และพื้นที่ขยายผล คือ อำเภอรัตภูมิ อำเภอสะเดา และอำเภอนาทวีจังหวัดสงขลา กลุ่มเป้าหมาย คือ วิสาหกิจชุมชนเลี้ยงอุงและญิงยวนบางกล่ำ กลุ่มเกษตรกรสวนยางพาราหรือเกษตรเชิงเดี่ยว และ 3) นักเรียนและนักศึกษาในพื้นที่จังหวัดสงขลา รวมทั้งสิ้น 107 คน ใช้วิธีการคัดเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือในการวิจัย คือ 1) แบบสัมภาษณ์เชิงลึก 2) แบบสัมภาษณ์กลุ่ม และ 3) แบบสังเกต และวิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหาแล้วเขียนบรรยายเชิงพรรณนาผลการวิจัยพบว่า 1) การรวบรวมองค์ความรู้การเลี้ยงชันโรง ประกอบด้วย 9 ขั้นตอน 2) การพัฒนาศูนย์ต้นแบบการเรียนรู้คนเลี้ยงชันโรงในพื้นที่ตำบลบางกล่ำ ได้จัดทำหนังสือคู่มือความรู้ ป้ายให้ข้อมูลตามจุด ในพื้นที่สวน และแผ่นพับประชาสัมพันธ์ 3) การขยายผลพื้นที่ต้นแบบคนเลี้ยงชันโรง ประกอบด้วย 3 อำเภอ คือ อำเภอสะเดา อำเภอรัตภูมิ และอำเภอนาทวีโดยกระบวนการขยายผลแบ่งออกเป็น 4 ขั้นตอน คือ สำรวจบริบทพื้นที่ การขยายองค์ความรู้การเลี้ยงชันโรง การติดตามผลการเลี้ยงชันโรง และการพัฒนาพื้นที่ศูนย์ต้นแบบการเรียนรู้คนเลี้ยงชันโรง 4) การพัฒนาและแปรรูปผลิตภัณฑ์จากน้ำผึ้งชันโรงในพื้นที่ตำบลบางกล่ำ ได้พัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ขึ้น ประกอบด้วย 2 ผลิตภัณฑ์ คือตะลิงปลิงอบน้ำผึ้งชันโรง และน้ำเถาคันน้ำผึ้งชันโรงผสมคอลลาเจน ช่องทางการจำหน่ายผลิตภัณฑ์ ประกอบด้วย พื้นที่ออฟไลน์ (Offline) และพื้นที่ออนไลน? (Online)

คำสำคัญ