การเพิ่มศักยภาพและความเข้มแข็งเพื่อลดความเหลื่อมล้ำด้านรายได้ของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนส้มโอส่งออกตำบลหล่ายงาว อำเภอเวียงแก่น จังหวัดเชียงราย

บทคัดย่อ

แผนงานวิจัยเรื่อง “การเพิ่มศักยภาพและความเข้มแข็งเพื่อลดความเหลื่อมล้ำด้านรายได้ของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนส้มโอส่งออกตำบลหล่ายงาว อำเภอเวียงแก่น จังหวัดเชียงราย” มีวัตถุประสงค์ทั้งสิ้น 4 ข้อ โดยมีวิธีดำเนินงานวิจัยในแต่ละวัตถุประสงค์ ดังนี้ 1) เพื่อเพิ่มศักยภาพการกระจายตัวพื้นที่ปลูกส้มโอของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนส้มโอส่งออกตำบลหล่ายงาว อำเภอเวียงแก่น จังหวัดเชียงราย โดยใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ เริ่มตั้งแต่การประสานงานกับหน่วยงานในพื้นที่ ผู้นำชุมชน ชาวสวน และผู้ประกอบการที่เป็นกลุ่มเป้าหมาย เพื่อเก็บข้อมูลเบื้องต้นและบริบทชุมชนแล้วจึงลงพื้นที่สวนส้มโอเพื่อเก็บข้อมูลภาคสนาม ซึ่งใช้หลักการของระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ เพื่อเก็บพิกัดทางภูมิศาสตร์ ร่วมกับการใช้แผนที่ดาวเทียม 2) เพื่อศึกษามาตรการทางกฎหมายและจัดทำข้อตกลงเพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางการค้าของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนส้มโอส่งออกตำบลหล่ายงาว อำเภอเวียงแก่น จังหวัด โดยใช้การวิจัยเชิงเอกสาร การสนทนากลุ่ม และการสัมภาษณ์เชิงลึกแล้วจึงนำข้อมูลมาสังเคราะห์เพื่อให้ได้มายังข้อตกลงทางด้านกฎหมาย 3) เพื่อศึกษารูปแบบใหม่ของธุรกิจ (New Business Model) และแนวทางการบริหารความเสี่ยงเพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางรายได้ของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนส้มโอส่งออกตำบลหล่ายงาว อำเภอเวียงแก่น จังหวัดเชียงราย โดยการจัดสนทนากลุ่มที่มีกลุ่มเป้าหมายเป็นชาวสวนส้มโอ หน่วยงานราชการ เทศบาล เกษตรอำเภอ รวมถึงการทดลองจัดทำผลิตภัณฑ์ต้นแบบ โดยให้กลุ่มเป้าหมายเข้ามามีส่วนร่วมในกระบวนการผลิต เพื่อจัดทำโมเดลธุรกิจใหม่ และ 4) เพื่อจัดทำฐานข้อมูลออนไลน์กลุ่มวิสาหกิจชุมชนส้มโอส่งออกตำบลหล่ายงาว อำเภอเวียงแก่น จังหวัดเชียงราย ด้วยวิธีการใช้แอปพลิเคชั่น WIX APP ในการจัดทำฐานข้อมูลที่ประกอบด้วย ข้อมูลบริบทสายพันธุ์ส้มโอ ข้อตกลงทางด้านกฎหมาย ข้อมูลชาวสวน และแผนที่การกระจายตัวของสวน ส้มโอในตำบลหล่ายงาว อำเภอเวียงแก่น จังหวัดเชียงราย ผลการศึกษาพบว่ารูปแบบการค้าส้มโอของวิสาหกิจชุมชนส้มโอส่งออกตำบลหล่ายงาวมี 3 เส้นทางคือ 1. การค้าภายในประเทศ 2. ส่งออกไปยังประเทศจีน และ 3. ส่งออกไปยังสหภาพยุโรป ส่วนการจัดทำข้อมูลการกระจายตัวของพื้นที่ปลูกส้มโอ มีชาวสวนผู้ให้ข้อมูลทั้งสิ้น 78 คน จากจำนวนสมาชิกทั้งสิ้น 136 คน คิดเป็นร้อยละ 57.36 มีข้อค้นพบที่น่าสนใจคือการเพิ่มศักยภาพ การกระจายตัวของการปลูกส้มโอของสมาชิกกลุ่มวิสาหกิจฯ นั้น ยังคงมีขีดจำกัดในด้านการเพิ่มขนาดพื้นที่ปลูก เนื่องจากข้อกำหนดการส่งออกระบุเกณฑ์มาตรฐาน GAP ซึ่งแนวทางการเพิ่มศักยภาพจึงมุ่งเน้นการปรับเปลี่ยนสัดส่วนสายพันธุ์การปลูกในแต่ละสวน (แปลง) ให้เข้ากับบริบทการจำหน่ายของเกษตรกรแต่ละคน ในส่วนมาตรการทางกฎหมายและจัดทำข้อตกลงเพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางการค้าของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนส้มโอส่งออกตำบลหล่ายงาวนั้น เนื่องจากรูปแบบการขายส้มโอของกลุ่มวิสาหกิจ ฯเป็นการขายผ่านล้งและมีลักษณะเป็นการขายแบบปัจเจกบุคคลไม่ได้มีรูปแบบการขายแบบรวมกลุ่มในนามของกลุ่มวิสาหกิจ ฯ จึงทำให้เกษตรกรในกลุ่มมีความเหลื่อมล้ำทางรายได้ จึงมีการดำเนินการจัดระบบคือ 1) ข้อตกลงทางการค้าระหว่างสมาชิกกลุ่มวิสาหกิจชุมชนฯ 2) มาตรฐานคุณลักษณะส้มโอส่งออกของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนฯ 3) สัญญามาตรฐานการซื้อขายส้มโอ 3 ภาษา ภาษาไทย ภาษาอังกฤษ และภาษาจีน 4) จัดทำคู่มือการจดทะเบียนผู้ส่งออกส้มโอ และ 5) การลงนามความร่วมมือระหว่างกลุ่มวิสาหกิจชุมชนฯ กับสำนักงานพาณิชย์จังหวัดเชียงราย สำนักงานเกษตรอำเภอเวียงแก่น เทศบาลตำบล หล่ายงาว และมหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงรายในการขอขึ้นทะเบียนส่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มและรับรองมาตรฐานสินค้าให้แก่ “ส้มโอเวียงแก่น” รูปแบบใหม่ของธุรกิจ (New Business Model) และแนวทางการบริหารความเสี่ยงเพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางรายได้ของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนส้มโอส่งออกตำบลหล่ายงาว มี 2 แนวทาง ได้แก่ 1) การเพิ่มช่องทางการขายตรงให้กับผู้ซื้อผ่านระบบออนไลน์ 2) มีการแปรรูปผลิตภัณฑ์จากผลส้มโอที่ไม่ได้มาตรฐานหรือที่เกินความต้องการของตลาด เช่น น้ำเชื่อมส้มโอ (Pomelo Syrup) การจัดทำฐานข้อมูลออนไลน์ของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนส้มโอส่งออกตำบลหล่ายงาวนั้น ได้นำเสนอข้อค้นพบจากงานวิจัย เช่น ข้อมูลทั่วไปและช่องทางการติดต่อของเกษตรกรผู้ปลูกส้มโอ ระบบนำทางไปยังสวน และ ข้อมูลการกระจายตัวของสวนส้มโอตำบลหล่ายงาว รวมถึงเป็นช่องทางการจำหน่าย เกิดประโยชน์แก่เกษตรกรกลุ่มวิสาหกิจชุมชนฯ และแก่ประชาชนที่มีความสนใจซื้อขาย ส้มโออีกด้วย คำสำคัญ : ลดความเหลื่อมล้ำด้านรายได้, การกระจายตัว, ส้มโอ, มาตรการทางกฎหมาย

คำสำคัญ