นวัตกรรมสื่อเชิงเนื้อหาสู่การสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพร่วมกับกลุ่มอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน

บทคัดย่อ

อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน(อสม.)ในประเทศไทย ได้รับการอบรมเพื่อทำหน้าที่ด้านการสร้างเสริมสุขภาพ และการเฝ้าระวังโรคของคนในชุมชน แต่ อสม.ส่วนใหญ่ยังขาดทักษะการรู้เท่าทันสื่อและการสร้งสรรค์สื่อเพื่อใช้กับงานในหน้าที่ ดังนั้นการเพิ่มศักยภาพของ อสม.ให้เป็นนักสื่อสารมวลชน ที่รอบรู้และเท่าทันสื่อจึงเป็นสิ่งสำคัญ ดังนั้นงานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์การวิจัย 3ข้อ คือ 1) เพื่อสำรวจสถานการณ์ความรอบรู้ด้านสุขภาพและทักษะการรู้เท่าทันสื่อของ อสม. 2) เพื่อสร้างแบบแผนกระบวนการมีส่วนร่วมการสร้างสรรค์นวัตกรรมสื่อเชิงเนื้อหาของ อสม. ในการเข้าถึงชุมชน และ 3) เพื่อประเมินประสิทธิภาพและประสิทธิผลของนวัตกรรมสื่อเชิงเนื้อหา ระเบียบวิธีวิจัย มีขอบเขตพื้นที่การวิจัยคือเขตสุขภาพที่ 2 ครอบคลุม 5 จังหวัด จากกลุ่มตัวอย่าง อสม.จำนวน 402 คน แบ่งเป็น 4 ขั้นตอน คือ 1) ศึกษาสถานการณ์การรอบรู้และการสื่อสารสุขภาพ 2) วิเคราะห์เนื้อหาสื่อที่คนในชุมชนเปิดรับเป็นประจำ และฝึกให้ อสม. มีความเข้าใจในการเล่าเรื่อง 3) สร้างกระบวนการมีส่วนร่วมในการออกแบบและผลิตงานสร้างสรรค์นวัตกรรมสื่อเชิงเนื้อหา 4) ประเมินประสิทธิภาพและประสิทธิผลของนวัตกรรมสื่อเชิงเนื้อหา ซึ่งผลการวิจัย พบว่าสำหรับความรอบรู้ด้านสุขภาพ มีค่าเฉลี่ยของพฤติกรรม ใน4มิติ คือ 1) ด้านโภชนาการ 2) ด้านการจัดการกับความเครียด 3) ด้านความรับผิดชอบต่อสุขภาพ และ 4)ด้านสุขภาพอนามัย อยู่ในเกณฑ์ที่ดี โดยในแต่ละมิติดังกล่าวมีการปฏิบัติมากในพฤติกรรมที่ดีและปฏิบัติน้อยในพฤติกรรมที่ไม่ดี และสำหรับทักษะการรู้เท่าทันสื่อ กลุ่มตัวอย่างที่เคยใช้นวัตกรรมการสื่อสารสุขภาพ มีเพียงร้อยละ 29.4 โดยนวัตกรรมสื่อสุขภาพที่เปิดใช้งานประจำ ได้แก่ Facebook, LINE, YouTube การสร้างแบบแผนกระบวนการมีส่วนร่วมการสร้างสรรค์นวัตกรรมสื่อเชิงเนื้อหาของ อสม. พบว่า สามารถทำความเข้าใจและร่วมผลิตสื่อวิดีโอที่มีคุณภาพได้ 5 เรื่อง และ สติ๊กเกอร์ไลน์ 1 ชุด ดังนี้ 1) เงินหนึ่งพันเอาไปทำอะไรได้บ้าง? เรื่องราว อสม. อุตรดิตถ์ 2) เสียงของโรค เรื่องราว อสม. พิษณุโลก 3) ลา ลด อ้วน เรื่องราว อสม. ตาก 4) กล่องมหัศจรรย์กับแก็งค์ป้าจอย เรื่องราว อสม. เพชรบูรณ์ 5) ป้าเจียง เรื่องราวของ อสม. สุโขทัย 6) สติ๊กเกอร์ไลน์ อสม.ขอเป็นห่วง โดยผลประเมินเนื้อหาจากสื่อวิดีโอและสติ๊กเกอร์ไลน์ ที่นำเสนอทั้งหมด มีค่าเฉลี่ยอยู่ในระดับมีประสิทธิภาพมากที่สุด และผลงานวิจัยนี้ได้รับการจดลิขสิทธิ์สื่อวิดีโอจำนวน 5ชิ้นงาน และสติ๊กเกอร์ไลน์ จำนวน1ชิ้นงาน ข้อเสนอแนะจากงานวิจัย สำหรับ อสม. หน่วยงานที่กำกับดูแล อสม. ผู้กำหนดนโยบายด้านสาธารณสุข และด้านสื่อสารมวลชน คือ ต้องเร่งผลักดันการขยายเครือข่ายนักสื่อสารสุขภาพที่ทำหน้าที่ อสม.เพื่อให้เกิดการฝึกทักษะด้านการผลิตสื่อที่มีคุณภาพ ราคาไม่แพง สามารถนำไปใช้เพื่อประชาสัมพันธ์ให้มีกิจกรรมการสร้างเสริมสุขภาพและดูแลสุขภาพแก่ประชาชน ได้อย่างมีประสิทธิภาพ กว้างขวาง และยั่งยืน คำสำคัญ: อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) นวัตกรรมสื่อเชิงเนื้อหา การรู้เท่าทันสื่อ การมีส่วนร่วมของชุมชน

คำสำคัญ

ระดับความพร้อมของโครงการ