การพัฒนาโปรแกรมการสร้างเสริมสุขภาพต้นแบบเชิงการท่องเที่ยวสุขภาพเขตภาคเหนือตอนล่าง

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงปฏิบัติการครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความเป็นไปได้ของโปรแกรมการสร้างเสริมสุขภาพต้นแบบเชิงการท่องเที่ยวสุขภาพเขตภาคเหนือตอนล่าง กลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้นำชุมชน อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ผู้ประกอบการ และ ประชาชนที่เกี่ยวข้องในพื้นที่ของกลุ่มจังหวัดเขตภาคเหนือตอนล่าง 9 จังหวัด เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบบันทึกข้อมูลทั่วไป แบบประเมินพฤติกรรมสุขภาพ แบบประเมินคุณภาพชีวิต สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานและสถิติทดสอบทีที่ไม่เป็นอิสระต่อกัน (paired t-test) และการวิเคราะห์แก่นสาระ (Thematic analysis) ผลการศึกษา พบว่า ขั้นตอนที่ 1 การค้นพบสภาพจริง พบว่า แก่นสาระในการพัฒนาโปรแกรมมี 4 แก่นสาระได้แก่ 1) ภูมิปัญญาท้องถิ่นเป็นหัวใจการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ 2) การผสมผสานบูรณาการประวัติศาสตร์วิถีชีวิตกับการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ 3) นโยบายและการสนับสนุนภาครัฐเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนเศรฐกิจชุมชนและการท่องเที่ยว 4) พัฒนาคุณภาพชีวิตของท้องถิ่นตามบริบทของชุมชนสุขภาพ ขั้นตอนที่ 2 การสะท้อนคิดอย่างมีวิจารณาญาณ ได้พัฒนาโปรแกรมการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพเขตภาคเหนือตอนล่างต้นแบบที่สอดคล้องกับ 4 แก่นสาระหลัก ที่สอดคล้องกับ 4 แก่นสาระหลักจากผลการศึกษาในขั้นตอนที่ 1 คือ 1) ภูมิปัญญาท้องถิ่นเป็นหัวใจการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ 2) การผสมผสานบูรณาการประวัติศาสตร์ วิถีชีวิตกับการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ 3) นโยบายและการสนับสนุนภาครัฐเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจชุมชนและการท่องเที่ยว 4) พัฒนาคุณภาพชีวิตของท้องถิ่นตามบริบทของชุมชน โดยมี 2 แบบ ได้แก่ แบบที่ 1 แบบเช้าไปเย็น-กลับ และแบบที่ 2 แบบ 2 วัน 1 คืน ขั้นตอนที่ 3 การตัดสินใจเลือกวิธีปฏิบัติกิจกรรมที่เหมาะสมและศึกษาผลการใช้โปรแกรมต้นแบบ พบว่า กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนเฉลี่ย พฤติกรรมสุขภาพและคุณภาพชีวิตหลังการทดลองสูงกว่าก่อนการทดลองอย่างมีนัยสำคัญที่ .05 (p<.05) ขั้นตอนที่ 4 การคงไว้ซึ่งการปฏิบัติที่มีประสิทธิภาพ ขั้นตอนนี้เป็นขั้นตอนสุดท้ายเป็นการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสนทนากลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียหลังการใช้โปรแกรม เพื่อได้ข้อมูลในการพัฒนาปรับปรุงโปรแกรมการสร้างเสริมสุขภาพเชิงการท่องเที่ยว พบว่าแก่นสาระหลัก 3 แก่น ดังนี้ 1) เอกลักษณ์ของการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพและการบูรณาการประวัติศาสตร์และวิถีชุมชน 2) รูปแบบการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพที่เดินบนทางสายกลาง 3) รูปธรรมของการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพและอยู่บนพื้นฐานโลกแห่งความเป็นจริง ข้อเสนอแนะจากงานวิจัย โปรแกรมการสร้างเสริมสุขภาพต้นแบบเชิงการท่องเที่ยวสุขภาพเขตภาคเหนือตอนล่าง สามารถใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาในบริบทพื้นที่อื่นได้ต่อไป

คำสำคัญ

ระดับความพร้อมของโครงการ