กลไกขับเคลื่อนการพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุที่มีภาวะสมองเสื่อม โดยใช้กระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
อาการสมองเสื่อม (Dementia) เป็นกลุ่มอาการทางระบบประสาทอันเป็นผลจากเซลล์สมองที่ถูกทำลายอย่างช้าๆ และต่อเนื่อง ส่งผลให้บุคคลนั้นๆ มีความผิดปกติทางด้านการรู้คิด ทำให้เกิดการสูญเสียความจำระยะสั้นและความจำระยะยาว สำหรับประเทศไทยอัตราความชุกของจำนวนผู้ป่วยที่มีภาวะสมองเสื่อมเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องจากอดีตจนถึงปัจจุบัน เพราะโครงสร้างทางด้านประชากรของประเทศมีการเปลี่ยนแปลง สังคมไทยกำลังเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างสมบูรณ์เนื่องจากจำนวนผู้สูงอายุที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องในแต่ละปี ทำให้โรคสมองเสื่อมกลายเป็นโรคเรื้อรังที่ติดอันดับ 1 ใน 5 ของโรคที่เกิดกับผู้สูงอายุในปัจจุบัน คณะผู้วิจัยได้ตระหนักถึงปัญหาทางด้านสุขภาพของผู้สูงอายุที่มีภาวะสมองเสื่อมซึ่งนับวันจะทวีความรุนแรงเพิ่มขึ้นตามลำดับ ดังนั้นการวิจัยครั้งนี้จึงมีแนวคิดในการพัฒนาระบบคัดกรองและประเมินแนวโน้มในการเกิดภาวะสมองเสื่อมของผู้สูงอายุในอำเภอสารภี จังหวัดเชียงใหม่ โดยใช้เทคนิคเหมืองข้อมูล (Data Mining) และพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพและการฟื้นฟูความจำของผู้สูงอายุที่มีภาวะสมองเสื่อมโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน ซึ่งผลที่ได้จากการวิจัยครั้งนี้จะช่วยอำนวยความสะดวก ในการคัดกรองผู้ป่วยสมองเสืื่อมเบื้องต้น ลดภาระของบุคลากรทางการแพทย์ รวมไปถึงผู้ดูแลผู้สูงอายุ อาสาสมัครหรือคนในชุมชนเพื่อช่วยคัดกรองผู้ป่วยในพื้นที่ ซึ่งจะเป็นประโยชน์โดยตรงต่อผู้สูงอายุทั่วไปที่จะรับทราบผลการประเมินแนวโน้มในการเกิดภาวะสมองเสื่อมได้อย่างรวดเร็วทันท่วงที เพราะถ้าสามารถคัดกรองผู้ป่วยในระยะเริ่มต้นได้เร็ว ความสามารถของสมองที่จะฟื้นฟูความจำระยะสั้น ชะลอการเสื่อมของสมองและทำให้สมองกลับมาทำงานเป็นปกติหรือใกล้เคียงกับสภาพที่เคยเป็นอยู่มีความเป็นไปได้สูง นอกจากนั้นการใช้ แอปพลิเคชันฝึกความจำเพื่อฟื้นฟูความจำของผู้ป่วยสมองเสื่อมโดยใช้หลักกิจกรรมตามหลักปรัชญามอนเตสซอรี่และรูปแบบการส่งเสริมสุขภาพของผู้ป่วยที่มีภาวะสมองเสื่อมโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน เพื่อตอบสนองการมีส่วนร่วมในการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุของคนในครอบครัวและชุมชน ยังถือได้ว่าเป็นการลดภาระไม่เพียงแต่บุคลากรทางการแพทย์แต่รวมไปถึงค่าใช้จ่ายที่จะเกิดขึ้นในโรงพยาบาลของรัฐ อันเนื่องมาจากการเข้ารับการดูแลรักษาอย่างต่อเนื่องเป็นระยะเวลายาวนานของผู้สูงอายุที่มี ภาวะสมองเสื่อมซึ่งจัดได้ว่าเป็นกลุ่มอาการเรื้อรัง ซึ่งจะนำไปสู่คุณภาพชีวิตที่ดีทั้งต่อผู้สูงอายุ ครอบครัวและชุมชน อันเป็นการพัฒนาและส่งเสริมสุขภาพของคนในชุมชนอย่างยั่งยืน ผู้วิจัยได้พัฒนาแอปพลิเคชันบนอุปกรณ์พกพา “Brain Screening” บนระบบปฏิบัติการณ์แอนดรอยด์ ซึ่งเป็นแอปพลิเคชันคัดกรองและระบบประเมินแนวโน้มในการเกิดภาวะสมองในการคัดกรองเบื้องต้นของผู้สูงอายุที่มีแนวโน้มในการเกิดภาวะสมองเสื่อม โดยการวิจัยในครั้งนี้ใช้แบบประเมินความสามารถในการรู้คิด จำนวน 4 แบบประเมินได้แก่เครื่องมือการคัดกรองสำหรับอาสาสมัครสาธารณสุข คือแบบประเมิน 14 ข้อคำถามสำหรับประเมินปัญหาด้านความจำ โดยผู้ที่อ่านออกเขียนได้ สามารถประเมินด้วยตนเอง แบบประเมิน Mini-Cog สำหรับประเมินปัญหาด้านความจำ การวางแผนและมิติสัมพันธ์และแบบประเมิน IQCODE-Modified 8 ข้อ สำหรับญาติหรือผู้ดูแลใกล้ชิดเป็นผู้ให้คำตอบเกี่ยวกับอาการด้านความจำ และการบริหารจัดการ และในส่วนของเครื่องมือการคัดกรองสำหรับบุคลากรทางการแพทย์และสาธารณสุข ได้แก่ แบบประเมิน AMT สำหรับประเมินปัญหาด้านการรับรู้เวลา สถานที่ บุคคล ความใส่ใจและความจำ ซึ่งเครื่องมือการคัดกรองเหล่านี้เป็นเครื่องมือที่มีความเหมาะสมในการคัดกรองผู้สูงอายุที่มีภาวะสมองเสื่อม ส่วนการวิเคราะห์ข้อมูลรูปแบบความสัมพันธ์ระหว่างภาวะสมองเสื่อมกับบริบทสถานการณ์ของผู้สูงอายุในอำเภอสารภี จังหวัดเชียงใหม่ พบว่า ปัจจัยที่สัมพันธ์กับภาวะสมองเสื่อมของผู้สูงอายุในอำเภอสารภี จังหวัดเชียงใหม่ ได้แก่อายุ การทำงานปัจจุบัน โรคประจำตัว การสูบบุหรี่ การดื่มเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ การออกกำลังกาย และการเข้ากิจกรรมทางสังคม นอกจากนั้นผู้วิจัยได้พัฒนาแอปพลิเคชัน “Brain Booster” ซึ่งเป็นแอปพลิเคชันฝึกความจำเพื่อฟื้นฟูความจำของผู้สูงอายุที่มีความเสี่ยงในการเกิดภาวะสมองเสื่อมโดยใช้กิจกรรมตามหลักปรัชญามอนเตสซอรี่ เป็นแอปพลิเคชันที่อยู่ในรูปแบบของเกมสำหรับฝึกความจำเพื่อฟื้นฟูความจำของผู้สูงอายุ โดยเกมที่พัฒนาขึ้นเป็นเกมที่เกี่ยวข้องกับการใช้งานในชีวิตประจำวันของผู้สูงอายุ ได้แก่ เกมทำอาหารแบบง่าย เกมจัดยาในรอบสัปดาห์ และเกมการคิดเงินจากการจ่ายตลาด โดยแต่ละเกมจะมีการแยกระดับความยากง่าย ออกเป็น 3 ระดับ ได้แก่ ระดับง่าย ระดับปานกลาง และระดับยาก และได้พัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพและการฟื้นฟูความจำของผู้สูงอายุที่มีความเสี่ยงในการเกิดภาวะสมองเสื่อมโดยใช้ชุมชนเป็นฐานที่ได้พัฒนาขึ้นประกอบด้วยขั้นตอน 3 ขั้นตอน ได้แก่ การเตรียมชุมชน ระยะการวิจัย และขั้นตอนหลังการวิจัย และผลการประเมินความพึงพอใจของผู้สูงอายุที่ในภาพรวมมีความพึงพอใจในระดับมาก แอปพลิเคชันทั้งสองได้มีการเผยแพร่แอปพลิเคชันดังกล่าวบน Play Store เพื่อเป็นอีกช่องทางหนึ่งที่ให้ผู้ใช้งานสามารถเข้าไปเลือกดาวน์โหลดและติดตั้งแอปพลิเคชั่นได้ในวงกว้าง อันส่งผลให้เกิดคุณภาพชีวิตและความเป็นอยู่ในด้านการสร้างเสริมสุขภาพและสุขภาวะโดยรวมของผู้สูงอายุภายในพื้นที่อำเภอสารภีให้ดีขึ้นก่อให้เกิดรากฐานในการพัฒนาประเทศสู่ความยั่งยืนต่อไป ซึ่งสามารถขยายผลในการขับเคลื่อนกลไกในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุในพื้นที่ภาคเหนือได้อย่างเป็นรูปธรรม