ชุดกิจกรรมพัฒนาสมองแบบภูมิปัญญาชุมชนต่อภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงวิจัยและพัฒนา (Research and development) มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาชุดกิจกรรมพัฒนาสมองภูมิแบบผสมผสานภูมิปัญญาชุมชน ต่อการป้องกันภาวะสมองเสื่อมของผู้สูงอายุ ในเขตเทศบาลเมืองชุมเห็ด จังหวัดบุรีรัมย์ การดำเนินการวิจัยมี 4 ขั้นตอน ดังนี้ ขั้นตอนที่ 1 ศึกษาและวิเคราะห์สภาพปัจจุบันของผู้สูงอายุกับภาวะสมองเสื่อมในเขตเทศบาลเมืองชุมเห็ดจังหวัดบุรีรัมย์ กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้สูงอายุในเขตเทศบาลเมืองชุมเห็ด จำนวน 258 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย เป็นแบบสอบถามข้อมูลทั่วไป และแบบทดสอบสมรรถภาพสมองไทย (Thai Mental State Examination: TMSE) ที่พัฒนาขึ้นโดยกลุ่มฟื้นฟูสรรถภาพสมองของไทย (2536) วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติพื้นฐาน ขั้นตอนที่ 2 พัฒนาชุดกิจกรรมพัฒนาสมองแบบผสมผสานภูมิปัญญาชุมชน กลุ่มตัวอย่าง เป็นตัวแทนภาคีเครือข่าย 3 กลุ่ม จำนวน 29 คน ที่เข้าร่วมประชุมสนทนากลุ่ม และนำข้อมูลมาหลอมเป็นร่างชุดกิจกรรม ขั้นตอนที่ 3 ตรวจสอบและยืนยันชุดกิจกรรมพัฒนาสมองแบบผสมผสานภูมิปัญญาชุมชน กลุ่มตัวอย่าง เป็นผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 5 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย เป็นแบบประเมิน ที่ใช้ประเมินความเหมาะสม ความเป็นไปได้ และความเป็นประโยชน์ของชุดกิจกรรม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติพื้นฐาน และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพโดยใช้การวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ขั้นตอนที่ 4 ทดลองและประเมินผลการใช้ชุดกิจกรรมพัฒนาสมองแบบผสมผสานภูมิปัญญาชุมชน กลุ่มตัวอย่าง เป็นผู้สูงอายุที่มีอายุตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไป ที่มีโรคประจำตัวเสี่ยงต่อการเกิดภาวะสมองเสื่อม จำนวน 30 คน ได้จาการสุ่มอย่างง่าย เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ประกอบด้วย 1) ชุดกิจกรรมพัฒนาสมองแบบผสมผสานภูมิปัญญาชุมชน ต่อภาวะสมองเสื่อมของผู้สูงอายุ 2) แบบประเมินความพึงพอใจ 3) แบบสังเกตพฤติกรรม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติพื้นฐาน ผลการวิจัยพบว่า 1. สภาพปัจจุบันของผู้สูงอายุกับภาวะสมองเสื่อมในเขตเทศบาลเมืองชุมเห็ด จังหวัดบุรีรัมย์ พบว่า ผู้สูงอายุมีอาการหลงลืมบ่อย คิดเลขไม่ได้ จำเหตุการณ์ที่เพิ่งเกิดขึ้นไม่ค่อยได้ (ร้อยละ 51.16) สงสัยภาวะสมองเสื่อม (ร้อยละ 6.60) ส่วนใหญ่ไม่เคยได้รับความรู้เกี่ยวกับเรื่องภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ (ร้อยละ 94.18) รวมถึงไม่เคยอบรมเกี่ยวกับเรื่องภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ (ร้อยละ 98.06) มีโรคประจำตัว ความดันโลหิตสูง เบาหวาน โรคหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง ที่เป็นปัจจัยเสี่ยงต่อภาวะสมองเสื่อม ร้อยละ 86.03 2. ชุดกิจกรรมพัฒนาสมองแบบผสมผสานภูมิปัญญาชุมชน ประกอบด้วย 7 กิจกรรมย่อย ได้แก่ 1) สร้างสัมพันธภาพระหว่างสมาชิกและสันทนาการ 2) การสร้างการรับรู้เรื่องโรคสมองเสื่อม 3) การเขียนแผนที่และแผนผังครอบครัว 4) การบริหารสมองด้วยสองมือ 5) ออกกำลังกายประกอบเพลงหมอลำด้วยท่าวิถีชุมชนและตาราง 9 ช่อง 6) ถอดคำปริศนาผะหยา (ผญา) สอนใจ และทายคำพังเพย 7) เกมส์คณิตคิดเร็วชีวิตประจำวัน และ 8) นิทานพื้นบ้านพาเพลินม่วนซื่นการละเล่นพื้นบ้าน รูปแบบการดำเนินกิจกรรมป้องกันปัญหาสมองเสื่อมในผู้สูงอายุในชุมชน ประกอบด้วย 1) การคัดกรองและประเมินภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ 2) การให้ความรู้เกี่ยวกับภาวะสมองเสื่อมกับประชาชนในชุมชน 3) กระตุ้นสมองโดยใช้ชุดกิจกรรม 4) ระบบสนับสนุนการดูแลผู้สูงอายุที่มีปัญหาสมองเสื่อม 5) ดำเนินการตามแนวทางปฏิบัติการดูแลผู้สูงอายุเพื่อป้องกันปัญหาสมองเสื่อม 3. ผลตรวจสอบและยืนยันร่างชุดกิจกรรมพัฒนาสมองแบบภูมิปัญญาชุมชน ต่อการภาวะสมองเสื่อมของผู้สูงอายุ มีความเหมาะสม ความเป็นไปได้ และความเป็นประโยชน์โดยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด โดยมีค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.70 (S.D = 0.50) 4. วิเคราะห์ความพึงพอใจของผู้สูงอายุต่อการใช้ชุดกิจกรรมพัฒนาสมอง พบว่า กลุ่มตัวอย่างมีความพึงพอใจต่อชุดกิจกรรมพัฒนาสมองโดยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด 4.61 (SD = 0.49) คำสำคัญ : ชุดกิจกรรม, พัฒนาสมอง, ภูมิปัญญาชุมชน, ภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ

คำสำคัญ