นวัตกรรมสุขภาวะผู้สูงอายุผสมผสานกับภูมิปัญญาท้องถิ่นล้านนาเพื่อก้าวสู่ยุค Next normal อำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การศึกษานวัตกรรมสุขภาวะผู้สูงอายุผสมผสานกับภูมิปัญญาท้องถิ่นล้านนาเพื่อก้าวสู่ยุควิถีชีวิตถัดไป อำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่ ใช้การวิจัยเชิงผสมผสานขั้นสูง (Advanced mixed methods research designs) ระยะการวิจัยเชิงผสมผสาน (Mixed methods research design) แบบคู่ขนาน (Convergent parallel design) ระยะการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative research) ดำเนินการวิจัยในผู้สูงอายุ ชายและหญิงที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไป ภูมิลำเนาชุมชนเวียงท่ากาน-ยุหว่า อำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่ จำนวน 295 คน เก็บข้อมูลโดยแบบสอบถาม การอภิปรายกลุ่มโดยสนทนากลุ่ม กิจกรรมการมีส่วนร่วม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติพรรณนา สถิติความถดถอยพหุคูณแบบขั้นตอน (Multiple Regression Analysis : Stepwise) ผลการวิจัยพบว่า 1) รูปแบบชุดการประเมินภาวะสุขภาวะ ความรอบรู้ทางสุขภาพ และการประเมินพฤติกรรมสุขภาพจากภูมิปัญญาพื้นบ้านล้านนาในยุควิถีชีวิตถัดไป มีองค์ประกอบ 4 ด้าน ได้แก่ ระบบคัดกรองภาวะสุขภาพ การเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพ ภาคีเครือข่าย และการส่งเสริมภูมิปัญญาพื้นบ้านล้านนา ในด้านอาหารพื้นบ้าน 2) ค้นพบตำรับอาหารพื้นบ้านที่ผู้สูงอายุมีองค์ความรู้การปรุงและรับประทานอาหารมีความหลากหลาย ผู้สูงอายุมีองค์ความรู้เกี่ยวกับการปรุงตำรับอาหารพื้นบ้านทั้งการใช้วัตถุดิบ เครื่องปรุง และวิธีการปรุงโดยเฉพาะตำรับแกงและตำรับน้ำพริก ทั้งนี้ผู้สูงอายุรับประทานอาหารพื้นบ้านเฉลี่ยโดยรวมระดับปานกลาง (ค่าเฉลี่ย 3.05 ? 0.50 ) 3) ค้นพบการพัฒนาแหล่งเรียนรู้ภูมิปัญญาการใช้สมุนไพรในการสร้างเสริมสุขภาพเพื่อการพึ่งพาตนเองในวิถีชีวิตใหม่ 4) รูปแบบการออกกำลังกายที่สร้างขึ้นมาใหม่ ใช้อุปกรณ์ คือ ผ้าขาวม้าพันกับไม้พลอง เพื่อช่วยในการยืดหยุ่นร่างกาย และประคับประคองกล้ามเนื้อ 5) ในส่วนการสร้างแหล่งงท่องเที่ยงเชิงสุขภาพในชุมชน พบว่า ความเข้มแข็งของชุมชนและการขับเคลื่อนให้ตรงจุดจะนำไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน อีกทั้งยังส่งผลทำให้ชุมชนเกิดความตระหนักและสร้างการรับรู้คุณค่าของตนเอง ตลอดจนสามารถสร้างรายได้ที่มั่นคงในระยะยาวได้ และ 6) ระบบแนะนำสุขภาวะผู้สูงอายุตามแนววิถีชีวิตใหม่ผสมผสานภูมิปัญญาพื้นบ้านล้านนา อบต.เวียงท่ากาน อ.สันป่าตอง จ.เชียงใหม่เข้าลิงค์เพื่อดาวน์โหลดการทำงานผ่าน https://sites.google.com/g.cmru.ac.th/elderly-health/%E0%B8%AB%E0%B8%99%E0% B8%2%E0%B9%81%E0%B8%A3%E0%B8%81 ซึ่งระบบนี้จะนำเสนองานทั้งการประเมินภาวะสุขภาพ และสื่อมัลติมีเดียแนะนำ อาหารพื้นบ้าน สมุนไพรพื้นบ้าน การออกกำลังกาย และการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ คำสำคัญ : ผู้สูงอายุ นวัตกรรมสุขภาวะ ภูมิปัญญาพื้นบ้านล้านนา สรุป และ อภิปรายผลการวิจัย การศึกษานวัตกรรมสุขภาวะผู้สูงอายุผสมผสานกับภูมิปัญญาท้องถิ่นล้านนาเพื่อก้าวสู่ยุควิถีชีวิตถัดไป อำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่ ดำเนินการวิจัยในผู้สูงอายุ ผู้สูงอายุ ชายและหญิงที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไป ชุมชนเวียงท่ากาน-ยุหว่า อำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่ จำนวน 295 คน ผลการวิจัยชุดที่ 1 สรุปผลได้ว่า ชุดประเมินภาวะสุขภาวะ ความรอบรู้ทางสุขภาพ และประเมินพฤติกรรมสุขภาพจากภูมิปัญญาพื้นบ้านล้านนา ควรได้มากจาก 1) การตระหนักถึงความรอบรู้ด้านสุขภาพทุกมิติสุขภาพ ได้แก่ สุขภาพดี มีความมั่นคง และมีส่วนร่วม จะทำให้ผู้สูงอายุเกิดความมั่นใจในการพัฒนาศักยภาพของตนเอง 2) การรับรู้ความสามารถของตนเอง ด้วยการคัดกรองสุขภาพเบื้องต้น 3) ภาคีเครือข่าย ได้แก่ อปท. สาธารณสุขภาครัฐ ผู้นำชุมชน ต้องร่วมสนับสนุนความจำเป็นพื้นฐานในการดำรงชีวิตของ ผู้สูงอายุเพื่อให้เกิดความมั่นคง ในการปฏิบัติกิจวัตรประจำวันอย่างต่อเนื่อง 4) มีมาตรการทางสังคมของรัฐบาลจะช่วยลดความเสี่ยงของการติดโรคโควิด 19 ในผู้สูงอายุได้เป็นอย่างดี และสามารถทำได้อย่างต่อเนื่องในแนววิถีชีวิตใหม่ และ 5) การพัฒนาเครือข่ายผู้ดูแล และผู้ประสานงานผู้สูงอายุจะช่วยให้เกิดความเชื่อมโยง และต่อเนื่องในการดูแลตนเอง ทั้งยังต้องบูรณาการภูมิปัญญาพื้นบ้านล้านนา แบบที่ผู้สูงอายุเคยปฏิบัติ และการเข้าถึงข่าวสารอย่างเป็นปัจจุบัน จะช่วยให้ผู้สูงอายุทันสมัย และทันต่อเหตุบ้านการเมือง ผลการวิจัยชุดที่ 2 สรุปผลได้ว่า องค์ความรู้ด้านอาหารพื้นบ้านของผู้สูงอายุ การศึกษานี้ค้นพบตำรับอาหารพื้นบ้านที่ผู้สูงอายุมีองค์ความรู้การปรุงและรับประทานอาหารมีความหลากหลาย ผู้สูงอายุมีองค์ความรู้เกี่ยวกับการปรุงตำรับอาหารพื้นบ้านทั้งการใช้วัตถุดิบ เครื่องปรุง และวิธีการปรุงโดยเฉพาะตำรับแกงและตำรับน้ำพริก ทั้งนี้ผู้สูงอายุรับประทานอาหารพื้นบ้านเฉลี่ยโดยรวมระดับปานกลาง (ค่าเฉลี่ย 3.05 ? 0.50 ) ในส่วนข้อเสนอแนวทางการเพิ่มมูลค่าอาหารพื้นบ้านผู้มีส่วนได้ส่วนเสียได้เสนอแนะแนวทางการคัดสรรตำรับอาหาร การแสวงหาวัตถุดิบ กระบวนการผลิต และช่องทางการจำหน่าย รวมถึงแนวทางการสนับสนุนจากหน่วยงานและชุมชน ผลการวิจัยชุดที่ 3 สรุปผลได้ว่าการพัฒนาแหล่งเรียนรู้ภูมิปัญญาการใช้สมุนไพรในการสร้างเสริมสุขภาพเพื่อการพึ่งพาตนเองในวิถีชีวิตใหม่ของผู้สูงอายุในเขตองค์การบริหารส่วนตำบลเวียงท่ากาน อำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่ มีผลสำเร็จที่เป็นรูปธรรมดังนี้ 1) เทคโนโลยี/กระบวนการใหม่ระดับภาคสนาม ผลสำเร็จ คือ สื่อสิ่งพิมพ์ภูมิปัญญาการใช้สมุนไพรในการสร้างเสริมสุขภาพ ที่สามารถใช้เป็นแหล่งเรียนรู้ในครัวเรือนและแหล่งเรียนรู้ในท้องถิ่น 2) ต้นแบบผลิตภัณฑ์ (Prototype) ระดับภาคสนาม ผลสำเร็จ คือ นวัตกรรมลูกประคบสมุนไพร ผลการวิจัยชุดที่ 4 สรุปผลได้ว่า จากองค์ความรู้ด้านการออกกำลังกายด้วยการใช้ภูมิปัญญาพื้นบ้านเพื่อการสร้างเสริมสุขภาพผู้สูงอายุล้านนา ความปวดเมื่อยกล้ามเนื้อและข้อต่อของผู้สูงอายุ ก่อนและหลังการออกกำลังกายด้วยผ้าขาวม้าและไม้พลองไม้ไผ่ พบว่าหลังการออกกำลังกายอย่างต่อเนื่องเป็นเวลา 1 เดือนทั้งกลุ่มตัวอย่างที่ออกกำลังกายโดยใช้ผ้าขาวม้า และ กลุ่มที่ออกกำลังกายโดยใช้ไม้พลองไม้ไผ่ มีความปวดเมื่อยกล้ามเนื้อลดลง ผลการวิจัยชุดที่ 5 สรุปผลได้ว่า ความเข้มแข็งของชุมชนและการขับเคลื่อนให้ตรงจุดจะนำไปสู่การ พัฒนาที่ยั่งยืน อีกทั้งยังส่งผลทำให้ชุมชนเกิดความตระหนักและสร้างการรับรู้คุณค่าของตนเอง ตลอดจนสามารถสร้างรายได้ที่มั่นคงในระยะยาวได้ ชุมชนเวียงท่ากานจึงถือเป็นชุมชนต้นแบบของความสำเร็จในการ พึ่งพาตนเองเพื่อเป็นแนวทางให้กับชุมชนอื่นๆต่อไป ดังนั้นการพัฒนาเชิงพื้นที่โดยการบูรณาการการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนและบูรณาการศาสตร์ความรู้ในหลายแขนง สามารถนำไปสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตและ เสริมสร้างสุขภาพที่ดีทั้ง 4 มิติได้อย่างสร้างสรรค์ ผลการวิจัยชุดที่ 6 สรุปผลได้ว่า ระบบแนะนำสุขภาวะผู้สูงอายุตามแนววิถีชีวิตใหม่ผสมผสานภูมิปัญญาพื้นบ้านล้านนา อบต.เวียงท่ากาน อ.สันป่าตอง จ.เชียงใหม่เข้าลิงค์เพื่อดาวน์โหลดการทำงานผ่าน https://sites.google.com/g.cmru.ac.th/elderly-health/%E0%B8%AB%E0%B8%99%E0% B8%2%E0%B9%81%E0%B8%A3%E0%B8%81 ซึ่งเมื่อเข้าใช้งานจะเข้าสู่ระบบบันทึกการประเมินภาวะสุขภาพของผู้สูงอายุ โดยระบบจะเก็บข้อมูลสุขภาพของผู้สุงอายุแต่ละท่าน อาทิ ข้อมูลน้ำหนัก ส่วนสูง วัดค่ารอบเอว วัดค่ารอบสะโพก วัดค่าความดันโลหิต วัดค่าไขมัน วัดค่าความยืดหยุ่นของร่างกาย เป็นต้น และเมื่อทำการบันทึกแล้วระบบสามารถออกรายงานแนะนำภาวะสุขภาพของผู้สูงอายุรายบุคคลได้ จากนั้นศึกษาสื่อการเรียนรู้ทั้ง 4 เรื่องที่ผู้สูงอายุมีส่วนร่วมได้ดังนี้ 1. อาหารพื้นบ้านต้นแบบของผู้สูงอายุ 2. นวัตกรรมลูกประคบสมุนไพรของผู้สูงอายุ 3. ยืดเส้น-ยืดสายด้วยไม้พลองไม้ไผ่และผ้าขาวม้าของผู้สูงอายุ และ 4. รูปแบบการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพของผู้สูงอายุ