การพัฒนาสุขภาวะของผู้สูงอายุโดยใช้ภูมิปัญญาล้านนาเป็นฐาน

บทคัดย่อ

การพัฒนาสุขภาวะของผู้สูงอายุโดยใช้ภูมิปัญญาล้านนาเป็นฐาน มีเป้าหมายหลักคือ การนำภูมิปัญญาล้านนามาใช้ในการพัฒนาสุขภาวะให้กับผู้สูงอายุภาคเหนือ ซึ่งเป็นภูมิภาคที่มีอัตราผู้สูงอายุสูงสุดของประเทศไทย โดยมีวัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อศึกษาการบริโภคของผู้สูงอายุภาคเหนือบนฐานของภูมิปัญญาล้านนาที่เสริมสร้างสุขภาวะ 2) เพื่อศึกษาการใช้ภูมิปัญญาเกษตรล้านนาต่อการเป็นพื้นที่สุขภาวะของผู้สูงอายุภาคเหนือ และ3) เพื่อศึกษาสื่อภูมิปัญญาล้านนาที่นำมาใช้ในการพัฒนาสุขภาวะของผู้สูงอายุภาคเหนือ ใช้ระเบียบวิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ เพื่อให้ได้ข้อมูลอย่างลุ่มลึกในประเด็นที่ทำการศึกษา เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้การสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth-Interview) การสนทนากลุ่ม (Focus Group Discussion) กับกลุ่มเป้าหมายในการวิจัย จำนวน 110 คน ในพื้นที่ 8 จังหวัดภาคเหนือ ประกอบด้วย จังหวัดเชียงใหม่ จังหวัดเชียงราย จังหวัดน่าน จังหวัดแพร่ จังหวัดลำปาง จังหวัดลำพูน จังหวัดแม่ฮ่องสอน และจังหวัดพะเยา การวิเคราะห์ข้อมูลใช้การวิเคราะห์เชิงเนื้อหา (Content Analysis) และการวิจัยได้รับการรับรองจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์หมายเลข รหัส PYU_REC No.65/003 ผลการศึกษาพบว่า การบริโภคบนฐานของผู้สูงอายุบนฐานของภูมิปัญญาล้านนาที่เสริมสร้างสุขภาวะทางกาย สุขภาวะทางจิตใจ สุขภาวะทางสังคม และสุขภาวะทางจิตวิญญาณ ประกอบด้วย 1) การบริโภคอาหารที่ปลอดภัย ด้วยปลูกพืช ผักไว้รับประทานด้วยตนเอง และปรุงอาหารด้วยตนเอง และ 2) มีหลักในการบริโภค ด้วยการรับประทานอาหารครบ 3 มื้อ หรือมากกว่า บริโภคผัก ปลาเป็นหลัก รับประทานอาหารตามฤดูกาล หลีกเลี่ยงอาหารที่ทำให้เจ็บป่วย และบริโภคอาหารตามวัฒนธรรม (อาหารพื้นบ้าน) ภูมิปัญญาเกษตรล้านนา เป็นภูมิปัญญาการทำการเกษตรที่เกิดขึ้นจากการสั่งสมประสบการณ์ และการสืบทอดความรู้ของผู้สูงอายุ ประกอบด้วย 1) ภูมิปัญญาเกี่ยวกับการเพาะปลูก และการดูแลบำรุงพืชผักที่ปลูก เช่น การเก็บเมล็ดพันธุ์พืช ผัก ไว้เพาะปลูก การทำปุ๋ยไว้ใช้สำหรับพืชผักสวนครัว การเลือกใช้ปุ๋ยที่มาจากธรรมชาติ เช่น มูลของสัตว์ของแต่ละชนิด 2) การเพาะปลูกพืชตามฤดูกาล 3) ภูมิปัญญาเกี่ยวกับพืชสมุนไพร และ4) ภูมิปัญญาเกี่ยวกับการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม การทำการเกษตรของผู้สูงอายุเป็นมากกว่ากิจกรรมยามว่างและมีความสำคัญต่อสุขภาวะทางร่างกายและจิตใจ เปิดโอกาสทำให้ผู้สูงอายุได้แลกเปลี่ยนความรู้ ประสบการณ์และสิ่งของซึ่งกันและกัน เป็นพื้นที่ออกกำลังกาย และเป็นพื้นที่ในการผ่อนคลายอารมณ์ สื่อภูมิปัญญาล้านนาที่นำมาใช้ในการพัฒนาสุขภาวะของผู้สูงอายุภาคเหนือ ผู้สูงอายุได้นำสื่อภูมิปัญญาล้านนาที่เกี่ยวข้องกับชีวิต ศาสนา ความบันเทิง การประกอบอาชีพ ความเชื่อในการรักษาโรค และการจัดระเบียบชุมชน มาใช้ในการพัฒนาสุขภาวะทางร่างกายและจิตใจด้วยการ ปฏิบัติตามความเชื่อพิธีกรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการรักษาสุขภาพร่างกายและจิตใจ เช่น การทำพิธีสืบชะตา เพื่อให้มีชีวิตที่ยืนยาว การบูชาเทียน หรือการส่งเคราะห์ เพื่อให้พ้นจากสิ่งชั่วร้าย ในกรณีที่ผู้สูงอายุเจ็บป่วยไม่สบาย ผู้สูงอายุบางคนมีการทำพิธีตามความเชื่อตั้งแต่การส่งเคราะห์ สืบชะตา บูชาเทียน เป็นต้น นอกนั้นผู้สูงอายุยังได้ใช้สื่อภูมิปัญญาล้านนาเกี่ยวกับศาสนาและการจัดระเบียบชุมชนมาใช้ในการพัฒนาสุขภาวะทางสังคมและจิตวิญญาณ ด้วยการเข้าร่วมกิจกรรมทางศาสนา การเข้าร่วมทางประเพณีต่างๆที่จัดขึ้นในชุมชน เช่น การเข้าร่วมกิจกรรมเกี่ยวกับการบวงสรวง เซ่นไหว้สิ่งศักดิ์สิทธิ์ในชุมชน การสรงน้ำพระธาตุ เป็นต้น และได้น้อมนำคำสั่งสอนทางศาสนามาปรับใช้ในการดำเนินชีวิตให้ตั้งอยู่ในความไม่ประมาท และเป็นเครื่องบำรุงจิตใจ

คำสำคัญ