การศึกษาความหลากหลายของพันธุ์ข้าวพื้นเมืองและพันธุ์ข้าวปลูกในพื้นที่ดินเปรี้ยวจังหวัดฉะเชิงเทรา.

บทคัดย่อ

เกษตรกรในพื้นที่ดินเปรี้ยวมักประสบปัญหาผลผลิตต่ำ และต้นทุนการผลิตสูง การใช้พันธุ์ข้าวที่มีความเหมาะสมกับสภาพแวดล้อมจะสามารถช่วยแก้ปัญหาผลิตตกต่ำ ดังนั้นงานวิจัยนี้จึงสำรวจความหลากหลายของพันธุ์ข้าวพื้นเมืองและพันธุ์ข้าวปลูกในพื้นที่ดินเปรี้ยว จังหวัดฉะเชิงเทรา เพื่อนำลักษณะเด่นจากพันธ์ข้าวพื้นเมืองไปใช้ประโยชน์ในงานปรับปรุงพันธุกรรมข้าวให้มีความเหมาะสมกับสภาพแวดล้อมในพื้นที่ดินเปรี้ยวโดยใช้วิธีสัมภาษณ์และแบบสอบถาม เกษตรกร จำนวน 200 รายในพื้นที่ดินเปรี้ยว 6 อำเภอ โดยศึกษาความหลากหลายของพันธุ์ และผลผลิต และลักษณะทางกายภาพและเคมีของข้าวที่ปลูกในพื้นที่ดินเปรี้ยว ผลการศึกษาพบว่า จังหวัดฉะเชิงเทรามีพื้นที่ปลูกข้าวจำนวน 725,239 ไร่ โดยปลูกในเขตพื้นที่ดินเปรี้ยว จำนวน 6 อำเภอ รวมพื้นที่ 260,578 ไร่ ประกอบด้วยอำเภอเมือง บางน้ำเปรี้ยว คลองเขื่อน ราชสาส์น บางคล้า และบ้านโพธิ์ จำนวนพื้นที่ 97,803 23,3017 29,551 52,715 23,125 และ 24,367 ไร่ ตามลำดับ มีเกษตรกรที่ปลูกข้าวในพื้นที่ดินเปรี้ยวจำนวน 32,369 ครัวเรือน ประกอบด้วย อำเภอเมือง บางน้ำเปรี้ยว คลองเขื่อน ราชสาส์น บางคล้า และบ้านโพธิ์ จำนวน 8,734 9,418 2,297 2,522 4,930 และ4,468 ครัวเรือน พันธุ์ข้าวพื้นเมืองภาคกลางที่เคยมีการปลูกในพื้นที่จำนวน 21 พันธุ์ ประกอบด้วย ขาวดอกมะลิ 105 เหลืองเลาขวัญ ประดู่แดง ข้าวนก ช่อขวัญ เจ๊กเชยเสาให้ นางมลเบา บายศรี เจ้าดำ มะลิแดง ขาวกอเดียว ข้าวสมัน ขาวแก้ว ปิ่นแก้วเบา หอมดง เจ็กเชยเตี้ย ขาวอากาศ กันตัง และปิ่นแก้ว ข้าวเหนียวประกอบด้วยพันธุ์ เหนียวแดงและเหนียวดำ (ก่ำ) ลักษณะสำคัญของพันธุ์ข้าวพื้นเมืองที่นิยมปลูกในพื้นที่ดินเปรี้ยว ได้แก่พันธุ์ขาวดอกมะลิ 105 มีลักษณะสำคัญคือเมล็ดข้าวรูปร่างเรียวยาว ปริมาณอมิโลส 12-17% คุณภาพข้าวสุก นุ่ม มีกลิ่นหอม เหลืองเลาขวัญ มีลักษณะสำคัญคือ ทนต่อวัชพืช ขนาดของลำต้นแข็งแรง การติดเมล็ดปานกลาง พันธุ์ประดู่แดงมีลักษณะสำคัญคือมีการแตกกอดี ติดเมล็ดปานกลาง เมล็ดข้าวเรียวยาว พันธุ์เจ๊กเชยมีลักษณะสำคัญคือ อมิโลสสูง เมล็ดยาว หุงขึ้นหม้อ นุ่ม ผลผลิตต่ำ ไวแสง พันธุ์นางมล เป็นข้าวเจ้า ไวแสง รวงใหญ่และยาว เมล็ดรูปร่างยาวเรียว ปริมาณอมิโลส 19 % คุณภาพข้าวสุก นุ่ม มีกลิ่นหอม พันธุ์ปิ่นแก้ว มีลักษณะสำคัญคือทนน้ำลึกได้ดี ต้นสูง 200 เซนติเมตร ไวแสง ข้าวเปลือกยาว 10.82 พันธุ์หอมดง สามารถปลูกในสภาพไร่ ต้นเตี้ย วัดความสูงเฉลี่ย 70 เซนติเมตร แตกกอ เมล็ดอ้วนสั้น ข้าวสารสีขาวใส เหมาะต่อการบริโภค มีกลิ่นหอมมาก พันธุ์มะลิแดง มีปริมาณอมิโลส 16.9% ผลผลิต 643 กิโลกรัมต่อไร่ นุ่ม เหนียว และมีกลิ่นหอม ต้านทานเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล ต้านทานโรคไหม้ ธาตุเหล็ก ทองแดงและมี วิตามินอี สูง พันธุ์ข้าวปลูกที่มีการผลิตเมล็ดพันธุ์เพื่อจำหน่ายในพื้นที่จำนวน 7 พันธุ์ ได้แก่พันธุ์ กข 31 กข 41 ปทุมธานี 1 สุพรรณบุรี1 สุพรรณบุรี 90 พิษณุโลก1 และขาวดอกมะลิ 105 โดยพันธุ์ข้าวที่จัดเป็นกลุ่มอมิโลสต่ำ (10 - 19%) เมื่อหุงต้มลักษณะข้าวสุกจะนุ่มเหนียวได้แก่ข้าวพันธุ์ขาวดอกมะลิ 105 และ ปทุมธานี 1 ส่วนพันธุ์ข้าวที่มีอมิโลสปานกลาง คือ 20 - 25% เมื่อหุงต้มลักษณะข้าวสุกค่อนข้างนุ่มเหนียวเล็กน้อย ได้แก่ ข้าวพันธุ์ พิษณุโลก 2 และพันธุ์ข้าวที่มีปริมาณอมิโลส มากกว่า 25% เมื่อหุงต้มลักษณะข้าวสุกจะร่วนค่อนข้างแข็ง ได้แก่ข้าวพันธุ์ กข31 กข41 สุพรรณบุรี 1 และสุพรรณบุรี 90 และพันธุ์ข้าวขาวดอกมะลิ 105 และปทุมธานี 1 มีค่าความหอมไม่แตกต่างกัน โดยพันธุ์ข้าวพื้นเมืองที่ควรนำมาใช้เป็นแหล่งพันธุกรรมในการปรับปรุงพันธุ์ข้าวสำหรับปลูกในดินเปรี้ยวให้มีคุณภาพในด้าน ปริมาณอมิโลส ความหอม คุณค่าทางโภชนาการสูง และทนต่อวัชพืชได้แก่ ขาวดอกมะลิ 105 มะลิแดง เหลืองเลาขวัญ คำสำคัญ: ความหลากหลายพันธุ์ข้าว ดินเปรี้ยว พันธุ์ข้าวพื้นเมือง พันธุ์ข้าวปลูก

คำสำคัญ