การจัดเขตศักยภาพการผลิตข้าวของประเทศไทย
บทคัดย่อ
กรมการข้าว โดยสำนักวิจัยและพัฒนาข้าว ได้ทำการวิจัยการจัดเขตศักยภาพการผลิตข้าว ด้วยการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศภูมิศาสตร์ ประกอบการจัดการดิน ตามความอุดมสมบูรณ์ที่เหมาะสม เพื่อประโยชน์ในการเพิ่มผลผลิต ลดต้นทุนการผลิตของเกษตรกร ตลอดจนทำให้ทราบขีดความสามารถในการผลิต ช่วยให้การกำหนดยุทธศาสตร์ตลอดจนวางแผนการผลิตข้าวของประเทศไทย มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น เริ่มทำการวิจัย ตั้งแต่ พ.ศ. 2541 ซึ่งคณะทำงานยังสังกัดกรมวิชาการเกษตร ภายใต้โครงการนำร่อง 3 จังหวัด ได้แก่ จังหวัดเชียงราย บุรีรัมย์ และสุพรรณบุรี และได้ขยายโครงการเป็นการศึกษาทั่วประเทศ โดยทีมงานวิจัยซึ่งกระจายอยู่ตามศูนย์วิจัยข้าวต่างๆ ทั่วประเทศ ในขณะนี้ ได้สรุปผลการศึกษาและเผยแพร่ผลงานแล้วประมาณ 35 จังหวัด อยู่ระหว่างการสรุปรวบรวมผลประมาณ 30 จังหวัด และอยู่ระหว่างดำเนินงาน ประมาณ 10 จังหวัด โดยมีแผนดำเนินการให้เสร็จสิ้นทั่วทั้งประเทศ ภายในระยะเวลา 2 ปี ข้างหน้า สำหรับผลการศึกษาของ 6 จังหวัดเขตภาคกลาง ได้แก่ จังหวัดสุพรรณบุรี กาญจนบุรี อ่างทอง ปทุมธานี นครนายก และฉะเชิงเทรา ซึ่งเป็นพื้นที่ปลูกข้าวที่สำคัญ พบว่าดินนาส่วนใหญ่มีความเหมาะสมต่อการปลูกข้าวมาก มีความอุดมสมบูรณ์ปานกลาง ยกเว้นพื้นที่ดินเปรี้ยวจัดในเขตจังหวัดปทุมธานี เกษตรกรทั่วไปในเขตชลประทานสมบูรณ์ ปลูกข้าวพันธุ์ไม่ไวต่อช่วงแสง ที่ราชการรับรอง มีการใช้ปุ๋ยอัตราสูงกว่าคำแนะนำ แต่ได้ผลผลิตใกล้เคียงหรือต่ำกว่าการใช้ปุ๋ยตามคำแนนำ ส่งผลให้ต้นทุนการผลิตสูง ส่วนพื้นที่นาน้ำฝน ปลูกข้าวพันธุ์ไวต่อช่วงแสง การเพิ่มผลผลิตด้วยการใช้เทคโนโลยีพันธุ์ข้าว ช่วยเพิ่มผลผลิตข้าวได้ดีกว่าเทคโนโลยีการใช้ปุ๋ย การจัดเขตศักยภาพการผลิตข้าว ด้วยการจัดทำแผนที่แสดงเขตศักยภาพ เปรียบเทียบความเหมาะสมต่อการปลูกข้าวของดิน ตลอดจนระดับการเพิ่มผลผลิตข้าว ด้วยการใช้เทคโนโลยีการใช้ปุ๋ยที่เหมาะสม นอกจากสามารถลดต้นทุนการผลิต ตลอดจนเพิ่มมูลค่าผลผลิตข้าว ของแต่ละจังหวัดมีความแตกต่างกัน โดยรวมสามารถเพิ่มผลผลิตข้าวได้สูงสุด ประมาณร้อยละ 28 ลดต้นทุนการผลิตได้สูงสุด ประมาณร้อยละ 40 ส่งผลให้เพิ่มมูลค่าผลผลิตได้ฤดูละประมาณ 1250 ล้านบาท หรือ ปีละ 2500 ล้านบาท ฉะนั้นในภาพรวมของทั้งประเทศ หากเกษตรกรสามารถจัดการผลิตได้ตามศักยภาพการผลิตข้าวที่ศึกษานี้ ประเทศควรได้รับมูลค่าเพิ่มจากสินค้าข้าว ปีละไม่น้อยกว่า 5,000 ล้านบาท