การจัดการดินกรดเพื่อการผลิตข้าวคุณภาพที่มีเหล็กสูง

บทคัดย่อ

การศึกษาการจัดการดินกรดและดินเปรี้ยวจัดเพื่อเพิ่มการผลิตข้าวคุณภาพทางโภชนาการที่มีเหล็กสูงระหว่างปี 2554-2556 วัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาหาวิธีการจัดการดินที่มีปัญหาธาตุเหล็กในดินสูงทั้งดินเปรี้ยวจัดและดินกรดสำหรับการผลิตข้าวที่มีคุณค่าทางโภชนาการธาตุเหล็กในเมล็ดสูง ศึกษาการเปลี่ยนแปลงทางเคมีของดิน การเจริญเติบโต ผลผลิตข้าว และผลตอบแทนทางเศรษฐกิจ ดำเนินการทดลองในบริเวณ 2 พื้นที่คือ ดินเปรี้ยวจัดและดินกรด โดยบริเวณพื้นที่ดินเปรี้ยวจัด ศึกษาทดลองในชุดดินรังสิต (Rs) ที่อำเภอธัญบุรีจังหวัดปทุมธานี และพื้นที่ดินกรด ศึกษาทดลองในชุดดินนาตู (Nu-lsA) อำเภอตระการพืชผล จังหวัดอุบลราชธานี โดยวางแผนการทดลองแบบ Randomized Complete Block Design (RCB) จำนวน3 ซ้ำ9ตำรับการทดลอง ประกอบด้วย ตำรับที่ 1 ปลูกข้าวพันธุ์ปทุมธานี 1 ในพื้นที่ดินเปรี้ยวจัด และข้าวพันธุ์ขาวดอกมะลิ ในพื้นที่ดินกรด (แปลงควบคุม) ตำรับที่ 2 ปลูกข้าวพันธุ์สินเหล็ก ตำรับที่ 3 ปลูกข้าวพันธุ์ไรซ์เบอรี่ตำรับที่ 4 พืชปุ๋ยสด 2 ตัน/ไร่ + ปลูกข้าวพันธุ์สินเหล็ก ตำรับที่ 5 พืชปุ๋ยสด 2 ตัน/ไร่ + ปลูกข้าวพันธุ์ไรซ์เบอรี่ ตำรับที่ 6 ปรับดินตาม LR + ปลูกข้าวพันธุ์สินเหล็ก ตำรับที่ 7 ปรับดินตาม LR + ปลูกข้าวพันธุ์ไรซ์เบอรี่ ตำรับที่ 8 ปรับดินตาม LR + พืชปุ๋ยสด 2 ตัน/ไร่ + ปลูกข้าวพันธุ์สินเหล็ก ตำรับที่ 9 ปรับดินตาม LR+ พืชปุ๋ยสด 2 ตัน/ไร่ + ปลูกข้าวพันธุ์ไรซ์เบอรี่ผลการศึกษาในพื้นที่ดินเปรี้ยวจัดและดินกรดจากการปลูกข้าวพันธุ์ที่มีเหล็กสูง 2 สายพันธุ์ คือ ข้าวพันธุ์สินเหล็ก และพันธุ์ไรซ์เบอรี่ พบว่า หลังสิ้นสุดการทดลอง ค่าความเป็นกรด-ด่างของดิน (pH) เพิ่มขึ้นเปอร์เซ็นต์อินทรียวัตถุในดิน(%) เพิ่มสูงขึ้นทุกตำรับการทดลอง ค่าความเป็นประโยชน์ของฟอสฟอรัสและโปแตสเซียม (มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม) ที่แลกเปลี่ยนได้ในดินลดลง ปริมาณแคลเซียมและแมกนีเซียมที่แลกเปลี่ยนในดิน(มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม) เพิ่มขึ้น และปริมาณเหล็กที่สกัดได้ (มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม) ในดินลดลงและจากการวิเคราะห์การเจริญเติบโตและผลผลิตข้าว พบว่าในพื้นที่ดินเปรี้ยวจัด การปลูกข้าวพันธุ์ปทุมธานี1(แปลงควบคุม) ให้ผลผลิตข้าวสูงสุด 639 กิโลกรัมต่อไร่ รองลงมา ได้แก่ การปรับดินตาม LR + พืชปุ๋ยสด 2ตัน/ไร่ + ปลูกข้าวพันธุ์ไรซ์เบอรี่ ให้ผลผลิตข้าวเฉลี่ย 583 กิโลกรัม/ไร่ การปลูกข้าวพันธุ์สินเหล็ก ได้ผลผลิตข้าวเฉลี่ยต่ำที่สุด คือ 406 กิโลกรัม/ไร่ ในบริเวณพื้นที่ดินกรด พบว่า ตำรับการทดลอง พืชปุ๋ยสด 2 ตัน/ไร่ +ปลูกข้าวพันธุ์ไรซ์เบอรี่ ได้ผลผลิตข้าวเฉลี่ยสูงที่สุด คือ 655 กิโลกรัม/ไร่ การปลูกข้าวขาวดอกมะลิ 105(แปลงควบคุม) ได้ผลผลิตข้าวเฉลี่ย 504 กิโลกรัม/ไร่ ขณะที่การปลูกข้าวพันธุ์สินเหล็ก ได้ผลผลิตข้าวเฉลี่ยต่ำที่สุด คือ 244 กิโลกรัม/ไร่ ผลตอบแทนทางเศรษฐกิจ พบว่าในพื้นที่ดินเปรี้ยวจัด การปรับดินตาม LR + พืชปุ๋ยสด 2 ตัน/ไร่ +ปลูกข้าวพันธุ์ไรซ์เบอรี่ ให้ผลตอบแทนทางเศรษฐกิจสูงสุด 34,810 บาท/ไร่ สำหรับในพื้นที่ดินกรด พบว่า การใส่พืชปุ๋ยสด 2 ตัน/ไร่ + ปลูกข้าวพันธุ์ไรซ์เบอรี่ ให้ผลผลิตข้าวสูงสุด 40,875 กิโลกรัมต่อไร่

คำสำคัญ