การพัฒนาทักษะการเรียนรู้อย่างสร้างสรรค์แบบองค์รวมของผู้สูงอายุในชนบทไทย : ด้านอาชีพ

บทคัดย่อ

การวิจัยเรื่องนี้มีวัตประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพภารเรียนรู้ด้านอาชีพทองผู้สุงยาย 2) พัฒนา รูปแบบทักษะการเรียนรู้อย่างสร้างสรรค์ด้านอาชีพของผู้สูงอายุในชนบทไทย และ 3) หาแนวทางพัฒนา ทักษะการเรียนรู้อย่างสร้างสรรค์แบบองค์รวมด้านอาชีพของผู้สูงอายุในชนบทไทย ใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบ การวิจัยและพัฒนาในพื้นที่ศึกษาที่เป็นชนบทไทยทั่วประเทศ กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการศึกษาสภาพการ เรียนรู้ด้านอาชีพของผู้สูงอายุในชนบทไทย ได้แก่ 1) ผู้สูงอายุที่เป็นสมาชิกในชุมชนขนบทไทย จำนวน 380 คน 2) กลุ่มตัวอย่างในพื้นที่กรณีศึกษาชุมชนที่มีผลการปฏิบัติเป็นเลิศ เป็นตัวอย่างของความสำเร็จ ด้านอาชีพของผู้สูงอายุ ทำการศึกษาเชิงลึก จำนวน 4 พื้นที่ใน 4 ภูมิภาค กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการทดลอง ใช้รูปแบบทักษะการเรียนรู้อย่างสร้างสรรค์แบบองค์รวมด้านอาชีพของผู้สูงอายุในชนบทไทย ได้แก่ กลุ่ม ผู้สูงอายุในชนบทไทยจำนวน 2 พื้นที่ พื้นที่ละ 30 คน รวม 60 เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการจัดสนทนากลุ่ม สอบถาม และการสัมภาษณ์ และกลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการประเมินรูปแบบทักษะการเรียนรู้อย่างสร้างสรรค์ ด้านอาชีพของผู้สูงอายุในชนบทไทย และหาแนวทางพัฒนาทักษะการเรียนรู้อย่างสร้างสรรค์แบบองค์รวม ด้านอาชีพของผู้สูงอายุในชนบทไทย ได้แก่ ตัวแทนผู้สูงอายุในชุมชน ตัวแทนจากหน่วยงานและองค์กรที่ เกี่ยวข้องกับการพัฒนาผู้สูงอายุในชุมชน จำนวน 2 พื้นที่ พื้นที่ละ 10-14 คน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการ สนทนากลุ่ม เก็บรวบรวมข้อมูลตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ - ตุลาคม 2557 การวิเคราะห์ข้อมูลไช้การหา ค่าความถี่ คำร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการวิเคราะห์เนื้อหา ผลที่ได้จากการศึกษา สรุปได้ดังนี้ 1. สภาพการเรียนรู้ด้านอาชีพของผู้สูงอายุในชนบทไทย พบว่า ผู้สูงอายุมีการรวมกลุ่มตามสนใจ และความต้องการของกลุ่มเพื่อทำงานอาชีพด้านหัตถกรรมและเกษตรกรรม เพื่อหารายได้ สร้างความสุข ในรูปแบบของงานเกษตรกรรมตามแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง เช่น การเลี้ยงไก่พันธุ์ไข่ การปลูกพืชปลอด สารพิษ การผลิตอาหารและของใช้ที่เพียงพอต่อการอุปโภคและบริโภคในครัวเรือน เช่น พืชสมุนไพรแปร รูป ขนม การผลิตของใช้ในครัวเรือน เช่น ผ้าทอ ตะกร้า กระบุง การผลิตของใช้เพื่อการสร้างความสุข เช่น เหรียญโปรยทาน เป็นต้น สำหรับทักษะการเรียนรู้ด้านอาชีพของผู้สูงอายุในชนบทไทย พบว่า ผู้สูงอายุมี การเรียนรู้งานอาชีพที่เกิดจากภูมิปัญญาของคนในห้องถิ่น มีการรวมตัวกันสร้างกลุ่มอาชีพในชุมชนของตนและเรียนรู้ด้านอาชีพร่วมกัน หรือเรียนรู้จากวิทยากรที่มีอยู่ในท้องถิ่น เช่น กลุ่มผู้สูงอายุที่ทำขนม ทำอาชีพ จักสาน ทำการเกษตร วิธีการเรียนรู้ พบว่า ผู้สูงอายุเรียนรู้จากการลงมือปฏิบัติจริงมากที่สุด รองลงมา เรียนรู้จากการสังเกต จดจำและทดลองทำ เรียนรู้จากวิทยากรหรือผู้รู้ในชุมชน และมีการสืบทองค์ ความรู้ไปยังรุ่นลูกหลาน มีช่องทางการเรียนรู้จากสื่อวิทย โทรทัศน์ และอินเทอร์เน็ต 2. รูปแบบทักษะการเรียนรู้อย่างสร้างสรรค์ด้านอาชีพของผู้สูงอายุในชนบทไทยที่พัฒนาขึ้นคือ รูปแบบพื้นที่แห่งความสุข (SPACE of Happiness Model) ประกอบด้วยองค์ประกอบ 8 องค์ประกอบ ดังนี้คือ 1) S: Sustainability หรือความยั่งยืน 2) Participation of Community หรือการมีส่วนร่วม ของชุมชน 3) A: Appropriate Planing หรือความเหมาะสมในกำหนดแผนงาน กิจกรรมการดำเนินงาน 4) C: Creation หรือการสร้างสรรค์ 5) E: Efficiency Economy หรือเศรษฐ์กิจพอเพียง 6) O: Opportunity หรือการให้โอกาส 7) F: Friendship หรือสัมพันธภาพที่ดี และ 8) H: Happiness หรือ ความสุข โดยมีปัจจัยความสำเร็จที่สำคัญคือ 1) ผู้นำที่มีความเข้าใจและรอบรู้ 2) มีการพึ่งพาตนเอง 3) มี ความสุขเป็นที่ตั้ง และ 4) เห็นคุณค่าและประโยชน์ของงานที่ทำ สำหรับขั้นขั้นตอนการพัฒนาทักษะการ เรียนรู้อย่างสร้างสรรค์แบบองค์รวมด้านอาชีพของผู้สูงอายุที่ได้จากการศึกษาประกอบด้วย 5 ชั้นตอนคือ 1) จัดตั้งกลุ่มและกำหนดเป้าหมาย 2) วางแผน กำหนดกิจกรรมและขั้นตอนดำเนินงาน 3) เรียนรู้ นรู้ ทำความ เข้าใจ 4) ปฏิบัติกิจกรรมอาชีพสร้างสรรค์ และ 5) ประเมินผลและเสนอแนวทางพัฒนางานอาชีพและสร้าง เครือข่ายด้านอาชีพ 3. แนวทางพัฒนาทักษะการเรียนรู้อย่างสร้างสรรค์แบบองค์รวมด้านอาชีพของผู้สูงอายุใน ชนบทไทยคือ การสร้างผลิตภัณฑ์อาชีพที่หลากหลายเพิ่มขึ้น การสร้างมูลค่าเพิ่มโดยการออกแบบชิ้นงาน สร้างสรรค์ที่สนองความต้องการของลูกค้า การพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่เป็นการต่อยอดภูมิปัญญาที่มีอยู่ใน ท้องถิ่น การเพิ่มการประชาสัมพันธ์และช่องทางการจำหน่ายผลิตภัณฑ์ การสนับสนุนที่เพิ่มขึ้นขึ้นจาก หน่วยงานภาครัฐ และการจัดทำฐานข้อมูลด้านอาชีพของผู้สูงอายุเพื่อการสืบทอด แลกเปลี่ยนเรียนรู้ และ สร้างเครือข่ายด้านอาชีพของผู้สูงอายุ อันจะก่อให้เกิดการพัฒนาการเรียนรู้อย่างสร้างสรรค์ด้านอาชีพของ ผู้สูงอายุอย่างยั่งยืน

คำสำคัญ