การพัฒนาพันธุ์ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ลูกผสมเพื่อปลูกในดินนาฤดูแล้งเขตชลประทานภาคกลาง (ระยะที่ 2, ปีที่ 3)
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การพัฒนาพันธุ์ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ที่เหมาะสำหรับการปลูกในนาข้าวเขตชลประทานฤดูแล้งเพื่อส่งเสริมให้เกษตรกรปลูก สามารถลดพื้นที่นาปรังและเพิ่มผลผลิตข้าวโพดของประเทศได้ นอกจากนี้ ผลตอบแทนจากการปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์จะสูงกว่าการปลูกข้าวนาปรัง งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและคัดเลือกพันธุ์ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ลูกผสมที่เหมาะสมกับการปลูกในดินนาสำหรับทดแทนการปลูกข้าวนาปรังเขตภาคกลาง โดยนำสายพันธุ์ผสมตัวเองชั่วที่ 8 (S8) ของสายพันธุ์ที่พัฒนามาจากกลุ่มพันธุ์สุวรรณ (Suwan group, SG) และกลุ่มพันธุ์ที่ไม่ใช่พันธุ์สุวรรณ (Non-Suwan group, NSG) ที่ให้ผลผลิตสูงจากการทดสอบผลผลิตเมื่อฤดูแล้งปี 2563/2564 โดยการผสมพันธุ์แบบสลับกลุ่มเฮเทอโรติก ด้วย Ki 60 และ Ki 48 ได้ลูกผสม testcross (TC) จำนวน 5 คู่ผสม (SG x Ki 60 จำนวน 4 คู่ผสม และ NSG x Ki 48 จำนวน 1 คู่ผสม) และผสมระหว่างกลุ่ม SG x NSG ของคู่ผสมที่ให้ผลผลิตสูงอีกจำนวน 15 คู่ผสม รวมเป็นลูกผสมทดสอบ 20 คู่ผสม และมีพันธุ์ลูกผสมเดี่ยวจากภาครัฐและเอกชนร่วมทดสอบ 8 พันธุ์ ดังนั้นจึงมีลูกผสมสำหรับทดสอบผลผลิตทั้งหมด 28 คู่ผสม นำลูกผสมไปปลูกทดสอบผลผลิตในช่วงฤดูแล้งปี 2564/2565 วางแผนการทดลองแบบสุ่มในบลอคสมบูรณ์ (RCBD) จำนวน 4 ซ้ำ ขนาดแปลงย่อย (plot size) ปลูกจำนวน 4 แถว แถวยาว 5.20 เมตร ที่ระยะปลูก 0.70 x 0.20 เมตร ปลูกในแปลงนา 4 สภาพแวดล้อม (ที่แปลงนาเกษตรกร อ. บ้านหมอ จ. สระบุรี จำนวน 2 สภาพแวดล้อม และที่ศูนย์วิจัยพืชไร่ชัยนาท จำนวน 2 สภาพแวดล้อม และปลูกในดินไร่ 1 สภาพแวดล้อม ที่ อ. พระพุทธบาท จ. สระบุรี นอกจากนี้ ได้ปลูกทดสอบผลผลิตของสายพันธุ์พ่อแม่ของคู่ผสมทั้งหมด 23 สายพันธุ์ วางแผนการทดลองแบบสุ่มในบลอคสมบูรณ์ จำนวน 2 ซ้ำ ขนาดแปลงย่อยปลูก 2 แถว แถวยาว 5.20 เมตร ที่ระยะปลูก 0.70 x 0.20 เมตร ที่ไร่เกษตรกร อ. พระพุทธบาท จ. สระบุรี ผลการวิเคราะห์ความแปรปรวนรวม (combined analysis of variance) ของผลผลิตลูกผสม TC จาก 4 สภาพแวดล้อมในดินนา พบว่า มี 5 คู่ผสม คือ SG1 x NSG2 (1,352 กก./ไร่), SG5 x Ki 60 (1,286 กก./ไร่), NSG3 x Ki 48 (1,282 กก./ไร่), SG7 x Ki 60 (1,260 กก./ไร่) และ SG1 x NSG6 (1,254 กก./ไร่) มีผลผลิตในระดับเดียวกับ พันธุ์เปรียบเทียบจากภาคเอกชน S 7328 (1,179 กก./ไร่) และ Pac 789 (1,251 กก./ไร่) แต่เมื่อเพิ่มข้อมูลจากการปลูกในสภาพดินไร่อีก 1 สภาพแวดล้อม พบว่า มี 4 คู่ผสมที่ให้ผลผลิตสูงตรงกัน ได้แก่ SG1 x NSG2, SG5 x Ki 60, NSG3 x Ki 48 และ SG7 x Ki 60 นอกจากนี้ ทั้ง 4 คู่ผสมให้ผลผลิตมากกว่าพันธุ์สุวรรณ 5720 ตั้งแต่ 12 - 20 เปอร์เซ็นต์ โดยคู่ผสม SG1 x NSG2 ให้ผลผลิตสูงสุดและมีเสถียรภาพของผลผลิตดี ผลการทดสอบผลผลิตของสายพันธุ์พ่อแม่ (S8) มีผลผลิตเฉลี่ยอยู่ระหว่าง 202 – 951 กก./ไร่ ขณะที่สายพันธุ์พ่อแม่ที่เกี่ยวข้องกับ 4 คู่ผสมที่ให้ผลผลิตสูง มี 7 สายพันธุ์ และมีผลผลิตอยู่ในเกณฑ์ที่ดี ได้แก่ SG1 (642 กก./ไร่), SG5 (651 กก./ไร่), SG7 (413 กก./ไร่), NSG2 (857 กก./ไร่), NSG3 (951 กก./ไร่), Ki 48 (419 กก./ไร่) และ Ki 60 (625 กก./ไร่) และสายพันธุ์เหล่านี้มีเมล็ดพันธุ์คัด (breeder seed) ประมาณ 500 กรัม/สายพันธุ์