ต้นแบบศตวรรษที่ 21 การเรียนรู้พื้นที่นวัตกรรมจังหวัดศรีสะเกษ

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) เพื่อศึกษาปัจจัยสำคัญในการขับเคลื่อน 2) เพื่อศึกษากลไกเชิงปฏิบัติการเพื่อเรียนรู้ และ3) เพื่อนำเสนอต้นแบบเชิงประจักษ์ผลแห่งการขับเคลื่อน เชิงปฏิบัติการเพื่อเรียนรู้ฐานนวัตกรรมการจัดการเรียนรู้ในพื้นที่นวัตกรรมการจัดการศึกษาระดับจังหวัด ศรีสะเกษของโรงเรียนแกนนำนำร่องที่อยู่ภายใต้ศูนย์ประสานงานนวัตกรรมการเรียนรู้มหาวิทยาลัย ราชภัฎศรีสะเกษ โดยเป็นการวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed methods research) กลุ่มเป้าหมายที่มีบทบาทหน้าที่ในการขับเคลื่อนพื้นที่นวัตกรรมการศึกษาจังหวัดศรีสะเกษ ประกอบด้วย คณะกรรมการระดับจังหวัดศรีสะเกษ จำนวน 23 คน ผู้รับผิดชอบระดับต้นสังกัดหน่วยงานต้นสังกัดของสถานศึกษา ในระดับนโยบายและระดับปฏิบัติการ จำนวน 16 คน ระดับโรงเรียนได้แก่ ผู้อำนวยการ ครูและบุคลากรทางการศึกษา กรรมการสถานศึกษา ผู้ปกครอง จำนวน 818 คน ภาคีเครือข่ายการขับเคลื่อน 12 คน รวมทั้งสิ้น 816 คน ผลการวิจัย พบว่า ปัจจัยสำคัญในการขับเคลื่อนนวัตกรรมการจัดการเรียนรู้ในพื้นที่นวัตกรรมการจัดการศึกษาระดับจังหวัดศรีสะเกษ 1) ปัจจัยสำคัญในการขับเคลื่อนนวัตกรรมการจัดการเรียนรู้มี 7 องค์ประกอบ ด้านภาวะผู้นำของผู้บริหาร ด้านคุณลักษณะของบุคลากร ด้านวัสดุสิ่งของและการเงิน ด้านการทำงานเป็นทีม ด้านวัฒนธรรมและบรรยากาศในการทำงาน ด้านการพัฒนาบุคลากร ด้านความสำเร็จในการขับเคลื่อนตามนวัตกรรมการเรียนรู้ 2) องค์ประกอบที่มีอิทธิพลทางตรงประกอบด้วย (1) องค์ประกอบด้านภาวะผู้นำของผู้บริหาร มีอิทธิพลทางตรงต่อด้านการทำงานเป็นทีม (2) ด้านคุณลักษณะของบุคลากรมีอิทธิพลทางตรงต่อด้านวัสดุสิ่งของและการเงิน (3) องค์ประกอบด้านวัฒนธรรมและบรรยากาศในการทำงานมีอิทธิพลทางตรงต่อด้านวัสดุสิ่งของและการเงิน และด้านการทำงานเป็นทีม (4) องค์ประกอบด้านการพัฒนาบุคลากร มีอิทธิพลทางตรงต่อด้านความสำเร็จในการขับเคลื่อนตามนวัตกรรมการเรียนรู้ (5) องค์ประกอบด้านความสำเร็จในการขับเคลื่อนตามนวัตกรรมการเรียนรู้ 3) องค์ประกอบที่มีอิทธิพลทางอ้อม ประกอบด้วย (1) ด้านความสำเร็จในการขับเคลื่อนตามนวัตกรรมการเรียนรู้ เป็นผลทางอ้อมองค์ประกอบด้านคุณลักษณะของบุคลากร ที่ผ่านองค์ประกอบด้านวัสดุสิ่งของและการเงิน (2) องค์ประกอบด้านความสำเร็จในการขับเคลื่อนตามนวัตกรรมการเรียนรู้ เป็นผลทางอ้อมองค์ประกอบด้านการพัฒนาบุคลากรตามนวัตกรรมการเรียนรู้ที่ผ่านองค์ประกอบด้านการทำงานเป็นทีม กลไกเชิงปฏิบัติการเพื่อเรียนรู้ฐานนวัตกรรมการจัดการเรียนรู้ในพื้นที่นวัตกรรมการจัดการศึกษาระดับจังหวัดศรีสะเกษ 1) นวัตกรรมโรงเรียนเปลี่ยนแปลงเชิงระบบด้วยนวัตกรรมจิตศึกษา การจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการโดยใช้ปัญหาเป็นฐาน (Problem Based Learning: PBL และ PLC มีทั้งหมด 24 โรงเรียน สถานศึกษาแต่ละแห่งมีความมั่นใจว่าจะช่วยขับเคลื่อนการพัฒนาคุณภาพการศึกษาให้บรรลุประสิทธิผลได้ และถ้าแก้ปัญหาไม่ได้ภาคีเครือข่ายโรงเรียนโรงเรียนลำปลายมาศพัฒนาสามารถให้คำปรึกษา ให้ข้อเสนอแนะที่ดีและสามารถแก้ไขปัญหาได้ แต่ถ้าหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะพัฒนาก็อยากพัฒนาและทบทวนการประเมินผลในชั้นเรียนเพื่อพัฒนาผลสัมฤทธิ์ และพัฒนาการประเมินผลสภาพจริง ตั้งแต่การออกแบบภาระงาน การกำหนดสิ่งที่ต้องประเมินและเกณฑ์การประเมิน 2) นวัตกรรมการจัดการเรียนรู้โดยใช้สมองเป็นฐาน (Brain Base Learning): BBL มีทั้งหมด 8 โรงเรียน สถานศึกษาแต่ละแห่งมีความมั่นใจว่านวัตกรรมการจัดการเรียนรู้โดยใช้สมองเป็นฐาน Brain Base Learning) ส่งผลกับผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง นักเรียน มีความสุขในการเรียนได้เรียนปนเล่นมีกิจกรรมใหม่ ๆ ที่ครูนำมาสอนให้นักเรียนเกิดความ สนใจที่สอดคล้องกับสภาพความต้องการของวัยผู้เรียน นักเรียนอ่านออกเขียนได้ มีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนสูงขึ้น และถ้าแก้ปัญหาไม่ได้ ผู้เชี่ยวชาญนวัตกรรมสามารถให้คำปรึกษา ให้ข้อเสนอแนะที่ดีและสามารถแก้ไขปัญหาได้ แต่โรงเรียนและครูส่วนใหญ่ยังเห็นว่า ถ้าหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะพัฒนา ก็อยากพัฒนาและทบทวนการประเมินผลทั้งการวางแผน การพัฒนาเครื่องมือประเมินผลสภาพจริง ตั้งแต่การออกแบบภาระงาน การกำหนดสิ่งที่ต้องประเมินและเกณฑ์การประเมิน 3) นวัตกรรมมอนเตสซอรี (Montessori) มีทั้งหมด 5 โรงเรียน โดยการพัฒนาบุคลากร ที่ยังไม่ได้รับการอบรม ยังต้องต้องการงบประมาณสนับสนุนการจัดซื้อสื่ออุปกรณ์ที่ยังขาดไม่เพียงพอ และจัดซื้อหรือซ่อมแซมอุปกรณ์บางชิ้นชำรุดไม่สมบูรณ์เนื่องการการใช้งานเป็นระยะเวลายาวนาน ขาดความเที่ยงตรงแม่นยำโดยเฉพาะงานหมวดประสาทรับรู้ที่ความเที่ยงตรงแม่นยำในเรื่องขนาด น้ำหนัก สัดส่วนพื้นผิวของสื่อมีผลต่อการรับรู้ผ่านประสาทสัมผัสทั้ง 5 ของเด็ก และการนิเทศติดตามเพื่อพัฒนาคุณภาพการจัดการศึกษา 4) นวัตกรรมการเรียนการสอนแบบองค์รวม มีทั้งหมด 5 โรงเรียน หน่วยงานที่เกี่ยวข้องหรือโรงเรียนสนับสนุนให้เข้าอบรมพัฒนาเพิ่มเติมก็อยากพัฒนาและทบทวนการประเมินผลเพื่อพัฒนาผลสัมฤทธิ์ และพัฒนาการประเมินผลสภาพจริงตั้งแต่การออกแบบภาระงาน การกำหนดสิ่งที่ต้องประเมินและเกณฑ์การประเมิน 5) นวัตกรรมการศึกษาชั้นเรียน (Lesson Study) และวิธีการแบบเปิด (Open Approach) มีทั้งหมด 4 โรงเรียน การศึกษาและวิเคราะห์แนวทางการจัดการศึกษาและเปรียบเทียบกับความคาดหวังทางวิชาการจะเห็นว่าครูดำเนินการตามขั้นตอนของงานแต่ละนวัตกรรมอย่างเคร่งครัด มีครูส่วนหนึ่งจัดระบบงานเพื่อประกอบการเสนอเลื่อนวิทยาฐานะ ซึ่งเป็นไปตามความคาดหวังทางวิชาการ 6) นวัตกรรมการศึกษาจังหวัดศรีสะเกษ นวัตกรรมเพาะพันธุ์ปัญญาทั้งหมด 3 โรงเรียน สถานศึกษาเชื่อว่าการเปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้พิจารณาสิ่งต่าง ๆ ที่อยู่รอบตัวตามความเป็นจริงของปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นบนฐานความสนใจของแต่ละบุคคล แล้วนำมาตั้งคำถามเพื่อแสวงหาคำตอบที่อาศัยองค์ความรู้ที่ถูกต้อง มีกระบวนทัศน์วิทยาศาสตร์ที่เข้าใจความเป็นเหตุเป็นผลของปรากฏการณ์ โดยผ่านประสบการณ์ปฏิบัติ และการพัฒนาทักษะการคิด สอดแทรกกระบวนการทางจิตใจ และกระบวนการคิดที่ตระหนักรู้ต่อสิ่งแวดล้อมตามบริบทที่เป็นจริงร่วมกับการบูรณาการสาระวิชาที่ใช้ฐานการคิดแบบวิจัยตามหลัก “ผลเกิดจากเหตุ” และอธิบายด้วยการคิดขั้นสูง (คิดเชิงวิพากษ์ (Critical thinking) สามารถคิดวิเคราะห์และแยะแยะข้อมูลอย่างเป็นระบบ โดยมีเป้าหมายคำตอบที่เป็นประโยชน์ทั้งต่อตนเอง ผู้อื่นและสภาพสิ่งแวดล้อม มีความเชื่อมั่นว่านวัตกรรมเพาะพันธุ์ปัญญาช่วยพัฒนาศักยภาพผู้เรียนให้ดำรงชีวิตอยู่ภายใต้สภาพพลวัตของโลกปัจจุบัน และสร้างการศึกษาที่แท้จริง เสนอแนะให้มีการขับเคลื่อนนวัตกรรมเพาะพันธุ์ปัญญา ขยายผล ต่อยอด พัฒนาให้เป็นที่ยอมรับอย่างกว้างขวาง รวมทั้งส่งเสริม สนับสนุนเชิงนโยบาย การนำไปสู่การปฏิบัติอย่างต่อเนื่อง และสร้างความยั่งยืน นำเสนอต้นแบบเชิงประจักษ์ผลแห่งการขับเคลื่อนเชิงปฏิบัติการเพื่อเรียนรู้ฐานนวัตกรรมการจัดการเรียนรู้ในพื้นที่นวัตกรรมการจัดการศึกษาระดับจังหวัดศรีสะเกษของโรงเรียนแกนนำนำร่องที่อยู่ภายใต้ศูนย์ประสานงานนวัตกรรมการเรียนรู้มหาวิทยาลัยราชภัฎศรีสะเกษ การบริหารจัดการด้วยการจัดสภาพแวดล้อมในชั้นเรียนจากกระบวนการเพาะพันธ์ปัญญา สภาพแวดล้อมและบรรยากาศในชั้นเรียนมีอิทธิพลต่อการเรียนการสอนและการเรียนรู้ของผู้เรียนเป็นอย่างยิ่ง การสอนกระบวนการคิดต้องการสภาพแวดล้อมที่ส่งเสริมและสนับสนุนการสอนและการเรียนรู้ ผู้สอนต้องหาวิธีการต่าง ๆ ที่ช่วยให้ผู้เรียนพัฒนาความชำนาญในการใช้ทักษะการคิดสภาพแวดล้อมที่สนับสนุนการสอนและการเรียนรู้การคิด คือที่ซึ่งมีการทำกิจกรรมการเรียนรู้ที่ต้องใช้กระบวนการคิดเป็นประจำและผู้เรียนกับผู้สอนทำกิจกรรมสะท้อนความคิดหรืออภิปรายเกี่ยวกับความคิดของตน ผู้สอนสามารถจัดชั้นเรียนให้มีสภาพแวดล้อมดังกล่าวโดยให้ความสนใจกับการจัดชั้นเรียน การใช้สื่อการเรียนกาสอนและกิจกรรมการปฏิสัมพันธ์ในชั้นเรียน

คำสำคัญ