นวัตกรรมพัฒนาพื้นที่เพื่อยกระดับเศรษฐกิจฐานรากและหนุนเสริมผู้ประกอบการชุมชนในเขต พื้นที่ลุ่มน้ำปะเหลียน จังหวัดตรัง และลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลาตอนล่าง จังหวัดสงขลา

บทคัดย่อ

แผนงานวิจัยการพัฒนานวัตกรรมชุมชนเพื่อยกระดับเศรษฐกิจฐานรากและหนุนเสริมผู้ประกอบการชุมชนในเขตพื้นที่ลุ่มน้ำปะเหลียน จังหวัดตรัง และลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลาตอนล่าง จังหวัดสงขลามีวัตถุประสงค์เพื่อสนับสนุนการพัฒนาเทคโนโลยีและนวัตกรรมเพื่อการยกระดับชุมชนสู่การเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันและพึ่งพาตนเองได้ และการสร้างพัฒนาระบบและกลไกการบริหารจัดการงานวิจัยนวัตกรรมชุมชนเพื่อการพัฒนาเชิงพื้นที่ โดยมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย มีการพัฒนาระบบและกลไกการบริหารจัดการงานวิจัยพัฒนาพื้นที่ ให้ความสำคัญต่อกระบวนการมีส่วนร่วม ตั้งแต่นักวิจัย ผู้บริหารของมหาวิทยาลัย ชุมชน ท้องถิ่น โดยเฉพาะผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย เพื่อสนับสนุนแผนงานชุมชนนวัตกรรมเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน โดยแบ่งออกเป็น 3 ขั้นตอน ได้แก่การบริหารจัดการส่วนต้นน้ำ (Upstream) ประกอบด้วยกลไกการพัฒนากรอบการวิจัยการพัฒนาโครงการวิจัยที่มีคุณภาพ การจัดทำสัญญาทุนและเปิดบัญชีธนาคาร การออกระเบียบการเงินและบัญชี และการสร้างกลไกความร่วมมือกับภาคีในพื้นที่ การบริหารจัดการส่วนกลางน้ำ (Midstream) ประกอบด้วยการอำนวยความสะดวกให้กับนักวิจัย การพัฒนาเสริมทักษะให้กับนักวิจัย การประเมินติดตามรายงานผลการวิจัย ซึ่งได้กำหนดรูปแบบการติดตามรายงานความก้าวหน้า และกระบวนการพัฒนาเทคโนโลยีชุมชน/นวัตกรรมชุมชนและการพัฒนาความสามารถให้กับนวัตกรชุมชน การให้บริหารช่วยเหลือนักวิจัยตลอดกระบวนการวิจัยผ่านคลินิกให้คำปรึกษา พื้นที่การทำงานร่วมกัน และการบริหารจัดการส่วนปลายน้ำ (Downstream) ประกอบด้วย การตรวจสอบคุณภาพผลงาน การสร้างการยอมรับของผลผลิตงานวิจัย การสร้างคุณค่าของบทความวิจัยในการตีพิมพ์เผยแพร่ การจดทรัพย์สินทางปัญญา การแสดงผลงานวิจัยต่อเวทีสาธารณะ การประกวดแข่งขัน การจัดกิจกรรมเพื่อการเสนอผลงานและส่งมอบผลงานวิจัยให้กับผู้ใช้ประโยชน์ และการสร้างกลไกการถ่ายทอดเทคโนโลยีและการเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง ผลการดำเนินงานของแผนงานวิจัยชุมชนนวัตกรรมเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน โดยการดำเนินโครงการวิจัยในพื้นที่ชุมชนเพื่อยกระดับเศรษฐกิจฐานรากและหนุนเสริมผู้ประกอบการ ในเขตพื้นที่ลุ่มน้ำปะเหลียน จังหวัดตรัง จำนวน 14 ตำบล และในพื้นที่ลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลาตอนล่าง จังหวัดสงขลา จำนวน 16 ตำบล รวมจำนวน 22 โครงการ มีนักวิจัยทั้งหมด 77 คน แบ่งตามความเชี่ยวชาญในสาขาวิชาของนักวิจัย พบว่าสาขาวิศวกรรมศาสตร์และเทคโนโลยีมากที่สุด ร้อยละ 45.45 สาขาเกษตรศาสตร์และวิทยาศาสตร์ ร้อยละ 38.96 และสาขาสังคมศาสตร์และบริหารธุรกิจ ร้อยละ 15.58 การพัฒนาชุมชนนวัตกรรม พบว่าเป็นการเสริมเทคโนโลยีพร้อมใช้ หรือองค์ความรู้เพื่อสร้างนวัตกรรมชุมชนที่นำไปสู่การเพิ่มโอกาสและศักยภาพของชุมชน โดยจำแนกตามกลุ่มเป้าหมายการพัฒนาเพื่อตอบโจทย์ของชุมชน สำหรับการสร้างความยั่งยืนในมิติทางด้านเศรษฐกิจ สังคม หรือสิ่งแวดล้อม โดยกำหนดกรอบการสนับสนุน 4 ด้าน คือการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต การพัฒนาปรับปรุงผลิตภัณฑ์และบรรจุภัณฑ์ การยกมาตรฐานการผลิตและแปรรูป และการบริหารจัดการตลาดเพิ่มโอกาสทางการตลาด พบว่ามีเทคโนโลยีพร้อมใช้และองค์ความรู้ รวมทั้งสิ้น 50 ผลงาน เกิดนวัตกรชุมชนจำนวน 181 คน ผลการวิจัยพบว่าชุมชนนวัตกรรม เกิดการเปลี่ยนแปลงในด้านความเข้มแข็งทั้งมิติทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม การใช้ประโยชน์จากฐานทรัพยากรในพื้นที่ลุ่มน้ำและพื้นที่เชื่อมต่อโดยรอบพื้นที่ลุ่มน้ำของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ผ่านกระบวนการมีส่วนร่วม ช่วยเพิ่มโอกาสในการยกระดับเศรษฐกิจฐานรากและหนุนเสริมผู้ประกอบการชุมชน ให้สามารถพึ่งพาตนเองได้ และช่วยให้ชุมชนท้องถิ่นสามารถแข่งขันได้ เกิดการขับเคลื่อนแผนงานพัฒนาพื้นที่เข้าสู่แผนงานระดับท้องถิ่น

ระดับความพร้อมของโครงการ