โครงการจับตาสถานการณ์และความรู้ด้านการพัฒนาประชาธิปไตย

บทคัดย่อ

บทสรุปการตัดสินในฐานะหลักการทางจริยธรรมของอาเรนดท์และประชาธิปไตยแบบมีส่วนร่วม อาเรนดท์ไม่เคยให้คำจำกัดความที่ตรงไปตรงมากับคำว่าการเมือง ทั้งยังแทบไม่เคยอธิบายหรืออภิปรายเรื่องประชาธิปไตยอย่างชัดเจนหรือเป็นกิจจะลักษณะ หากแต่ถ้าเราพิจารณาถึงการให้ความหมายของการเมืองของเธอแล้วเราอาจกล่าวได้ว่า คำว่าการเมืองของอาเรนดท์เป็นคำพ้องความหมายกับคำว่าประชาธิปไตยก็คงไม่ใช่คำกล่าวที่ผิด อย่างที่กล่าวไปแล้วว่าสำหรับอาเรนดท์การเมืองจะต้องวางอยู่บนเงื่อนไขสำคัญสามประการอันได้แก่ เสรีภาพ ความเสมอภาค และความเป็นพหุลักษณ์อันหมายถึงการให้ความสำคัญกับความหลากหลายทั้งในเชิงปริมาณและคุณภาพ ซึ่งเงื่อนไขทั้งสามประการนี้จัดเป็นเงื่อนไขสำคัญของความเป็นประชาธิปไตยในโลกสมัยใหม่ทั้งสิ้น ยิ่งไปกว่านั้นการที่อาเรนดท์พยายามขับเน้นให้เห็นถึงลักษณะของ การทำการเมือง ของพลเมืองในยุคกรีกโบราณยังเป็นการพยายามชี้แนะให้เห็นถึงความสำคัญของการเข้าร่วมกิจกรรมที่เกี่ยวกับการเมืองของประชาชนโดยตรงนอกเหนือไปจากการพยายามเน้นย้ำถึงความสำคัญของการแสดงตนในฐานะกิจกรรมหลักบนขอบเขตทางการเมืองอีกด้วย ในระบอบประชาธิปไตยสมัยใหม่ซึ่งมักเป็นระบอบประชาธิปไตยแบบตัวแทน แม้ว่าจะมุ่งให้ความสำคัญกับเสรีภาพ ความเสมอภาค และความแตกต่างหลากหลาย หากแต่ในความเป็นจริงกลับมีพื้นที่ให้กับแนวคิดทั้งสามนี้ลดน้อยถอยลงไปเรื่อย ๆ ภายใต้การปกครองในระบอบประชาธิปไตยแบบตัวแทนอันประกอบไปด้วยสถาบันทางการเมืองที่เป็นปึกแผ่นมั่นคงจำนวนมากกลับเป็นสิ่งที่กีดกันพลเมืองให้ออกห่างจากการเมืองออกไปเรื่อย ๆ และการเมืองก็ไม่ได้เป็นกิจกรรมเฉพาะหรือหน้าที่หลักของพลเมืองอีกต่อไป การเมืองกลายเป็นเรื่องของ ผู้มีอาชีพเฉพาะทางการเมือง อันเป็นคนกลุ่มหนึ่งจำนวนน้อยที่ก้าวเข้าไปเป็นตัวแทน เช่นเดียวกับที่การปกครองก็ได้กลายเป็นเรื่องของ ผู้มีความเป็นมืออาชีพทางการปกครอง ทั้งหลายในระบบราชการโดยที่ประชาชนถูกแยกออกมาต่างหาก การเมืองและการปกครองซึ่งครั้งหนึ่งเคยเป็นเรื่องโดยตรงของพลเมืองในสมัยกรีกโบราณกลายเป็นเรื่องที่ตัดขาดจากชีวิตประจำวันอย่างสิ้นเชิง ในแง่นี้ การเมืองได้แปรสภาพจากการเป็นกิจกรรมของการแสดงตนในพื้นที่ของโลกแห่งการปรากฏให้กลายเป็นเพียงงานประเภทหนึ่งในขอบเขตทางสังคมที่สร้างความมั่นคงและความชัดเจนแน่นอนให้กับรัฐ สิ่งนี้เราอาจจะเห็นได้จากวิธีการคิดการมองระบบการเมืองในแบบทฤษฎีระบบหรือในทางสถาบันที่มองการเมืองเป็นกระบวนการผลิตเชิงนโยบายออกมาตอบสนองแก่ประชาชนผู้เป็นผู้ใช้ กล่าวอีกนัย ประชาชนพลเมืองที่ควรเป็นตัวแสดงหลักในกระบวนการกลับเหลือเป็นเพียงผู้รอรับอย่างไร้ปากเสียงในระบบการเมืองปัจจุบันเท่านั้น ในระบบการเมืองที่ลดทอนการเมืองให้เป็นเรื่องทางสังคมเช่นนี้เป็นสิ่งที่ไปลด เสียง ของพลเมืองลงและการแสดงตนก็กลายเป็นสิ่งที่ไม่ถูกเอาใจใส่ หากมองด้วยมุมของอาเรนดท์แล้ว สภาพการณ์เช่นนี้เป็นสภาพที่เสี่ยงต่อการสูญสลายไปของขอบเขตทางการเมืองเป็นอย่างมาก สำหรับอาเรนดท์การสูญหายของขอบเขตทางการเมืองและพื้นที่สาธารณะสิ่งที่นำไปสู่การลดทอนศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์เป็นอย่างมาก พิจารณาจากกรณีของการก้าวขึ้นสู่อำนาจของพรรคนาซีที่เปลี่ยนพื้นที่สาธารณะทั้งหมดให้กลายเป็นขอบเขตทางสังคมของชนเยอรมันแท้ จะเห็นได้ว่า เสียง ของชาวยิวย่อมเป็นสิ่งที่ไม่ถูกได้ยิน และ ตัวตน ของพวกเขาก็ไม่เป็นที่ถูกรับรู้หรือยอมรับ สำหรับอาเรนดท์ การปกป้องขอบเขตทางการเมืองหรือโลกแห่งการปรากฏนี้จึงเป็นสิ่งที่จำเป็น และหากมองจากมุมของอาเรนดท์แล้ว วิธีทางเดียวในการปกป้องพื้นที่เช่นนี้ก็หาได้มีวิธีอื่นใดไม่นอกเหนือไปจากการสนับสนุนให้พลเมืองหรือประชาชนต้องเห็นคุณค่าของการปฏิสัมพันธ์กันอย่างมีเสรีภาพและเท่าเทียมกันในพื้นที่สาธารณะ สำหรับอาเรนดท์การมีส่วนร่วมโดยตรงของพลเมืองไม่ได้เป็นเพียงความหมายที่แท้จริงของประชาธิปไตยหากแต่เป็นความหมายที่แท้จริงของคำว่าการเมืองด้วย ในโลกที่ การเข้าทำการเมือง และการเป็นประชาธิปไตยทางตรงเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้อีกต่อไป การจะเกื้อหนุนขอบเขตและกิจกรรมของการเมืองไว้จึงทำได้เพียงการสร้างพื้นที่ที่ให้ประชาชนเข้ามามีการสานสัมพันธ์กันอย่างเต็มที่โดยไม่มีการปิดกั้น เสรีภาพในการแสดงออกและการแสดงความคิดเห็นในที่สาธารณะจึงเป็นเงื่อนไขพื้นฐานสำคัญของการสร้างสรรค์การเมืองและการจรรโลงประชาธิปไตย และสำหรับเธอแล้ว การเมืองไม่สามารถมีรูปแบบอื่นใดนอกไปจากรูปแบบที่เรารู้จักกันในนามประชาธิปไตยเท่านั้น

คำสำคัญ