พะเยาเมืองน่าอยู่ "แปลงผักปลอดสารเคมี และห่างไกลโรคพยาธิ"

บทคัดย่อ

ปัจจุบันผู้บริโภคมีการดูแลสุขภาพเพิ่มขึ้นและมีการเลือกบริโภคอาหารที่ปลอดภัย จึงมีความสนใจผักที่ปลูกโดยปราศจากสารเคมี เกษตรกรส่วนใหญ่มีการใช้ปุ๋ยอินทรีย์สำหรับปลูกผักจำหน่ายให้กับผู้บริโภค อย่างไรก็ตาม ปุ๋ยอินทรีย์มีส่วนผสมหลักมาจากมูลของสัตว์ เช่น หมู ไก่ เป็ด และวัว นอกจากนี้ดิน และน้ำยังมีการปนเปื้อนจากการขับถ่ายของสิ่งมีชีวิตลงสิ่งแวดล้อม จึงมีการกระจายตัวของปรสิตบริเวณกว้าง ส่วนใหญ่เกิดกับประเทศที่อยู่ในบริเวณภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้รวมถึงประเทศไทยในชนบท การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ตรวจหาสารเคมีปนเปื้อน และเชื้อปรสิตในแปลงปลูกผักปลอดสารเคมี 3 ช่วงฤดูในผักสด ดิน ปุ๋ย และน้ำ 2) สร้างแปลงปลูกผักสาธิตเพื่อลดปัจจัยต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการปนเปื้อน และ 3) จัดอบรมให้ความรู้ชาวบ้านและเกษตรกร โดยทำเก็บตัวอย่างผักสด 660 ตัวอย่าง ได้แก่ สะระแหน่ ผักกาดหอม ผักชี กวางตุ้ง ผักคะน้า ขึ้นฉ่าย ต้นหอม ผักชีฝรั่ง และผักบุ้งแดง จากแปลงผักเกษตรปลอดสารเคมี 22 แปลง ในอำเภอเมือง จังหวัดพะเยา 3 ฤดู (ร้อน-ฝน-หนาว) ตรวจสารเคมีกำจัดแมลงที่ปนเปื้อนในผักสดด้วยชุดตรวจ GPO-TM kit ขององค์การเภสัชกรรม ส่งยืนยันผลด้วยเครื่อง HPLC และตรวจหาปรสิตด้วยเทคนิคภายใต้กล้องจุลทรรศน์และเทคนิคอณูชีวโมเลกุล ผลการศึกษาพบการปนเปื้อนสารเคมีกำจัดแมลงด้วยเครื่อง HPLC 2 แปลง คือ แปลงที่ 1 พบการปนเปื้อนของ Methoxychlor ปริมาณน้อยกว่า 0.010 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม (ค่า LOD = 0.003 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม) แปลงที่ 18 พบการปนเปื้อนของ Dieldrin ปริมาณ น้อยกว่า 0.009 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม (ค่า LOD = 0.003 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม) ผลการทดสอบการปนเปื้อนปรสิตภายใต้กล้องจุลทรรศน์ ทั้ง 3 ฤดู พบว่าผักที่มีการปนเปื้อนมากที่สุดคือ ผักบุ้งแดง และขึ้นฉ่ายอย่างละ 2/10 ตัวอย่าง คิดเป็นร้อยละ 20 ปัจจัยที่พบการปนเปื้อนปรสิต พบเพียงปัจจัยในตัวอย่างดิน และตัวอย่างปุ๋ย ผลการทดสอบเทคนิคอณูชีวโมเลกุลทั้ง 3 ฤดู เชื้อที่มีการปนเปื้อนมากที่สุดในผักทุกชนิด คือคริปโตสปอริเดียม 56/300 ตัวอย่าง คิดเป็นร้อยละ 18.67 รองลงมาคือพยาธิปากขอกลุ่ม Necator americanus 44/300 ตัวอย่าง คิดเป็นร้อยละ 14.67 ตามลำดับ การปนเปื้อนมากที่สุดในปัจจัยทุกชนิด ทั้งตัวอย่าง16ดิน ปุ๋ย และน้ำ คือคริปโตสปอริเดียม 47/198 ตัวอย่าง คิดเป็นร้อยละ 23.74 รองลงมาคือพยาธิปากขอกลุ่ม Necator americanus 36/198 ตัวอย่าง คิดเป็นร้อยละ 18.18 ตามลำดับ ความสัมพันธ์เปรียบเทียบฤดูการปนเปื้อนของปรสิตทั้ง 3 ฤดู พบว่าไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ ?2 = 10.98 P value = 0.989 การสร้างแปลงปลูกผักสาธิตต้นแบบตรวจไม่พบทั้งสารเคมีกำจัดแมลงและการปนเปื้อนของเชื้อปรสิตในตัวอย่างผักทั้ง 10 ชนิด และสุดท้ายผู้เข้าร่วมอบรมให้ความสนใจกับข้อมูลของผลการทดลองที่นำเสนอเป็นอย่างดี ซึ่งจะนำไปพัฒนาแปลงผักของตัวเองต่อไป จากผลการศึกษานี้เป็นข้อมูลเบื้องต้นสำหรับเป็นแนวทางในการระบุสาเหตุและปัจจัยที่มีผลต่อการตรวจพบสารเคมีกำจัดแมลงและปรสิตก่อโรคในผักสด ดิน ปุ๋ย น้ำ ซึ่งเป็นส่วนสำคัญที่จะนำไปสู่การควบคุมและป้องกันปัญหาสุขภาพที่มีผลจากการบริโภคผักสดเพื่อสุขภาพและความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นของประชาชนและเป็นเกษตรกรรมที่ยั่งยืนอย่างแท้จริง

คำสำคัญ