การถ่ายทอดองค์ความรู้นวัตกรรมเกษตรอัจฉริยะแบบบูรณาการอย่างยั่งยืน

บทคัดย่อ

สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) เป็นองค์กรขับเคลื่อนการพัฒนาประเทศและผลักดันให้เกิดการนำผลงานวิจัยและนวัตกรรมไปใช้ให้เกิดประโยชน์เพื่อการพัฒนาประเทศได้อย่างยั่งยืน วช. ได้มุ่งเน้นการสนับสนุนให้เกิดการนำองค์ความรู้จากผลงานวิจัยและนวัตกรรม มาเข้ากระบวนการจัดการความรู้ให้เป็นระบบและมีชุดข้อมูลที่มีความพร้อมก่อนการนำไปถ่ายทอดขยายผลเพื่อพัฒนา/แก้ไขปัญหาให้แก่กลุ่มเป้าหมายหรือกลุ่มผู้ใช้ประโยชน์อย่างเป็นรูปธรรม วช. จึงได้จัดทำโครงการทุนท้าทายไทยเพื่อจัดการความรู้เพื่อใช้ประโยชน์เชิงชุมชน สังคม ซึ่งจากกระบวนทัศน์ วช. มีการสนับสนุนให้นักวิจัยนำผลงานวิจัยสู่ภาคสนามเพื่อสร้างต้นแบบองค์ความรู้ เทคโนโลยีและนวัตกรรม รวมถึงต่อยอดเพื่อขยายผลไปจนถึง การใช้ประโยชน์ได้จริง นอกเหนือจากการใช้ประโยชน์ในเชิงวิชาการแล้ว ยังใช้ประโยชน์เชิงนโยบาย เชิงเศรษฐกิจ ชุมชน และเชิงชุมชนสังคม เพื่อทำให้ชุมชนเข้มแข็ง พึ่งพาตนเอง และยั่งยืนในการพัฒนาเศรษฐกิจ (สร้างอาชีพ สร้างรายได้) พัฒนาสังคม (คุณภาพชีวิตความเป็นอยู่ดีขึ้น) และพัฒนาสิ่งแวดล้อม (อนุรักษ์และการใช้ประโยชน์) และได้จัดทำแผนงานการพัฒนาภูมิทัศน์และแหล่งเรียนรู้ในพื้นที่ วช.ด้วยองค์ความรู้ เทคโนโลยีและนวัตกรรม เพื่อสร้างสรรค์แหล่งเรียนรู้ในองค์กร และเป็นกระบวนการสร้างสรรค์แหล่งเรียนรู้เพื่อส่งเสริมศักยภาพนักเรียน นักศึกษา และผู้สนใจด้านเทคโนโลยีและนวัตกรรม โดยเฉพาะเกษตรอัจฉริยะ เพื่อลดขยะและของเหลือทิ้งผลิตปุ๋ยชีวภาพและการผลิตพืชปลอดสารโดยใช้นวัตกรรมเกษตร 4.0 บูรณาการระบบขับเคลื่อนทุกสรรพสิ่ง หรือ IOT โดยใช้โซลาร์เซลล์เป็นพลังงานทางเลือก ใช้ชุดนวัตกรรมเกษตรแบบบูรณาการเพื่อใช้แก้ปัญหาขยะอินทรีย์ และการบำบัดน้ำเสียมาใช้เป็นวัสดุปรับปรุงดินร่วมกับปุ๋ยชีวภาพ และใช้หลักการขับเคลื่อนแบบ BCG Economy Model เพื่อแก้ปัญหาเชิงระบบแบบบูรณาการได้อย่างเป็นรูปธรรมและยั่งยืน ซึ่งจะช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของบุคลากรในองค์กรด้วยเทคโนโลยีและนวัตกรรม ลดการปล่อยของเสีย และพัฒนาเทคโนโลยีระบบพึ่งพาธรรมชาติและพื้นที่สีเขียวในการลดฝุ่นฝุ่นละออง PM2.5 และเป็นกระบวนการสร้างกำแพงธรรมชาติด้วยนวัตกรรมเกษตรอัจฉริยะ เพื่อการลดการใช้พลังงานหลักในอาคารได้อย่างมีประสิทธิภาพ การพัฒนานวัตกรรมเพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคโนโลยีในรูปแบบของการอบรม สาธิต และฝึกปฏิบัติในการแก้ปัญหาขยะอินทรีย์และการเพิ่มพื้นที่สีเขียวในชุมชนเมืองเก่าสงขลา จากโครงการ Quick Win Project เพื่อการพัฒนาสังคมและคุณภาพชีวิตของภูมิภาค เป็นการดำเนินงานตามโครงการ “นวัตกรรมเกษตรอัจฉริยะแบบบูรณาการเพื่อเพิ่มศักยภาพการพัฒนาชุมชนพื้นที่เมืองเก่าสงขลา” ซึ่งเป็นการส่งเสริมบทบาทชุมชนเมืองเก่าสงขลา และภาคีคนรักเมืองสงขลาสมาคม ร่วมขับเคลื่อนบริบทการเรียนรู้นวัตกรรมเกษตรอัจฉริยะเชิงปฏิบัติการในชุมชนเมืองเก่าสงขลา เกิดการขับเคลื่อนเศรษฐกิจโดยใช้นวัตกรรมเกษตร เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตชุมชนเมืองเก่าสงขลาสู่ชุมชนแห่งการเรียนรู้ มีการประยุกต์ใช้หลักการ BCG เพื่อสร้างความยั่งยืน เป็นการสร้างเมืองสีเขียวอัจฉริยะต้นแบบ มีการรณรงค์สร้างความรู้ และสร้างความตระหนักแก่บุคลากร นักเรียน นักศึกษา เอกชน และประชาชน เพื่อส่งเสริมการพัฒนาแบบมีส่วนร่วมที่ยั่งยืน มีการใช้ประโยชน์ผลงานวิจัยและนวัตกรรมเพื่อชุมชนสังคม (Research and Innovation Utilization for Community) ประจำปี 2563 เรื่อง “เทคโนโลยีพลังงานสร้างสรรค์นวัตกรรมเกษตรอัจฉริยะชุมชนเมืองเก่าสงขลา” และนำผลงานวิจัยและนวัตกรรมฯ เรื่อง “การถ่ายทอดองค์ความรู้การผลิตปุ๋ยหมักและพืชอินทรีย์ยั่งยืนโดยประยุกต์ใช้นวัตกรรมเครื่องผลิตปุ๋ยหมักในการเพิ่มศักยภาพการผลิต” ซึ่งมีการขยายผลเพื่อดำเนินการโครงการวิจัย ประจำปี 2564 เรื่อง “การพัฒนานวัตกรรมระบบเกษตรแบบบูรณาการเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มจากทรัพยากรพื้นถิ่นที่ยั่งยืนชุมชนคูเต่า 100 ปี จังหวัดสงขลา” จากผลงานวิจัยและนวัตกรรมดังกล่าว จึงนำมาประยุกต์ใช้ในการปรับปรุงภูมิทัศน์ในบริเวณพื้นที่สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ เพื่อสร้างฐานการเรียนรู้แบบบูรณาการเพื่อสร้างองค์กรที่นำระบบการแก้ปัญหาโดยใช้เทคโนโลยีทางธรรมชาติ ร่วมกับนวัตกรรมระบบเกษตรอัจฉริยะแบบบูรณาการสร้างระบบขับเคลื่อนทุกสรรพสิ่ง หรือ IOT โดยใช้โซลาร์เซลล์เป็นพลังงานทางเลือก เพื่อใช้นวัตกรรมระบบเกษตรอัจฉริยะเป็นกลไกการขับเคลื่อนกลุ่มบุคลากร วช.นำร่องกระบวนการมีส่วนร่วมในการพัฒนาเพื่อปรับปรุงภูมิทัศน์และสร้างระบบสิ่งแวดล้อมให้เป็นแหล่งเรียนรู้ใน วช. ซึ่งจะหนุนเสริมบทบาทของแต่ละกลุ่มงานสร้างสรรค์ระบบเกษตรในสวนสวยด้วยมือเรา สามารถยกระดับผลผลิตเพื่อนำไปใช้ประโยชน์ มีการผสมผสานการปลูกไม้ประดับเพื่อเป็นม่านธรรมชาติลดมลพิษจากฝุ่นละออง PM2.5 และปลูกไม้ประดับที่มีกลไกการลดวิกฤตมลพิษทางอากาศจากสารกลุ่ม Volatile Organic Compounds (VOCs) โดยใช้รูปแบบนวัตกรรมธรรมชาติทั้งเกษตรแนวราบและแนวตั้งแบบบูรณาการสู่การสร้างสรรค์ชุมชนสีเขียว เพื่อเสริมสร้างศักยภาพการพัฒนา วช.แบบมีส่วนร่วม การปรับภูมิทัศน์โดยใช้วัสดุที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตใน วช. เป็นการใช้ภูมิทัศน์เป็นสื่อเรียนรู้และสร้างชุดเรียนรู้เกษตรอินทรีย์ในพื้นที่ในพื้นที่เมือง พัฒนาระบบบำบัดน้ำแบบธรรมชาติที่สามารถหมุนเวียนใช้เทคโนโลยีที่เหลือใช้สู่การผลิตปุ๋ย การหมุนเวียนน้ำหลังบำบัดแล้วมาใช้รดน้ำต้นไม้ ใช้ขยะหรือวัสดุเหลือทิ้ง ใบไม้ และวัชพืช มาใช้โดยเป็นแนวทางลดขยะที่มีผลต่อกลิ่นในคูระบายน้ำ ใช้ขยะอินทรีย์จากโรงอาหารมาผลิตน้ำหมักชีวภาพเพื่อลดกลิ่นจากคูระบายน้ำ และสร้างกิจกรรมร่วมมือร่วมใจ วช. 5G ก้าวไกล ด้วยผลงานวิจัยและนวัตกรรม ทั้งนี้คณะผู้วิจัยจะมีส่วนร่วมในการดำเนินกิจกรรมและช่วยเหลือให้คำปรึกษา เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ระบบเทคโนโลยีทางธรรมชาติและการใช้นวัตกรรมเกษตร การผลิตวัสดุปลูกหรือการผลิตปุ๋ย การผลิตผักอินทรีย์ที่ปลูกแบบประดับได้ด้วยและใช้น้ำน้อย โดยใช้วัสดุเหลือทิ้งมาใช้ประโยชน์ ซึ่งผักที่ได้บุคลากรนำไปใช้ประโยชน์ได้ ซึ่งสามารถสร้างเป็นต้นแบบให้หน่วยงานหรือองค์กรในพื้นที่หรือเครือข่ายมาศึกษาดูงานการใช้ประโยชน์ภูมิทัศน์และพื้นที่ในเมืองอย่างคุ้มค่า และคาดว่าในอนาคตอาจเป็นแหล่งที่ก่อให้เกิดทักษะการปฏิบัติแก่นักเรียน นักศึกษา และผู้สนใจ ที่จะสร้างเครือข่ายการเรียนรู้จากผลงานวิจัยและนวัตกรรม ที่สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้ ก่อเกิดการปฏิบัติเพื่อการเรียนรู้ที่แท้จริง และสร้างโอกาสให้นักเรียน นักศึกษาในเครือข่ายสามารถนำผลงานวิจัยและนวัตกรรมไปสร้างชุมชนแห่งการเรียนรู้อย่างเป็นรูปธรรมและยั่งยืนต่อไป

คำสำคัญ