การศึกษาภูมิปัญญาดาราศาสตร์ในวัฒนธรรมล้านนาและอาณาจักรที่เกี่ยวข้อง
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
อารยธรรมโบราณสังเกตตำแหน่งการเปลี่ยนแปลงของดวงอาทิตย์และรูปร่างที่เปลี่ยนแปลงของดวงจันทร์ และพบความสัมพันธ์ของปรากฏการณ์เหล่านี้กับการเปลี่ยนแปลงของฤดูกาล สิ่งนี้สร้างระบบตัวเลขที่แสดงเวลาหรือที่เรียกว่าปฏิทิน ความถูกต้องแม่นยำของปฏิทินมีความสำคัญมาก เนื่องจากอารยธรรมโบราณเป็นสังคมเกษตรกรรม เวลาเพาะปลูกและเก็บเกี่ยวควรถูกต้องตามฤดูกาลเพื่อให้ได้ผลผลิตที่ดีที่สุดศาสนสถานและโบราณสถานของอาณาจักรล้านนาไม่เพียงแต่มีการวางผังตามคัมภีร์ไตรปิฎกแล้วยังมีการวางทิศตามปฏิทินสุริยจันทรคติด้วย เพื่อสามารถใช้ศาสนสถานเป็นเครื่องมือในการตรวจสอบฤดูกาลเพื่อสามารถวางแผนการเพาะปลูก ซึ่งปฏิทินจุลศักราชของไทยนั้นมีการแบ่งปีออกเป็น 3 แบบ ได้แก่ ปีอธิกวาร (มีการเติมวันในวันแรม15 ค่ำ เดือน 7) ปีอธิกมาส (มีการเติมเดือน ในเดือน 8) และปีปกติวาร อิงตามคัมภีร์สุริยยาตร ความเชี่ยวชาญในเรื่องปฏิทิน ความเชี่ยวชาญในการปรับปีจันทรคติให้สอดคล้องกับปีสุริยคติของบรรพชนจึงมีความสำคัญมาก เพราะต้องตรวจได้ให้ได้ว่าปีใดควรต้องมีการเติมเดือน หรือเติมวัน เพื่อให้ได้ฤดูกาลเดิมในปีก่อนหน้าเพื่อปลูกข้าวให้ถูกเวลา เพราะหากวางแผนการเพาะปลูกไม่ตรงกับฤดูฝน ต้องประสบกับปัญญาความอดอยาก ดังนั้นการศึกษาภูมิปัญญาในการสังเกตตำแหน่งดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ และดวงดาว ของคนโบราณทั้งในอาณาจักรล้านนา และอาณาจักรที่เกี่ยวข้อง ในการยึดโดยปฏิทินให้ตรงกับฤดูกาล โดยใช้ศาสนสถานจึงเป็นเรื่องที่น่าสนใจที่จะศึกษาและค้นคว้า เพื่อถ่ายทอดต่อยังชนรุ่นหลังได้ศึกษาและเรียนรู้ต่อไป