การพัฒนากระบวนการผลิตผ้าฝ้ายมัดหมี่ทอมือ ด้วยนวัตกรรมที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม เพื่อรักษาอัตลักษณ์ท้องถิ่นและพัฒนาภูมิปัญญาการทอผ้าแบบโบราณ

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์ของงานวิจัย เพื่อการพัฒนากระบวนการผลิตของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนให้เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม และมีการควบคุมคุณภาพให้สม่ำเสมอ, เพื่อยกระดับผ้าทอมือให้มีคุณภาพที่ดี มีความปลอดภัยจากสีและสารเคมีอันตราย ลดการใช้พลังงานและน้ำเสียจากการย้อม รวมทั้งเพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้ในเรื่องเทคนิคการผลิตแบบใหม่ๆ การควบคุมคุณภาพของผลิตภัณฑ์ และนวัตกรรมที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม เพื่อรักษาอัตลักษณ์ท้องถิ่นและพัฒนาภูมิปัญญาการทอผ้าแบบโบราณ โดยผ่านการอบรมเชิงปฏิบัติการให้กับกลุ่มเป้าหมาย กลุ่มวิสาหกิจชุมชนภายใต้โครงการฯ ทั้ง 3 กลุ่ม เป็นกลุ่มที่ทำผลิตภัณฑ์ผ้ามัดหมี่มายาวนามแล้ว แต่เดิมทำเป็นผ้าฝ้ายซึ่งสวมใส่สบาย มีคุณค่าในตัวพอสมควร แต่ยุคสมัยเปลี่ยนไปทำให้ในปัจจุบันการผลิตผ้ามัดหมี่ ใช้เส้นใยสังเคราะห์ทั้งกระบวนการ ตั้งแต่การใช้วัตถุดิบเส้นด้ายอะคริลิค สีย้อมที่ใช้ก็ไม่ปลอดภัย ทางทีมวิจัยจำเป็นต้องศึกษาปัญหาที่เกิดขึ้น ประกอบกับปัญหาทางด้านเทคนิคการย้อมเส้นด้าย ปัญหาที่พบกลุ่มวิสาหกิจทุกกลุ่ม แทบไม่ได้ใช้เส้นด้ายฝ้ายในการผลิตผ้าทอมัดหมี่เลย ซึ่งอาจมีปัญหาด้านอื่นๆ เกี่ยวข้องด้วย เช่น ปัญหาของผู้ขาย หรือแหล่งจัดจำหน่ายวัตถุดิบเส้นด้าย และสีซองที่ใช้ย้อม หากทางกลุ่มวิสาหกิจต้องการทำผ้ามัดหมี่ฝ้ายจะหาซื้อวัตถุดิบดังกล่าวได้ยาก ร้านค้าที่ขายสินค้าในพื้นที่ จะมีสินค้าเฉพาะที่ต้องการขายเท่านั้น คือ เส้นด้ายอะคริลิค สีย้อมไหมประดิษฐ์ จึงเหมือนเป็นการบังคับทางอ้อมให้กลุ่มวิสาหกิจจำเป็นต้องใช้เส้นด้าย และสีย้อมชนิดนี้อยู่จนถึงปัจจุบัน โครงการนี้จะช่วยในการส่งเสริมสนับสนุนการใช้เส้นด้ายฝ้าย ซึ่งเป็นเส้นใยธรรมชาติที่มีคุณค่าและมีความเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม มาผลิตผ้ามัดหมี่แทนเส้นใยสังเคราะห์ โดยให้การสนับสนุนทางด้านเทคนิคการย้อมผ้าฝ้ายมัดหมี่ด้วยสีย้อมที่ปลอดภัย โดยทางทีมงานวิจัยได้แนะนำเทคนิคการย้อมแบบหมัก (Cold Pad Batch) หรือในโครงการนี้จะเรียกว่า การย้อมแบบจุ่มแล้วหมัก ซึ่งทำได้ง่ายไม่ยุ่งยากเมื่อเทียบกับวิธีการย้อมที่ทางกลุ่มวิสาหกิจฯ ทำอยู่ในปัจจุบัน และทางกลุ่มฯ สามารถดำเนินการเองได้หลังจบโครงการฯ รวมทั้งแนะนำเทคนิคกระบวนการทอผ้ามัดหมี่ และการเลือกลายทอผ้าที่เป็นอัตลักษณ์ของกลุ่มเพื่อเป็นจุดขายของผลิตภัณฑ์ผ้ามัดหมี่ และเพื่อให้เกิดผลอย่างเป็นรูปธรรมจึงสร้างการเชื่อมโยง ให้ผู้จัดจำหน่ายเส้นด้ายฝ้าย และสีย้อมฝ้าย (สีซอง) ซึ่งจะช่วยทำให้กลุ่มวิสาหกิจชุมชน สามารถมีช่องทางในการดำเนินการผลิตผ้าฝ้ายมัดหมี่ทอมือที่ปลอดภัย และเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมในเชิงพาณิชย์ได้อย่างแท้จริง

คำสำคัญ