การออกแบบผลิตภัณฑ์สิ่งทอจากผ้าย้อมใบลำไยเพื่อส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ในพื้นที่ตำบลยุหว่า อำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
งานวิจัยเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อทดลองการย้อมสีธรรมชาติจากใบลำไย เพื่อหาสมบัติความคงทนของสี และการป้องกันรังสียูวีของผ้าที่ย้อมด้วยใบลำไย เพื่อออกแบบผลิตภัณฑ์สิ่งทอจากผ้าที่ย้อมจากใบลำไย และเพื่อถ่ายทอดเทคโนโลยีการย้อมผ้าจากใบลำไย การออกแบบและแปรรูปผลิตภัณฑ์สิ่งทอสู่ชุมชน ภายใต้แนวคิดเศรษฐกิจสร้างสรรค์ วิธีการดำเนินงานวิจัยประกอบด้วย 2 ส่วน ส่วนแรกคือ สมบัติความคงทนของสี และการป้องกันรังสียูวีของผ้าไหมย้อมด้วยใบลำไย ส่วนที่สองคือ การออกแบบผลิตภัณฑ์สิ่งทอจากผ้าย้อมใบจากลำไย โดยมีพื้นที่วิจัยอยู่ที่ตำบลยุหว่า อำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่ อันเป็นพื้นที่ที่มีการเพาะปลูกลำไย งานวิจัยเรื่องนี้เป็นส่วนหนึ่งของการแก้ปัญหาเรื่องการจัดการกับขยะใบลำไยหลังจากการเก็บเกี่ยว นอกจากเกษตรกรนำใบลำไยไปทำปุ๋ยหมัก และส่วนใหญ่มักจะทำลายใบลำไยด้วยวิธีการเผา ส่งผลต่อมลภาวะทางอากาศ ปัญหาหมอกควันที่เกิดขึ้นในจังหวัดเชียงใหม่ในขณะนี้ ส่วนที่หนึ่ง เป็นการประยุกต์สำหรับการย้อมสีบนผ้าไหมด้วยกระบวนการย้อมแบบดูดซึม โดยใช้สารมอร์แดนท์ประเภทสารส้ม สนิมเหล็ก จุนสี และสแตนนัสคลอไรด์ การย้อมสีบนผ้าไหมโดยใช้และไม่ใช้สารมอร์แดนท์นั้นจะใช้วิธีการทำมอร์แดนท์ 3 วิธี ได้แก่ การทำมอร์แดนท์ก่อนการย้อมสี การทำมอร์แดนท์ระหว่างการย้อมสี และการทำมอร์แดนท์หลังจากการย้อมสี ผ้าไหมที่ผ่านการย้อมสีแล้วจะถูกนำไปวัดค่าความเข้มของสี (K/S) และค่าของสี (L* a* b*) ตลอดจนนำไปทดสอบความคงทนของสีต่อการซัก การขัดถู น้ำ เหงื่อ และแสง ด้วยมาตรฐาน ISO จากผลการทดลองพบว่า สภาวะที่เหมาะกับการย้อมสี คือ อุณหภูมิ 80 องศาเซลเซียส เวลา 50 นาที และค่าความเป็นกรด-ด่าง (pH) 3 ผ้าไหมที่ย้อมด้วยน้ำสกัดจากใบลำใยจะให้เฉดสีเหลืองออกน้ำตาลอ่อน ในขณะที่ใช้สารมอร์แดนท์ประเภท สแตนนัสคลอไรด์ สารส้ม และจุนสี จะให้เฉดสีที่แตกต่างกันออกไปตั้งแต่สีเหลือง ออกน้ำตาล ปานกลางจนกระทั่งสีเหลืองออกน้าตาลเข้ม แต่ถ้าใช้สนิมเหล็กเป็นสารมอร์แดนท์จะได้เฉดสีน้ำตาลออกดำ ค่าความคงทนของสีต่อการซักล้าง การขัดถู เหงื่อ และน้ำ อยู่ในระดับที่ดีถึงดีมาก ในขณะที่ความคงทนของสีต่อแสงอยู่ในระดับปานกลางยกเว้นผ้าไหมที่ย้อมโดยไม่ใส่สารมอร์แดนท์จะให้ค่าความคงทนของสีต่อแสงอยู่ในระดับต่ำ ผลการทดลองย้อมสีผ้าไหมด้วยใบลำไยโดยใช้และไม่ใช้สารมอร์แดนท์ยืนยันได้ว่าสามารถป้องกันรังสียูวีได้ในระดับดีมาก ส่วนที่สอง วิธีการเก็บรวบรวมข้อมูลงานวิจัยได้จากการค้นคว้าจากเอกสาร งานวิจัยต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง และการเก็บข้อมูลภาคสนาม โดยการสัมภาษณ์ การบันทึกการทำงานวิจัยภาคสนาม การประชุมระดมความคิด และการปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม ระหว่างชาวบ้านกับนักวิจัย โดยนำเสนอผลการวิจัยแบบพรรณนาวิเคราะห์ ผลการวิจัยพบว่า การออกแบบผลิตภัณฑ์สิ่งทอจากผ้าย้อมใบลำไย ต้องคำนึงถึงศักยภาพในการผลิตของกลุ่มเป็นหลัก เนื่องจากกลุ่มชาวบ้านมีข้อจำกัดในการผลิตผลิตภัณฑ์สิ่งทอ ยังไม่มีศักยภาพในการขึ้นรูปผลิตภัณฑ์อื่นได้ นอกจากการตัดเย็บเสื้อผ้า อีกทั้งเป็นกลุ่มที่เริ่มก่อตั้ง การย้อมสีธรรมชาติจากใบลำไยเป็นความรู้ที่ใหม่มากสำหรับกลุ่ม ดังนั้นผลิตภัณฑ์สิ่งทอในระยะเริ่มแรกสรุปได้ว่า ต้องเป็นผลิตภัณฑ์สิ่งทอที่สมาชิกในกลุ่มมีความถนัดในการผลิต ดังกล่าวนี้คือ เสื้อลำลองสุภาพบุรุษ เสื้อลำลองสุภาพสตรี และผ้าพันคอ สร้างลวดลายด้วยเทคนิคการมัดย้อมที่หลากหลาย ในด้านวัสดุใช้ผ้าไหมเป็นหลัก ผ้าฝ้ายเป็นส่วนน้อย ผู้ใช้ผลิตภัณฑ์คือกลุ่มผู้มีรสนิยม แนวความคิดอนุรักษ์นิยม รักธรรมชาติ มีรสนิยมทางศิลปะ ขบวนออกแบบและการผลิตมุ่งเน้นผลิตภัณฑ์สิ่งทอที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม คำสำคัญ : สีย้อมธรรมชาติ,ใบลำไย,รังสียูวี,สารมอร์แดนท์,ไหม,ผลิตภัณฑ์สิ่งทอ