ศึกษาภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการปรับตัวต่อผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อรวบรวม ประมวล และสังเคราะห์ตัวอย่างและรูปแบบภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ใช้ในการปรับตัวต่อผลกระทบจากความแปรปรวนและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในพื้นที่ชุมชนต่าง ๆ ของประเทศไทย และจัดทำฐานข้อมูลตัวอย่างและรูปแบบภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ใช้ในการปรับตัวต่อผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของประเทศไทย ผลการศึกษา พบตัวอย่างและรูปแบบภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ใช้ในการปรับตัว อย่างน้อย 126 ตัวอย่าง เมื่อนำมาประมวลและสังเคราะห์ลงใน Template ภายใต้กรอบ Impact chains ที่แสดงถึงความสัมพันธ์ขององค์ประกอบต่าง ๆ ของความเปราะบาง (การเผชิญภัยอันตราย ความอ่อนไหว ผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น และความสามารถในการปรับตัว) เพื่อจำแนกให้เห็นถึงตัวอย่างและรูปแบบภูมิปัญญาท้องถิ่นนั้น ๆ ใช้ในการปรับตัวต่อผลกระทบและความเสี่ยงต่อสภาพภูมิอากาศด้านใดและภาคใด พบว่า 1) ภูมิภาคที่มีการนำเทคโนโลยีภูมิปัญญาท้องถิ่นมาใช้ในมากที่สุด คือ ภาคเหนือ รองลงมา คือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 2) เทคโนโลยีภูมิปัญญาท้องถิ่นที่นำมาใช้ในการผลกระทบและความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศมากที่สุด คือ ด้านภัยแล้ง รองลงมา คือ ความแปรปรวนของฝน และ 3) เทคโนโลยีภูมิปัญญาท้องถิ่นที่นำมาใช้ตามรายสาขาที่ระบุในแผนการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศแห่งชาติ มากที่สุด คือ ภาคการเกษตรและความมั่นคงทางอาหาร รองลงมา คือ ภาคการจัดการน้ำ เมื่อพิจารณาผลการสังเคราะห์ ตามรายสาขาที่ระบุในแผนการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศแห่งชาติ ภูมิปัญญาท้องถิ่นที่นำมาประยุกต์ใช้ในปรับตัวของภาคการเกษตรและความมั่นคงทางอาหาร และภาคการจัดการน้ำ สอดคล้องกับการนำมาใช้ในการลดผลกระทบจากภัยแล้งและความแปรปรวนของฝน ซึ่งเป็นไปในทิศทางเดียวกัน เนื่องจากประเทศไทยเป็นประเทศเกษตรกรรมการดำรงชีวิตต้องพึ่งพาทรัพยากรธรรมชาติและผลผลิต ที่มีความเปราะบางสูงต่อความแปรปรวนและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ดังนั้น ภูมิปัญญาท้องถิ่น นับเป็นเทคโนโลยีอย่างง่าย ที่มีความสำคัญต่อการดำเนินงานด้านปรับตัวจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และตอบสนองได้ตรงกับปัญหาและความต้องการของชุมชน

คำสำคัญ