การสร้างเครือข่ายนวัตกรรมทางสังคมผู้สูงวัย ด้วยชุมชนเป็นฐานราก
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การวิจัยในครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาองค์ความรู้บริบทพื้นที่ สังคม วัฒนธรรมของผู้สูงวัย ด้วยชุมชนเป็นฐานราก 2) สังเคราะห์องค์ความรู้ สังคม วัฒนธรรมของผู้สูงวัย ด้วยชุมชนเป็นฐานราก และ 3) สร้างเครือข่ายนวัตกรรมทางสังคมของผู้สูงวัย ด้วยชุมชนเป็นฐานราก กรณีศึกษา ตำบลเจดีย์หัก อำเภอเมือง จังหวัดราชบุรี ดำเนินการโดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research Methodology) การเลือกแนวทางเชิงคุณภาพในการวิจัยนี้สอดคล้องกับความมุ่งหมายที่เป็นแก่นของการศึกษาที่ต้องการสร้างความเข้าใจนวัตกรรมสังคม และกระบวนการนวัตกรรมสังคมของผู้สูงวัย การสัมภาษณ์เจาะลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ (Key Informants) โดยใช้ทั้งข้อมูลปฐมภูมิและทุติยภูมิจากผู้ที่เกี่ยวข้อง โดยแบ่งขั้นตอนดำเนินการวิจัยเป็น 3 ระยะ ได้แก่ ระยะที่ 1 ลงพื้นที่ศึกษาองค์ความรู้บริบทพื้นที่ สังคม วัฒนธรรมของผู้สูงวัย ระยะที่ 2 ศึกษากระบวนการเสริมสร้างเครือข่ายนวัตกรรมทางสังคม โดยการจัดหาความรู้ ระยะที่ 3 การสร้างเครือข่ายนวัตกรรมทางสังคมของผู้สูงวัย ด้วยชุมชนเป็นฐานราก กรณีศึกษา ตำบลเจดีย์หัก อำเภอเมือง จังหวัดราชบุรี โดยใช้กระบวนการคิดเชิงออกแบบ 5 ขั้นตอน 1) การวางแผนและการเตรียมงานวิจัย 2) การสำรวจและการเก็บข้อมูล 3) การสังเคราะห์ข้อมูล 4) การสร้างแนวคิด และการคัดเลือกแนวคิด 5) การพัฒนาและทดสอบแนวคิด เป็นเครื่องมือในการสร้างเครือข่ายนวัตกรรมทางสังคมของผู้สูงวัย ดังนี้ ผลการวิจัย พบว่า ตอนที่ 1 องค์ความรู้บริบทพื้นที่ สังคม และวัฒนธรรมของผู้สูงวัย สำหรับการศึกษาเครือข่ายผู้สูงวัยนั้น 5 ด้าน ดังนี้ 1) ด้านอาหารและสุขภาพ 2) ด้านศิลปหัตถกรรม 3) ด้านวัฒนธรรมและประเพณี 4) ด้านเกษตรกรรม 5) ด้านวิถีชีวิตชุมชน โดยใช้กระบวนการคิดเชิงออกแบบ ขั้นตอนที่ 1 การวางแผนและการเตรียมงานวิจัย และขั้นตอนที่ 2 การสำรวจและการเก็บข้อมูล ตอนที่ 2 กระบวนการเสริมสร้างเครือข่ายนวัตกรรมทางสังคม เกิดจากการสังเคราะห์องค์ความรู้ทั้ง 5 ด้าน มีเป้าหมายเพื่อเสริมสร้างศักยภาพผู้สูงวัยอย่างแท้จริง มีความรู้ความเข้าใจการพัฒนาการจัดการเรียนรู้ที่เน้นการคิดอย่างมีคุณค่าของผู้สูงวัย รวมทั้งได้แนวทางในการจัดการความรู้ของผู้สูงวัย โดยใช้กระบวนการคิดเชิงออกแบบ ขั้นตอนที่ 3 การสังเคราะห์ข้อมูล และขั้นตอนที่ 4 การสร้างแนวคิด และการคัดเลือกแนวคิด ตอนที่ 3 ผลการสร้างเครือข่ายนวัตกรรมทางสังคมของผู้สูงวัย ได้แนวทางหลักการในการจัดการความรู้ และการพัฒนาเครือข่ายนวัตกรรมทางสังคมผู้สูงวัย ด้วยชุมชนเป็นฐานราก โดยใช้กระบวนการคิดเชิงออกแบบ ขั้นตอนที่ 5 การพัฒนาและทดสอบแนวคิด การทำงานโดยใช้แนวคิดกระบวนการคิดเชิงออกแบบผ่านการจัดเก็บองค์ความรู้ที่ถอดองค์ความรู้ด้านภูมิปัญญา 5 ด้าน ผ่านประสบการณ์จากการประสานความรู้ข้ามศาสตร์และศิลป์ในหลายๆ ด้าน ของตำบลเจดีย์หัก คือ ชุมชนที่เป็นมิตรในการสร้างเครือข่ายผู้สูงวัย ซึ่งขับเคลื่อนโดยหน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชน ที่สำคัญขับเคลื่อน โดยเครือข่ายระดับชุมชน ระดับพื้นที่ และระดับบุคคล เกิดระบบเครือข่ายการดูแลซึ่งกันและกันในชุมชน โดยมีการรวมกลุ่มกัน ของกลุ่มผู้สูงวัยที่มีความสนใจมาทำกิจกรรมร่วมกันอย่างต่อเนื่อง เพื่อเตรียมความพร้อม และรับมือกับผู้สูงวัยที่มีจำนวนมากขึ้น และผู้สูงวัยที่มีศักยภาพที่พร้อมเรียนรู้ และความแข็งแกร่งในตัวเองให้มีคุณค่าในพื้นที่ที่ผู้สูงวัยอยู่ได้อย่างยั่งยืนคำสำคัญ: การสร้างเครือข่าย นวัตกรรมทางสังคม สังคมผู้สูงวัย