การเปลี่ยนแปลงเชิงสัณฐานของตลาดชุมชนริมน้ำ บริเวณลุ่มน้ำนครชัยศรี จังหวัดนครปฐม
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
บริเวณลุ่มน้ำนครชัยศรี เป็นช่วงที่แม่น้ำท่าจีนไหลผ่านจังหวัดนครปฐมใน 3 อำเภอ ได้แก่ บางเลน นครชัยศรีและสามพราน ในสมัยรัชกาลที่ 5-7 เป็นช่วงเวลาที่ผู้คนสัญจรทางน้ำเป็นหลัก จึงมีตลาดเกิดขึ้นบริเวณริมน้ำจำนวนมาก ต่อมาเมื่อมีการพัฒนาโครงข่ายถนนให้เชื่อมโยงกันอย่างทั่วถึง รวมทั้งกระจายเข้าสู่พื้นที่ริมน้ำ การสัญจรทางน้ำจึงค่อยๆ ลดบทบาทลง ส่งผลให้ตลาดชุมชนริมน้ำหลายแห่งค่อยๆ ซบเซาลง จนกระทั่งปัจจุบัน ปี 2556 พบว่า ตลาดบางแห่งยังคงบทบาทการค้าไว้ได้ บางแห่งอยู่ในสภาพซบเซา รวมทั้งบางแห่งได้สูญหายไป งานวิจัยนี้จึงเป็นการค้นหาลักษณะการเปลี่ยนแปลงเชิงสัณฐานของตลาดชุมชนริมน้ำเหล่านี้ โดยทำความเข้าใจถึงเหตุและปัจจัยในเชิงสัณฐานและเชิงสังคมเศรษฐกิจที่เกี่ยวข้อง เพื่อนำไปสู่การวางแผนอนุรักษ์และฟื้นฟูตลาดชุมชนริมน้ำแต่ละพื้นที่ให้กลับมามีชีวิตชีวาและคงความเป็น “สัณฐานศูนย์กลาง” ไว้ได้อีกครั้ง ผลการวิเคราะห์จากแบบจำลองเชิงสัณฐานตามแนวคิดสัณฐานวิทยาเมืองสเปซซินแทกซ์ ซึ่งสร้างจากโครงข่ายการสัญจรเปรียบเทียบระหว่างอดีตและปัจจุบัน ร่วมกับการสำรวจ การสังเกตการณ์ การใช้แบบสอบถามและการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้คนในพื้นที่ พบว่า การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างเชิงสัณฐานมีความเกี่ยวข้องกับการคงอยู่ของตลาด โดยมีผลต่อศักยภาพในการเข้าถึงพื้นที่เป็นสำคัญ กล่าวคือ 1) ตลาดที่ตั้งอยู่ในตำแหน่งที่มีศักยภาพในการเข้าถึงสูง จึงยังคงบทบาทการค้าเชิงท่องเที่ยวไว้ได้ ได้แก่ ตลาดท่านา 2) ตลาดที่ตั้งอยู่ในตำแหน่งที่มีศักยภาพในการเข้าถึงปานกลางถึงค่อนข้างต่ำ จึงมีบทบาทการค้าระดับชุมชน ได้แก่ ตลาดบางหลวง ตลาดบางเลน ตลาดรางกระทุ่ม ตลาดลำพญา ตลาดสามพราน และตลาดบางไทร 3) ตลาดที่ตั้งอยู่ในตำแหน่งที่มีศักยภาพในการเข้าถึงต่ำ จึงมีเพียงการอยู่อาศัยไม่มีการค้าขาย ได้แก่ ตลาดบางปลา นอกจากนั้น ตลาดบางนกกระทุง ตลาดสามขา ตลาดคุณพระทวีและตลาดบางภาษี ไม่พบว่ามีอยู่ในปัจจุบัน 4) ตลาดที่ตั้งอยู่ในตำแหน่งที่มีศักยภาพการเข้าถึงต่ำแต่เชื่อมโยงกับโครงข่ายถนนที่มีศักยภาพสูง ทำให้ตลาดเข้าถึงได้ง่าย จึงมีบทบาทการค้าระดับเมือง ได้แก่ ตลาดดอนหวาย 5) อย่างไรก็ตาม ปัจจัยทางสังคมเศรษฐกิจและปัจจัยภายนอกมีผลต่อตลาดเช่นกัน ดังกรณี ตลาดงิ้วรายและตลาดห้วยพลู แม้อยู่ในตำแหน่งที่มีศักยภาพสูง แต่ไม่สามารถคงกิจกรรมการค้าไว้ได้