นาฏยศิลป์สร้างสรรค์ชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถีบ้านทรายมูลเพื่อการอนุรักษ์หัตถกรรมท้องถิ่น
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากรรมวิธีการผลิตฆ้องของชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถีบ้านทรายมูล อ.พิบูลมังสาหาร จ.อุบลราชธานี และนำมาออกแบบการแสดงนาฏศิลป์ตามหลักการนาฏศิลป์สร้างสรรค์เพื่ออนุรักษ์หัตถกรรมท้องถิ่น คณะผู้วิจัยแบ่งขั้นตอนการศึกษาวิจัยเป็น 3 ระยะ คือ ระยะที่ 1 ศึกษาเอกสารงานวิจัยที่เกี่ยวข้องและเก็บข้อมูลวิจัยจากผู้ให้ข้อมูลหลักที่มาจากการคัดเลือกแบบเจาะจงโดยการสนทนากลุ่ม จำนวน 9 คน เพื่อเก็บข้อมูลเกี่ยวกับกระบวนการผลิตฆ้อง และการสัมภาษณ์ จำนวน 15 คน เพื่อเก็บข้อมูลเกี่ยวกับศิลปวัฒนธรรมและมหรสพท้องถิ่น ระยะที่ 2 นำข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์และออกแบบการแสดงนาฏศิลป์สร้างสรรค์แนวพื้นบ้านอีสานจากเอกลักษณ์ของชุมชนตามหลักการสร้างสรรค์ งานนาฏศิลป์ และระยะที่ 3 ถ่ายทอดองค์ความรู้ชุดการแสดงนาฏศิลป์สร้างสรรค์ให้เป็นเอกลักษณ์ของชุมชนโดยการอบรมเชิงปฏิบัติการให้แก่อาสาสมัครจำนวน 16 คน ผลการวิจัย พบว่า ขั้นตอนหลักในการทำฆ้องบ้านทรายมูลเริ่มจากการออกแบบฆ้อง การเชื่อมแผ่นเหล็กหรือทองเหลือง การตีจูม การแต่งเสียง และการเขียนลวดลาย ซึ่งเอกลักษณ์ของฆ้องทรายมูล คือ ฆ้อง 9 จูม หมายถึงฆ้องที่ตีดุนนูนจำนวน 9 จุด การออกแบบการแสดงนาฏศิลป์พื้นบ้านตามหลักการสร้างสรรค์งานนาฏศิลป์ 5 ประการ คือ 1) รูปแบบการแสดงนาฏศิลป์ไทย แบ่งการแสดงเป็น 3 ช่วง ได้แก่ ช่วงที่ 1 เกริ่นลำทำนองอุบลประกอบเสียงแคน ช่วงที่ 2 ฟ้อนรำตีบทตามเนื้อร้อง และ ช่วงที่ 3 ฟ้อนรำตามจังหวะกลองยาวและนำเสนอการตีฆ้องทรายมูล 2) กระบวนท่ารำและการแปรแถว ท่ารำออกแบบจากท่าฟ้อนรำพื้นบ้านและท่ารำนาฏศิลป์ไทยพร้อมทั้งแปรแถวแบบขบวนฟ้อนกลองยาวพื้นบ้าน 3) ดนตรีและเพลงประกอบการแสดง ใช้ดนตรีพื้นบ้านประกอบทำนองลำเซิ้ง ลำเพลิน และกลองยาว เนื้อร้องประพันธ์จากคำขวัญและเอกลักษณ์ของชุมชน 4) เครื่องแต่งกายและอุปกรณ์การแสดง ใช้ผ้าพื้นเมืองและผ้าถุงมัดหมี่พร้อมทั้งออกแบบเครื่องประดับที่สื่อ ถึงเอกลักษณ์ของชุมชน 5) โอกาสที่ใช้ในการแสดง ใช้แสดงต้อนรับนักท่องเที่ยวหรือคณะบุคคลที่มาเยี่ยมเยือน ตลอดจนงานบุญรื่นเริงในหมู่บ้าน สำหรับการถ่ายทอดองค์ความรู้การแสดงนาฏศิลป์สร้างสรรค์ชุด เบิ่งฟ้อนฆ้องทรายมูล ดำเนินการโดยการอบรมเชิงปฏิบัติการและถอดบทเรียน พบว่า ชุมชนมีความตั้งใจในการฝึกปฏบัติท่ารำ เนื่องจากภาคภูมิใจที่ได้มีส่วนร่วมสร้างสรรค์การแสดงที่เป็นเอกลักษณ์ของชุมชน และการแสดงยังสามารถสื่อสารถึงภูมิปัญญาการผลิตฆ้องอันเป็นเอกลักษณ์และจะสร้างความประทับใจให้แก่นักท่องเที่ยวผู้มาเยือน และชุมชนจะส่งเสริมให้เด็กและเยาวชนในท้องถิ่นร่วมสืบสานการแสดงเพื่อการอนุรักษ์หัตถกรรมฆ้องบ้านทรายมูล