การเพิ่มศักยภาพการผลิตข้าวอินทรีย์ด้วยไส้เดือนฝอยศัตรูแมลงแบบมีส่วนร่วมกับกลุ่มเกษตรกร

บทคัดย่อ

การเพิ่มศักยภาพการผลิตข้าวอินทรีย์ด้วยไส้เดือนฝอยศัตรูแมลงแบบมีส่วนร่วมกับกลุ่มเกษตรกรมีวัตถุประสงค์ เพื่อทราบชนิดและประสิทธิภาพของไส้เดือนฝอยศัตรูแมลงต่อการควบคุมแมลงศัตรูพืชในนาข้าวอินทรีย์ เพื่อถ่ายทอดการใช้ไส้เดือนฝอยศัตรูแมลงควบคุมแมลงศัตรูพืชในนาข้าวอินทรีย์แบบมีส่วนร่วมกับกลุ่มเกษตรกร เพื่อได้คู่มือการเลี้ยงไส้เดือนฝอยและการใช้ประโยชน์ในนาข้าวอินทรีย์ การเปรียบเทียบประสิทธิภาพของไส้เดือนฝอย 2 สายพันธุ์ และวัยของเพลี้ยกระโดด สีน้ำตาล Nilaparvata lugens (Stal) เพลี้ยไฟข้าว Stenchaetothrips biformis (Bagnall) และหนอนกอข้าว ที่เหมาะสมต่อการเข้าทำลายของไส้เดือนฝอยในห้องปฏิบัติการวางแผนการทดลองแบบ factorial in CRD จำนวน 3 กรรมวิธี 2 ปัจจัย ปัจจัยที่ 1 คือ สายพันธุ์ของไส้เดือนฝอย ปัจจัยที่ 2 คือ วัยของแมลงศัตรูพืชทั้ง 3 ชนิด พบว่าชนิดของไส้เดือนฝอยทั้ง 2 สายพันธุ์มีอิทธิพลร่วมกับวัยของแมลงศัตรูพืชทั้ง 3 ชนิด และไส้เดือนฝอยสามารถลงทำลายแมลงศัตรูพืชที่ทดสอบได้ทุกวัย โดยไส้เดือนฝอยศัตรูแมลง S. siamkayai สามารถทำลายเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลระยะตัวเต็มวัยได้ดีที่สุด คือ 17.00 ตัว แต่ไม่มีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติกับการใช้ไส้เดือนฝอย S. carpocapsae ทำลายระยะตัวเต็มวัย ส่วนไส้เดือนฝอยศัตรูแมลง S. carpocapsae ทำลายเพลี้ยไฟข้าวระยะตัวเต็มวัยได้ดีที่สุด คือ 6.60 ตัว ซึ่งมีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติกับกรรมวิธีอื่นๆ สำหรับการทดสอบกับเพลี้ยไฟข้าวพบว่าไส้เดือนฝอย S. carpocapsae ทำลายหนอนกอข้าววัย 4 ได้ดีที่สุด โดยพบการตายจำนวน 6.90 ตัว การทดสอบอัตราของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล Nilaparvata lugens (Stal) เพลี้ยไฟข้าว Stenchaetothrips biformis (Bagnall) และหนอนกอข้าวต่อประสิทธิภาพของไส้เดือนฝอย 2 สายพันธุ์ ต่อการเข้าทำลายในห้องปฏิบัติการ วางแผนการทดลองแบบ factorial in CRD จำนวน 5 กรรมวิธี กรรมวิธีละ 10 ซ้ำ 2 ปัจจัย ปัจจัยที่ 1 อัตราของแมลงศัตรูพืช ปัจจัยที่ 2 วัยของศัตรูพืช พบว่าอัตราและวัยของแมลงศัตรูพืชทั้ง 3 ชนิดมีอิทธิพลร่วมกัน โดยเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลอัตรา 100 ตัว ไส้เดือนฝอยจะทำลายได้ดีที่สุดช่วง 80 – 97 ตัว ส่วนการทดสอบกับเพลี้ยไฟข้าว พบว่าอัตราและวัยของเพลี้ยไฟข้าวมีอิทธิพลร่วมกัน โดยเพลี้ยไฟข้าวอัตรา 100 ตัว ตายมากที่สุดในระยะตัวเต็มวัย นอกจากนั้นยังพบว่าไส้เดือนฝอยศัตรูแมลงสามารถทำลายหนอนกอข้าวได้ทุกวัยทุกอัตราความหนาแน่น การเปรียบเทียบประสิทธิภาพของไส้เดือนฝอยศัตรูแมลงสายพันธุ์ S. siamkayai ต่อการเข้าทำลายเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล Nilaparvata lugens (Stal) นาน 16 สัปดาห์ ในสภาพกรงมุ้งข่าย พบว่าอัตราทั้ง 2 อัตรา ทำให้จำนวนเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลลดลงอย่างต่อเนื่องตั้งแต่สัปดาห์ที่ 4 หลังการพ่น โดยพบว่าอัตราการพ่น 4000 มิลลิลิตร ทำให้จำนวนเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลลดลงมากกกว่าการพ่นที่อัตรา 3000 มิลลิลิตร ในทุกสัปดาห์ที่ทดสอบแต่ไม่มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ นอกจากนั้นยังพบว่าการเปรียบเทียบประสิทธิภาพของไส้เดือนฝอยศัตรูแมลงสายพันธุ์ S. siamkayai ต่อการเข้าทำลายเพลี้ยไฟข้าว Stenchaetothrips biformis (Bagnall) นาน 16 สัปดาห์ ในสภาพกรงมุ้งข่าย จำนวนเพลี้ยไฟข้าวในสัปดาห์ที่ 2 – 4 ทั้ง 3 กรรมวิธี ไม่มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ส่วนในสัปดาห์ที่ 6 – 8 พบว่าการพ่นไส้เดือนฝอยทั้ง 2 อัตรามีจำนวนเพลี้ยไฟลดลงกว่ากรรมวิธีที่ไม่มีการพ่นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ส่วนการพ่นไส้เดือนฝอยศัตรูแมลง S. siamkayai ทำลายหนอนในสภาพกรงมุ้งตาข่ายนาน 16 สัปดาห์ พบว่าจำนวนหนอนกอในสัปดาห์ที่ 2 – 10 ทั้ง 3 กรรมวิธี ไม่มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ การทดสอลประสิทธิภาพของไส้เดือนฝอยศัตรูแมลงสายพันธุ์ไทย Steinernema siamkayai ต่อการควบคุมเพลี้ยกระโดดหลังขาว Sogatella furcifera (Horvath) เพลี้ยจักจั่นสีเขียว Nephotettix virescens (Distant) และเพลี้ยไฟข้าวStenchaetothrips biformis (Bagnall) ที่ระดับความเข้มข้นปริมาตร 15 และ 20 ?l วางแผนการทดลองแบบสุ่มตลอด (Completely Randomized Design; CRD ) จำนวน 3 กรรมวิธี 20 ซ้ำ กรรมวิธีที่ 1 เพลี้ยกระโดดหลังขาว S. furcifera (Horvath) กรรมวิธีที่ 2 เพลี้ยจักจั่นสีเขียว N. virescens (Distant) กรรมวิธีที่ 3 เพลี้ยไฟข้าว S. biformis (Bagnall) ทดสอบกรรมวิธีละ 20 ซ้ำ แต่ละซ้ำใช้แมลงศัตรูพืช 20 ตัว จากการทดสอบพบว่าไส้เดือนฝอยศัตรูแมลง S. siamkayai ที่ความหนาแน่นปริมาตร 15 ?l มีประสิทธิภาพในการทำลายแมลงศัตรูข้าวทั้ง 3 ชนิด โดยการทดสอบที่ 48 และ 72 ชั่วโมง พบจำนวนไส้เดือนฝอยศัตรูแมลงลงทำลายมากที่สุดในเพลี้ยกระโดดหลังขาว S. furcifera (Horvath) จำนวน 18.35 ตัว และ 90.03 ตัว ตามลำดับ ซึ่งมีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P<0.05) กับเพลี้ยจักจั่นสีเขียว N. virescens (Distant) และเพลี้ยไฟข้าว S. biformis (Bagnall) การทดสอบที่ 20 ?l ที่พบไส้เดือนฝอยศัตรูแมลงเข้าทำลายเพลี้ยกระโดดหลังขาว S. furcifera (Horvath) ได้ดีที่สุดจำนวน 22.65 ตัว และ 98.10 ตัว ตามลำดับ นอกจากยังพบว่าระยะเวลาการเข้าทำลายมีผลต่อประสิทธิภาพของไส้เดือนฝอยศัตรูแมลง โดยพบการเข้าทำลายที่ระยะเวลา 72 ชั่วโมง ไส้เดือนฝอยศัตรูแมลงสามารถทำลายเพลี้ยกระโดดหลังขาวและเพลี้ยจักจั่นได้มากกว่าที่ระยะเวลา 48 ชั่วโมง อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P<0.05) ทุกระดับความหนาแน่นที่ทดสอบส่วนการเปรียบเทียบวิธีการควบคุมเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล Nilaparvata lugens (Stal) เพลี้ยไฟข้าว Stenchaetothrips biformis (Bagnall) และหนอนกอข้าว โดยไส้เดือนฝอยศัตรูแมลงและกรรมวิธีของเกษตรกรที่ปลูกข้าวอินทรีย์ในแปลงนาอินทรีย์ พบว่าในสัปดาห์ที่ 4 กรรมวิธีที่ 1 คือ แปลงที่มีการพ่นไส้เดือนฝอยศัตรูแมลงพบแมลงศัตรูพืชน้อยที่สุด คือ 176.25 ตัว/แปลง แต่ไม่มีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติกับแปลงที่ 2 และ 3 ซึ่งเป็นแปลงข้าวอินทรีย์ของเกษตรกรที่มีแมลงศัตรูพืชจำนวน 240.25 และ 224.00 ตัว/แปลงคำสำคัญ : ข้าวอินทรีย์ ไส้เดือนฝอยศัตรูแมลง แมลงศัตรูพืช

คำสำคัญ