การผสมผสานภูมิปัญญาท้องถิ่นผ้าทอกับนวัตกรรมสีย้อมแอคติโน แบคทีเรียผสมเส้นใยคอลลาเจนเพื่อเป็นเอกลักษณ์ผ้าทอของกลุ่มทอผ้าฝ้ายแกมไหมซำรัง ตำบลชมพู อำเภอเนินมะปราง จังหวัดพิษณุโลก

บทคัดย่อ

แผนการวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อคัดแยกแอคติโนแบคทีเรียจากดินรังปลวก รังแมลงหมาล่า และรังมด และนำไปใช้ประโยชน์ในการย้อมเส้นใยไหม โดยสามารถคัดแยกได้ 63 ไอโซเลตและมี 4 ไอโซเลต ที่สามารถให้สีเข้มที่สุดในแต่ละโทนคือ B4, B7, J4 และ J10 โดยให้สีในโทนชมพูเข้ม ส้ม ม่วง และเหลืองตามลำดับ จากนั้นนำสีที่สกัดได้ไปย้อมเส้นใยไหมและวิเคราะห์ตรวจสอบสิ่งทอตามมาตรฐาน ISO105-C06:2010(E) และ ISO105-B02:2014(E) พบว่ามีความคงทนต่อการซักอยู่ในระดับดี-ปานกลาง และความคงทนสีต่อแสงอยู่ในระดับปานกลาง-ต่ำ ซึ่งสามารถระบุชนิดของแอคติโนแบคทีเรียยทั้ง 4 ไอโซเลต ด้วยการตรวจสอบสัณฐานวิทยา การเจริญบนอาหารเลี้ยงเชื้อและการตรวจสอบลำดับนิวคลีโอไทด์บางส่วนของยีน 16S rDNA พบว่ามีความคล้ายคลึงกับ Streptomyces spp. และสามารถระบุชนิดของทั้ง 4 ไอโซเลต พบว่า B4, B7, J4 และ J10 ใกล้เคียงกับ S. spectabilis (99.35%) S. lomondensis (99.71%) S. coacervatus (99.86%) และ S. costaricanus (99.57%) ตามลำดับ ซึ่งยังไม่เคยมีรายงานการวิจัยในส่วนของการใช้สีย้อมเส้นใยจาก Streptomyces spp. ทั้ง 4 ชนิด และได้ศึกษาการสกัดสีย้อมด้วยตัวทำละลายที่เหมาะสมจากตัวทำละลาย 10 ชนิด พบว่าเมทานอลเป็นตัวทำละลายที่ดีที่สุด ตรวจสอบจากปริมาณสารด้วยเทคนิค HPLC และได้ทำการแยกสีย้อม 4 ตัวอย่าง พบว่าสีย้อม B7 สีชมพู ที่สามารถยืนยันโครงสร้างได้ตรงกับ 4-methyl-5-[1"-nonyl-5"-propyl-4"-cycle-1-penten-3"-imino)-methyl]-2,2-bi-1H-pyrrole จัดอยู่ในกลุ่มของ Prodigiosin ด้วยเทคนิคสเปกโตรสโคปี นอกจากนั้นแล้วเส้นใยไหมย้อมสีจากแอคติโนแบคทีเรียยังถูกนำไปใช้ในการออกแบบลายผ้าโดยทอร่วมกับเส้นใยคอลลาเจน ด้วย 2 วิธี คือ ผ้าทอแบบสองตะกอได้ 2 ลาย และผ้าทอแบบสี่ตะกอ ได้ 6 ลาย แล้วนำไปออกแบบเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ เช่น ผ้าพันคอ ผ้าคลุมไหล่ ผ้าปูโต๊ะ ผ้าตัดชุด และหน้ากากผ้า ที่เน้นสี ลวดลายและเนื้อผ้าที่มีเอกลักษณ์ ดังนั้นจากการวิจัยนี้จะเห็นว่าสีย้อมจากแอคติโนแบคทีเรียไอโซเลต B7, B10, J4 และ J10 สามารถเป็นสีย้อมทางเลือกของสีย้อมธรรมชาติได้ และควรมีการพัฒนาต่อยอดให้สามารถนำไปใช้ในอุตสาหกรรมเชิงพาณิชย์

คำสำคัญ