การถอดบทเรียนการจัดการระบบน้ำชุมชนและการเกษตรของชุมชนหนองปิ้งไก่ เพื่อการขยายผลสู่การจัดการน้ำบริเวณกลางน้ำและปลายน้ำ ลุ่มน้ำคลองสวนหมาก จังหวัดกำแพงเพชร

บทคัดย่อ

ชุมชนหนองปิ้งไก่ ตำบลนาบ่อคำ อำเภอเมืองกำแพงเพชร จังหวัดกำแพงเพชร เป็นชุมชนที่มีการย้ายถิ่นถาวรมาจากภาคเหนือตอนบน และมีความโดดเด่นด้านการจัดการน้ำ การศึกษานี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) รวบรวมองค์ความรู้ด้านการจัดการน้ำของชุมชนหนองปิ้งไก่ และ (2) ถ่ายทอดและประเมินผลการถ่ายทอดองค์ความรู้ดังกล่าว เพื่อขยายผลสู่ประชาชนบริเวณกลางน้ำและปลายน้ำ ลุ่มน้ำคลองสวนหมาก การรวบรวมองค์ความรู้ใช้วิธีการ 3 วิธี ได้แก่ การสำรวจ สัมภาษณ์ผู้รู้ และถอดบทเรียน ส่วนการขยายผลใช้วิธีการ 3 วิธี ได้แก่ การอบรมให้ความรู้ ใช้หนังสือเล่มเล็ก และใช้สื่อวีดิทัศน์ มีกลุ่มเป้าหมาย เท่ากับ 128 คน 400 คน และ 400 คน ตามลำดับ ผลการศึกษา พบว่า การรวมกลุ่มผู้ใช้น้ำ ความสามัคคี ความยุติธรรม และกระบวนการมีส่วนร่วม ร่วมแรงร่วมใจ เป็นกุญแจสำคัญของการจัดการน้ำ โดยผู้ใช้น้ำจะมีส่วนร่วมในกิจกรรมจัดการน้ำ จนรู้สึกเป็นเจ้าของทรัพยากร และมีกฎกติกาการใช้ร่วมกัน การจัดการน้ำของชุมชนใช้ระบบเหมืองฝาย โดยเริ่มจากฝายน้ำล้นหนองปิ้งไก่ มีหน้าที่กั้นน้ำให้สูงขึ้น และไหลเข้าสู่ประตูน้ำ ก่อนไหลไปตามคลองสู่ แต ทั้งนี้ แตจะเป็นจุดรวมน้ำ และเป็นทำนบกั้นน้ำในเหมือง เพื่อแบ่งจ่ายน้ำไปตามพื้นที่ต่าง ๆ อย่างเป็นธรรม มี 4 สาย ได้แก่ นาดง ลงนา คลองเต่า และมอเจริญ ซึ่งความสูงของแตจะเท่ากัน แต่ขนาดความกว้างของแต (ปากแต) จะแตกต่างกันไป ตามความต้องการใช้น้ำ โดยคำนวณจากพื้นที่เกษตร 25 ไร่ ต่อ 4 นิ้ว องค์ความรู้ด้านการจัดการน้ำชุมชนดังกล่าว ได้ถูกรวบรวมและเผยแพร่สู่ประชาชน โดยการขยายผลทั้ง 3 วิธี มีภาพรวมความพึงพอใจระดับมากทั้งหมด เรียงตามค่าเฉลี่ย ได้แก่ การใช้วีดิทัศน์ (?X = 4.03, SD = 0.43) การใช้หนังสือเล่มเล็ก (?X = 4.02, SD = 0.29) และการอบรมให้ความรู้ (?X = 3.97, SD = 0.71)

คำสำคัญ