อิทธิพลของธาตุซิลิกอนต่อการเจริญเติบโต ผลผลิตและปริมาณไขมันในข้าว

บทคัดย่อ

ซิลิกอนเป็นธาตุอาหารที่มีประโยชน์ต่อพืชชั้นสูงหลายชนิด ช่วยสร้างความแข็งแรงแก่พืช เพิ่มความต้านทานต่อโรคและแมลง ทำให้สามารถเจริญเติบโตได้ดีขึ้น งานทดลองในโครงการวิจัย อิทธิพลของธาตุชิลิกอนต่อการเจริญเติบโต ผลผลิตและปริมาณขมันใน ข้าว ได้วางแผนการทดลอง แบบแฟคทอเรียลสองปัจจัยแบบสุ่มในบล็อคสมบูรณ์ (Factorial in Randomized Completed Block design) จำนวน 3 ซ้ำ ปลูกในกระถางสภาพตินน้ำขัง โดยแบ่งงานทดลองออกเป็น 3 การ ทดลอง 2 ฤดูกาล การทดลองที่ 1 และ 2 ปลูกระหว่างเดือนสิงหาคมถึงเดือนธันวาคม 2558 การ ทดลองที่ 3 ระหว่างเตือนสิงหาคมถึงเดือนธันวาคม 2559 ดำเนินการทดลองที่คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ การทดลองที่ 1 มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินการตอบสนองต่อชนิดหรือแหล่งที่ให้ธาตุซิลิกอน ในการแบ่งสันปันส่วนธาตุซิลิกอน ผลผลิตและคุณภาพเมล็ดของข้าว 5 พันธุ์ การทดลองประกอบด้วย ซิลิกอน 4 ชนิด ได้แก่ ไม่ใส่ซิลิกอน (Si-0) แกลบเผาบดละเอียด (S-แกลบ) Calcium silicate (Ca- silicate) และ Silicic acid (Siox) โดยใช้ซิลิกอนอัตรา 37 มิลลิกรัม Si ต่อดิน 1 กิโลกรัม ใช้ข้าว 5 สายพันธุ์ ได้แก่ พิษณุโลก 2 ปทุมธานี 1 สันป่าตอง 1 กข 47 และเหมยนอง 62 เอ็ม จำนวน 3 ซ้ำ ทำการบันทึกและเก็บตัวอย่างในระยะออกรวงโดยนับจำนวนหน่อ รวง และความสูง แยกตัวอย่างใน ระยะเก็บเกี่ยวผลผลิตออกเป็น ใบ กาบใบ ต้น ราก ระแง้ เปลือก และเมล็ด ผลการทดลองพบว่า ชนิตของซิสิกอนและพันธุ์มีผลต่อน้ำหนัก 100 เมล็ด น้ำหนักแห้งระแง้ ความเข้มข้นซิลิกอนในเปลือก ระแง้ และกาบใบแต่ไม่มีผลต่อผลผลิต ความเข้มขันซิลิกอนในต้นและราก การใส่ Silicic acid ทำให้ น้ำหนัก 100 เมล็ดของข้าวพันธุ์ปทุมธานี 1 เพิ่มขึ้น และ การใส่แกลบเผาบดละเอียด (Shแกลบ) กลับทำให้มีน้ำหนักของพันธุ์สันป่าตอง 1 ลดลง สำหรับปริมาณเหล็ก สังกะสี และไขมันรวมในเมล็ด ต่างกันตามพันธุ์ พันธุ์ที่มีปริมาณขมันสูง ได้แก่ ข้าวพันธุ์สันป่ตอง 1 มี 3.89 รองมาเป็นพันธุ์เหมย นอง 62 เอ็ม มี 3.2% และอีก 3 พันธุ์ที่มีปริมาณต่ำสุดประมาณ 2.69 ได้แก่ ษณุโลก 2 ปทุ่มธานี 1 และ กข 47 ข้าวทั้ง 5 สายพันธุ์มีปริมาณเหล็กในเมล็ด 8.6-10.2 มก/กก. สำหรับปริมาณสั่งกะสีในเมล็ดของพันธุ์สันบำาตอง 1 ปทุมธานี 1 และ กข 47 มีอยู่ประมาณ 20-24 มก./กก. ในพันธุ์เหมย นอง 62 เอ็ม และพิษณุโลก 2 มีอยู่ประมาณ 17-18 มก./กก. การใส่ซิลิกอนชนิดต่างๆ ทำให้ความ เข้มข้นของซิลิกอนในกาบใบของพันธุ์พันธุ์ปทุมธานี 1 เพิ่มขึ้น การใส่ซิลิกอนเฉพาะในรูปของแกลบ ผาบดละเอียด (Si-เกลบ) มีผลทำให้ความเข้มขันซิลิกอนในกาบใบสูงขึ้นในข้าว 3 พันธุ์ ได้แก่ สันป้า ตอง 1 เหมยนอง 62 เอ็ม และ กข 47 สำหรับพันธุ์พิษณุโลก 2 ชนิดของซิลิกอนไม่มีผลความเข้มข้น ซิลิกอนในกาบใบ ระแง้ และเปลือก การทดลองที่ 2 มีวัตถุประสงเพื่อประเมินอิทธิพลของไนโตรเจน ฟอสฟอรัสต่อผลผลิตและ คุณภาพข้าว การทดลองประกอบด้วยกรรมวิธีการใส่ปุย 5 วิธี ได้แก่ กรรมวิธีการใส่ปุ๋ย 5 อย่าง ได้แก่ 1)ไม่ใส่ปุ๋ย (Ni) 2 ใส่ปุ๋ยไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียม(NPK) 3) ใส่ในโตรเจนและ ฟอสฟอรัส (NP) 4) ใส่ไนโตรเจนและโพแทสเซียม (NK) และ 5) ใส่ฟอสฟอรัสกับโพแทสเซียม(PK) ใช้ ข้าว 2 พันธุ์ ได้แก่ พิษณุโลก 2 และปทุมธานี 1 ทำการบันทึกและเก็บตัวอย่างใบระย ละเริ่ม ออกรวง ผลผลิตและองค์ประกอบผลผลิต ผลการทดลองพบว่า กรรมวิธีการใส่ปุยและพันธุ์ ( GxT**) มีผลต่อผลผลิตข้าว ในกรรมวิธีการใส่ปุ๋ยที่ประกอบด้วยในโตรเจน (NPK NP NK) ทำให้ผลผลิต น้ำหนักแห้งตันและรากของข้าวทั้ง 2 พันธุ์เพิ่มขึ้น ผลผลิตข้าวทั้ง 2 พันธุ์เพิ่มขึ้น 2-4 เท่า ในกรรมวิธีการใส่ปุยที่ประกอบด้วยนโตรเจน ฟอสฟอรัสและโพแทสเซียม (NPK ) ทำให้ข้าวพันธุ์ปทุมธานี 1 ได้ ผลผลิตสูงสุด 16.68 กรัม/ต้นและสูงกว่าพันธุ์พิษณุโลก 2 ประมาณ 33-40% กรรมวิธีการใส่ปุยที่ ประกอบด้วยฟอสฟอรัสและโพแทสเซียม (PK) ทำให้ผลผลิตของสำหรับพันธุ์ปทุมธานี 1 ลดลง ใน สภาพที่ไม่ใส่ปุยชนิดใดชนิดหนึ่งมีผลต่อผลผลิตอย่างชัดเจน ได้แก่ ไนโตรเจนทำให้ผลผลิตในข้าวพันธุ์ พิษณุโลก 2 ลดลง 8196 และปทุมธานี 1 ลดลงถึง 90% ในกรณีฟอสฟอรัสมีผลทำให้ผลผลิตลดลง 35 และ 22% สำหรับโพแทสเซียมลดลง 11 และ 31% ตามลำดับ ความเข้มข้นของไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียมในใบที่โตเต็มที่ของข้าวทั้ง 2 พันธุ์ไม่ต่างกัน ข้าวที่ได้รับปุ๋ยไนโตรเจนใน กรรมวิธี NPK NP และ NK มีปริมาณนโตรเจนสูงขึ้น สำหรับความเข้มข้นฟอสฟอรัส่ในใบมีลักษณะ ทำนองเดียวกันกับไนโตรเจนสูงขึ้นเมื่อได้รับฟอสฟอรัส สำหรับความเข้มข้นของฟอสฟอรัส เปลี่ยนแปลงไม่ชัดเจน กรรมวิธีการใส่ปุ๋ยและพันธุ์ไม่มีผลต่อปริมาณเหล็กและไขมันรวมในเมล็ดของข้าวทั้ง 2 พันธุ์ แต่กรรมวิธีการใส่ยที่ประกอบด้วยไนโตรเจนทำให้ปริมาณสังกะสีในเมล็ดข้าวเพิ่มขึ้น 5-16% สำหรับปริมาณโปรตีนในเมล็ดข้าวพันธุ์พิษณุโลก 2 ในกรรมวิธีการใส่ป้ยที่ประกอบด้วยไนโตรเจน ฟอสฟอรัสและโพแทสเชียม (NPK ) ทำให้มีปริมาณเพิ่มขึ้นเพิ่มขึ้น 35% การทตลองที่ 3 มีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบการตอบสนองของข้าวต่อซิลิกอนในการให้ผลผลิต และปริมาณเหล็กและสังกะสีในเมล็ด ประกอบด้วยซิลิกอน 5 ระดับ ได้แก่ อัตรา 0, 0.5, 1,2 และ 5 เท่าของอัตราปกติ คืออัตรา 37 มิลลิกรัม Si ต่อดิน 1 กิโลกรัม (0, 18.5, 37, 74 และ 185 มิลลิกรัม Si ต่อดิน 1 กิโลกรัม หรือ S-0, Si-0.5, Si-1, S-2 และ S-5ตามลำดับ) ใช้ข้าว 2 สายพันธุ์ ได้แก่ พิษณุโลก 2 และปทุมธานี 1 พบว่า ระดับซิลิกอนและพันธุ์ (TxS***)มีผลต่อผลผลิต คือ การใส่ ซิลิกอนอัตรา 185 และ 37 มก./ดิน 1 กก. ทำให้ผลผลิตข้าวพันธุ์พิษณุโลก 2 เพิ่มขึ้น 19-39% สำหรับพันธุ์ปทุมธานี 1 การใส่ซิลิกอนอัตรา 74 มก./ดิน 1 กก. (S-2) ผลผลิตเพิ่มขึ้นถึง 40% ซิลิกอนไม่มีผลต่อปริมาณเหล็กและสังกะสีในเมล็ด แต่ขึ้นอยู่กับพันธุ์ ได้แก่ พ้นธุ์พิษณุโลก 2 มีปริมาณหล็กสูงกว่าพันธุ์ปทุมธานี แต่มีปริมาณสังกะสีน้อยกว่าพันธุ์ปทุมธานี 1 ชิลิกอนไม่มีผลต่อ จำนวนหน่อ จำนวนรวง จำนวนเมล็ดลีบ น้ำหนัก 100 เมล็ด น้ำหนักแห้งใบ น้ำหนักแห้งกาบใบ น้ำหนักแห้งส่วนเหนือติน น้ำหนักแห้งระแง้ ความเข้มข้นของชิลิกอนในเปลือกและระแง้ แต่ขึ้นอยู่กับ พันธุ์ การใส่ซิลิกอนอัตรา 185 มก / ดิน 1 กก.(Si-5) ทำให้น้ำหนักแห้งต้นของข้าวพันธุ์ปทุมธานี 1 เพิ่มขึ้น 13% ซิลิกอนและพันธุ์ข้าวมีผลต่อความเข้มข้นของซิลิกอนในกาบใบและตัน พันธุ์ปทุมธานี 1 การ ใส่ซิลิกอนอัตรา 185 มก/ดิน 1 กก.ทำให้ความเข้มข้นของซิลิกอนในต้นเพิ่มขึ้น 13% การใส่ ซิลิกอนไม่มีผลต่อความเข้มขันของซิลิกอนในกาบใบของข้าวทั้งสองพันธุ์ แต่ในสภาพที่ไม่ใส่ชิลิกอน ความเข้มขันของซิลิกอนในกาบใบของพันธุ์พิษณุโลก 2 สูงกว่าพันธุ์ปทุมธานี 1 อยู่ 16% สำหรับ ความเข้มข้นของซิลิกอนในรากเพิ่มขึ้นตามอัตราการใส่ซิลิกอนที่เพิ่มขึ้น จากงานทดลองแสดงให้เห็นว่ามีความแตกต่างระหว่างพันธุ์ข้าวในการตอบสนองเกี่ยวกับ ซิลิกอน และการจัดการไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียม ต่อผลผลิต และคุณภาพข้าว เช่น ปริมาณสังกะสีในเมล็ด และปริมาณขมันรวม ซึ่งนโตรเจนและฟอสฟอรัสมีผลต่อปริมาณสังกะสีใน เมล็ด ควรมีการศึกษาหรือประเมินการจัดการธาตุไนโตรเจน ฟอสฟอรัสและซิลิกอนในสภาพแวดล้อม ต่างๆที่มีต่อผลผลิตและคุณภาพเมล็ด ได้แก่ กรดไขมัน และปริมาณสังกะสี

คำสำคัญ