การศึกษาแนวคิดการตั้งถิ่นฐานและการบริหารจัดการเมือง เพื่อสร้างองค์ความรู้ในการพัฒนาเมืองและท้องถิ่น: กรณีเชียงใหม่ เชียงตุง และเชียงรุ่ง

บทคัดย่อ

การศึกษาในครั้งนี้เป็นการศึกษาเปรียบเทียบแนวคิดในการตั้งถิ่นฐานและการบริหารจัดการเมืองในประเทศอื่นอันได้แก่ เชียงตุง เชียงรุ่ง กับเมืองเชียงใหม่ ซึ่งพบว่า บริบทของความเชื่อในเรื่องการตั้งถิ่นฐานที่จากเดิมพึ่งพิงอาศัยธรรมชาติ โดยการเลือกที่ตั้งเมืองในพื้นที่ที่เปลี่ยนแปลงสภาพกายภาพให้น้อยที่สุด เลือนหายไปตามกาลเวลา โดยที่เทคโนโลยีปัจจุบันเข้ามามีบทบาทสำคัญในการตัดสินใจที่จะเลือกที่ตั้งเมืองหรือชุมชนเพิ่มมากขึ้นซึ่งจากการศึกษาพื้นที่ของทั้งสามเมือง ทำให้ผู้วิจัยมองอดีตของเมืองเชียงใหม่ได้อย่างเข้าใจมากขึ้น รวมถึงอนาคตของเมืองเชียงใหม่ที่กำลังก้าวเดินไปซึ่งสามารถแสดงให้เห็นได้จากการมองจุดเด่น และจุดด้อยของการบริหารจัดการแต่ละเมือง โดยได้นำบทเรียนที่ได้จากการศึกษามาปรับปรุงและแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้น เพื่อให้เชียงใหม่เป็นเมืองที่ผู้อยู่อาศัยมีความสุข ผู้มาเยือนมีความประทับใจ และสามารถดำรงอยู่อย่างยั่งยืนชั่วลูกชั่วหลาน ดังนี้คือ จากจุดเด่น และจุดด้อยของการบริหารจัดการเมืองดังกล่าวสามารถนำมาเป็นบทเรียนของเมืองเชียงใหม่ เพื่อเห็นแนวทางในการพัฒนาพื้นที่ได้เหมาะสม สามารถนำข้อบังคับเชิงนโยบายลงสู่การปฏิบัติให้เป็นรูปธรรมและสร้างคุณภาพชีวิตที่ดีให้เกิดขึ้นกับคนเชียงใหม่ซึ่งมีองค์ประกอบดังต่อไปนี้ 1.ประชาชนเข้มแข็ง ลำดับแรกที่จะสร้างความเข้มแข็งของพลเมือง คือ การส่งเสริมให้ประชาชนต้องมีความรู้ความเข้าใจในกายภาพ และระเบียบข้อบังคับท้องถิ่น เช่น แผนแม่บท หรือกฎกระทรวงผังเมืองรวมเมือง รวมถึงสิทธิและการเข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาชุมชนเมือง เป็นต้น ทั้งนี้เพื่อให้ทุกคนที่เกี่ยวข้องสามารถวิเคราะห์ได้ถึงผลกระทบที่จะเกิดขึ้นกับชุมชนหรือเมืองในภาพรวม และเป็นการสร้างความมีสำนึกรับผิดชอบให้เกิดขึ้นกับประชาชนในพื้นที่เมือง (2) รัฐบาลท้องถิ่นเข้มแข็ง กล่าวคือ ต้องมีอำนาจในการตัดสินใจในการกำหนดที่ตั้งในการพัฒนาพื้นที่ รวมถึงนโยบายการใช้ประโยชน์ที่ดิน อำนาจที่ว่านี้มิได้หมายความเพียงอำนาจทางการปกครองเพียงประการเดียว แต่หมายถึงการกระจายงบประมาณมาควบคู่กับภารกิจที่ท้องถิ่นต้องทำ (3) ไม่ทอดทิ้งรากเหง้า และสืบทอดภูมิปัญญาดั้งเดิมคติความเชื่อของล้านนาเรื่อง “ขึด” ควรได้รับการรื้อฟื้นเพื่อใช้เป็นกฎหมายจารีตในการควบคุมพฤติกรรมคนในสังคม ซึ่งน่าจะได้ผลมากกว่าการใช้กฎหมายสมัยใหม่ ความเข้าใจภูมิปัญญาดั้งเดิมจะนำไปสู่การตั้งถิ่นฐานที่ถูกต้องเหมาะสมกับพื้นที่ การใช้ทรัพยากรอย่างประหยัดและสมเหตุสมผลตามความจำเป็น เพื่อเก็บรักษาทรัพยากรนั้นสำหรับคนรุ่นต่อๆ ไปการฟื้นฟูความรู้พื้นบ้าน ยกตัวอย่างเช่น การปลูกเรือนแบบพื้นถิ่นจะนำไปสู่การลดการใช้พลังงานเพื่อปรับอากาศ เหมาะสมกับภาวะที่ราคาน้ำมันเพิ่มสูงขึ้น และลดความเสี่ยงจากภาวะน้ำท่วม (4) พัฒนาที่สมดุลเหมาะสม นโยบายการพัฒนาเป็นเรื่องสำคัญที่ควรจะจำกัดขนาดของเมืองที่เหมาะสมกับขนาดและความสามารถในการรองรับของพื้นที่แอ่งเชียงใหม่ – ลำพูน กำหนดบทบาทพื้นที่ที่จะรักษาพื้นที่เกษตรกรรมของเชียงใหม่ที่ยังอุดมสมบูรณ์ เพื่อความมั่นคงทางอาหาร ลดการใช้รถยนต์ ด้วยการจัดบริการขนส่งสาธารณะอย่างทั่วถึง และสร้างทางเลือกที่หลากหลายในการเดินทาง เป็นต้น

คำสำคัญ