การคัดเลือกแอคติโนมัยสีทที่ควบคุมเชื้อราก่อโรคข้าวจากดินนาข้าวในจังหวัดลพบุรี

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์ของการวิจัยนี้คือ แยกและคัดเลือกแอคติโนมัยสีทปฏิปักษ์จากดินนาข้าวในจังหวัดลพบุรีเพื่อควบคุมเชื้อราก่อโรคกาบใบแห้ง โรคใบจุดสีน้ำตาล และโรคถอดฝักดาบในข้าวโดยชีววิธี คัดแยกแอคติโนมัยสีทจากตัวอย่างดินนาข้าวด้วยอาหาร starch casein agar ได้จำนวน 116 ไอโซเลต นำแอคติโนมัยสีทที่แยกได้ทั้งหมดมาทดสอบการยับยั้งเชื้อราก่อโรคข้าว ได้แก่ Rhizoctonia solani, Helminthosporium oryzae และ Fusarium moniliforme บนอาหาร potato dextrose agar ด้วยวิธี dual culture พบว่าแอคติโนมัยสีท 6 ไอโซเลตมีประสิทธิภาพในการยับยั้งเชื้อราได้ในระดับสูง (>50%) ได้แก่ ไอโซเลต SR7-10, SR13-2, SR14-2, SR18-3, SR18-5 และ SR18-10 แอคติโนมัยสีทไอโซเลต SR13-2, SR14-2 มีคุณสมบัติสามารถสร้างเอนไซม์ เซลลูเลส โปรติเอส อะไมเลส และไคติเนสได้ จากการศึกษารูปร่างใต้กล้องจุลทรรศน์ และการวิเคราะห์ลำดับนิวคลีโอไทด์ยีน 16s rRNA พบว่าไอโซเลต SR7-10, SR18-3, SR18-5 และ SR18-10 คล้ายคลึงกับ Streptomyces albus subsp. coleimyceticus, S. hygroscopicus subsp. limoneus, S. olivochromogenes และ S. autolyticus ตามลำดับ ส่วนไอโซเลต SR13-2 และ SR14-2 คล้ายคลึงกับ S. rimosus เมื่อทดสอบความสามารถของน้ำกรองเลี้ยงเชื้อในการยับยั้งเชื้อรา พบว่าน้ำกรองเลี้ยงเชื้อของ S. rimosus SR14-2 ปริมาณ 10 เปอร์เซ็นต์ สามารถยับยั้งเชื้อราได้สูงที่สุด คัดเลือก S. rimosus SR14-2 ไปทดสอบการงอกของเมล็ดข้าวบนกระดาษชื้น เมื่อเปรียบเทียบเมล็ดข้าวที่แช่แช่สปอร์เชื้อราเพียงอย่างเดียวกับเมล็ดข้าวที่แช่สปอร์ของ S. rimosus SR14-2 ร่วมกับเชื้อรา พบว่าไอโซเลต SR14-2 ไม่มีผลต่อการเจริญของยอดและรากข้าว แต่พบว่าเมล็ดข้าวที่แช่สปอร์ของไอโซเลต SR14-2 ร่วมกับเชื้อรามีปริมาณรากฝอยมากกว่าเมล็ดข้าวที่แช่สปอร์ของเชื้อก่อโรคอย่างเดียว ผลการวิจัยครั้งนี้แสดงให้เห็นว่า S. rimosus SR14-2 มีศักยภาพที่จะนำไปควบคุมเชื้อราก่อโรคข้าวได้

คำสำคัญ