การศึกษาความหลากหลายของพรรณพืชสมุนไพรและภูมิปัญญาท้องถิ่นโดยใช้กระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนตำบลบ่อเงิน อำเภอลาดหลุมแก้ว จังหวัดปทุมธานี
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาความหลากหลายของพรรณพืชสมุนไพรใน ชุมชนตำบลบ่อเงิน อำเภอลาดลุมแก้ว จังหวัดปทุมธานี 2) ศึกษาภูมิปัญญาการใช้ประโยชน์จากพืช สมุนไพร โตยชุมชนมีส่วนร่วมในตำบลบ่อเงิน อำเภอลาดหลุมแก้ว จังหวัดปทุมธานี 3) จัดทำระบบ ฐานข้อมูลต้านความหลากหลายของพรรณพืชสมุนไพรในชุมชนตำบลบ่อเงิน อำเภอลาตหลุมแก้ว จังหวัดปทุมธานี 4)พัฒนาเอกสารเผยแพร่ความรู้เรื่องพืซสมุนไพรในตำบลบ่อเงิน อำเภอลาดหลุมแก้ว จังหวัดปทุมธาน โตยมีการดำเนินการวิจัย งนี้ ระยะที่ ! สำรวจความหลากหลายของพืชสมุนไพร ตำบลบ่อเงิน โตยใช้แบบสำรวจ ถ่ายภา พ และสัมภาษณ์ภูมิปัญญาท้องถิ่น สรรพคุณและประโยชน์ ของพืชสมุนไพร ระยะที่ 2 จัดทำระบบฐานข้อมูลต้านความหลา ามหลากหลายพืชสมุนไพร ระยะที่ 3 ดำเนินการพัฒนาเอกสารเผยแ แพร่ความรู้เรื่องพี่ชสมุนไพรในตำบลบ่อเงิน ระยะที่ ( ทตลองใช้เอกสาร เผยแพร่ความรู้และจัดกิจกรรมกรเรียนรู้ วิเราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพโตยใช้วิธีวิเตราะห์เนื้อหา และ ข้อมูลเซ็งปริมาณโตยใช้วิเคราะห์ทางสถิติหาค่ร้อยละ (Percentage) ค่เฉลี่ย (X) และส่วน เบี่ยงเบนมาตรฐาน (S.D.) จากผลการวิจัยพบว่า พืชสมุนไพรที่สำรวจพบในซุมซนตำบลบ่อเงินมี จำนวน 145 ชนิต แบ่งเป็นไม้ต้น 52 ชนิด (ร้อยละ 35.86) ไม้ล้มลุก 43 ชนิด (ร้อยละ 29.66) ไม้พุ่ม 30 ชนิด (ร้อยละ 20.69) ไม้เลื้อย 16 ชนิต (ร้อยละ 11.03) และไม้น้ำ 4 ชนิต (ร้อยละ 2.76) ตามลำตับ พืชสมุนไพรที่สำรวจมีวิธีการขยายพันธุ์โดยการเพาะเมล็ตมากที่สุด จำนวน 110 ชนิด (ร้อยละ 75.86) รองสงมา คือ การปักชำ จำนวน 50 ชนิด (ร้อยละ 34.48) การตอน จำนวน 29 ชนิต (ร้อยละ 20.00) การแยกหน่อ จำนวน 16 ชนิต (ร้อยละ 11.03) การใช้เหง้าหรือหัว จำนวน 15 ชนิต (ร้อยละ 10.35) และการไช้วิธีอื่นๆ จำนวน 10 ชนิด (ร้อยละ 6.90) ตามลำตับ จากการศึกษาภูมิปัญญา การใช้ประโยชน์จากพืชสมุนไพร พบว่า พืชสมุนไพรที่สำรวจที่มีส่วนใบ/ยอต เป็นส่วนที่นำมาใช้ ประโยชน์ทางยามากที่สุด 98 ชนิด (ร้อยละ 67.59) รองลงมา คือ ราก/หัว/เหง้า มีจำนวน 94 ชนิด (ร้อยละ 64.83) ลำต้น/เปลือก จำนวน 70 ชนิด (ร้อยละ 48.27) ผล/มล็ต จำนวน 54 ชนิต (ร้อยละ 37.24) ตอก จำนวน 47 ชนิต (ร้อยละ 32.41) และทุกส่วนที่นำมาใช้เป็นยาได้ จำนวน 33 ชนิต (ร้อยละ 22.76) ตามลำตับ พืชสมุนไพรที่สำรวจมีวิธีการใช้โตยการต้มมากที่สุต จำนวน 102 ชนิต (ร้อยละ 70.34) รองลงมา คือ การใช้วิธีอื่นๆ เช่น การสกัด คั่ว ากแห้ง และบตผง จำนวน 74 ชนิด (ร้อยละ 51.03) ตำพอก จำนวน 50 ชนิด (ร้อยละ 34.48) และคั้นสต จำนวน 40 ชนิต (ร้อยละ 27.59) ตามลำตับ พืชสมุนไพรแต่ละชนิตมีสรรพคุณทางยาที่แตกต่างกัน เช่น กระตังงา มีสรรพคุณ บำรุง เลือด ขับปัสสาวะ เจตมูลเพลิงแตง มีสรรคุณ บำรุงไฟธาตุ บำรุงโลหิต ว่านหางจระเข้ มีสรรพคุณ แก้แผลไฟใหม้ น้ำร้อนล้วก รางจืต ถอนพิษข้ พิษยาฆ่าแมลง และบัวหลวง มีสรรพคุณ บำรุงครรภ์ บำรุงหัวใจ ห้ามเลือต ผลการจัดทำระบบฐานข้อมูลต้านความหลากหลายของพรรณพืชสมุนไพร พบว่า พืชสมุนไพรในชุมชนตำบลบ่อเงินที่สำรวจพบทั้งหมด 145 ชนิต ซึ่งนำเสนอเป็นรายชนิต ประกอบตัวย ชื่อพรรณไม้ ชื่อวงศ์ ชื่อวิทยาศาสตร์ ซื่อสามัญ ชื่ออื่นๆ ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ การ ขยายพันธุ์ นิเวศวิทยา/สภาพแวตล้อม และการใช้ประโยชน์ และผลการพัฒนาเอกสารเผยแพร่ความรู้ พบว่า เอกสารเผยแพร่ความรู้เรื่องพืชสมุนไพรในตำบลบ่อเงิน อำเภอลาดหลุมแก้ว จังหวัดปทุมธานี มีคุณภาพตวามเหมาะสมอยู่ในระตับมากที่สุด (X -4.54, S.D.-0.46)