การสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมในการดูแลผู้สูงอายุที่เหมาะสมด้านคุณภาพชีวิตกับชุมชนหนองขวาง ตำบลพรสำราญ อำเภอคูเมือง จังหวัดบุรีรัมย์

บทคัดย่อ

การวิจัยมีวัตถุประสงค์ คือ 1. เพื่อศึกษาบริบทผู้สูงอายุ ชุมชนหนองขวาง 2. เพื่อศึกษาสภาพปัญหาและความต้องการคุณภาพชีวิตด้านสังคมของผู้สูงอายุชุมชนหนองขวาง และ 3 เพื่อสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมในการดูแลผู้สูงอายุด้านคุณภาพชีวิตที่เหมาะสมกับชุมชนหนองขวาง หมู่ 1 ตำบลพรสำราญ อำเภอคูเมือง จังหวัดบุรีรัมย์ การศึกษาวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยแบบผสมระหว่างเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ โดยการวิจัยเชิงปริมาณ เก็บรวบรวมข้อมูลใช้แบบสอบถามสัมภาษณ์กับกลุ่มตัวอย่างผู้สูงอายุโดยสุ่มตัวอย่างอย่างง่าย (Sample Random Sampling ) จำนวน 107 คนส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพรวบรวมโดยการสัมภาษณ์เชิงลึก สนทนากลุ่ม ประชุมเชิงปฏิบัติการและ การสังเกตแบบมีส่วนร่วมกับกลุ่มผู้เกี่ยวข้องในชุมชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง จำนวน 25 คน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณใช้ค่าสถิติ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย และค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ส่วนการวิจัยเชิงคุณภาพวิเคราะห์เนื้อหาเทียบเคียงแนวคิด ทฤษฎีและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ควบคู่บริบทพื้นที่ ผลการศึกษาพบว่า 1) บริบทผู้สูงอายุชุมชนหนองขวาง หมู่ 1 ส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง (ร้อยละ 57.5) อายุเฉลี่ยอยู่ในช่วง 60-75 ปี (ร้อยละ51.5) ส่วนใหญ่ จบการศึกษารดับประถมศึกษาปีที่ 6 (ร้อยละ 55.1) ด้านสังคมและเศรษฐกิจ ส่วนใหญ่พอกินพอใช้แต่ไม่เหลือเก็บ (ร้อยละ 57.0) มีรายได้เฉลี่ยต่อเดือนอยู่ระหว่าง1,000-2,000 บาท (ร้อยละ 74.8) โดยมีรายได้จากการทำงานตนเอง ด้านสุขภาพ มีสุขภาพแข็งแรงดี (ร้อยละ62.6) มีโรคประจำตัว/โรคเรื้อรัง (ร้อยละ 41.4) ส่วนใหญ่เป็นโรคความดันโลหิตสูง โรคเบาหวาน และโรคกระดูก/ข้อด้านครอบครัว ส่วนใหญ่เป็นครอบครัวขยาย ความสัมพันธ์ในครอบครัวมีความรักใคร่ปรองดองกันดี (ร้อยละ 85.0) บทบาทในครอบครัว ผู้สูงอายุช่วยเลี้ยงดูบุตรหลาน ลักษณะที่อยู่อาศัยเป็นบ้านสองชั้นแต่นอนชั้นล่าง 2) สภาพปัญหาและความต้องการคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุชุมชนหนองขวาง พบว่า ผู้สูงอายุมีระดับสภาพปัญหาคุณภาพชีวิตด้านสังคมของผู้สูงอายุในภาพรวมอยู่ในระดับมาก ( = 3.83) โดยเรียงค่าเฉลี่ยจากมากที่สุด คือ ไม่ค่อยเข้าร่วมประชุมหรือกิจกรรมทางสังคม ด้านความต้องการคุณภาพชีวิตด้านสังคมของผู้สูงอายุในภาพรวมอยู่ในระดับมาก ( = 4.11) โดยเรียงค่าเฉลี่ยจากมากที่สุดคือ ความต้องการให้ผู้สูงอายุจัดกิจกรรมเพื่อถ่ายทอดความรู้ในด้านศิลปะวัฒนธรรมขนบธรรมเนียมประเพณีที่ตนเองถนัดเพื่อรักษาให้ดำรงอยู่ต่อไป 3. การสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมในการดูแลผู้สูงอายุด้านคุณภาพชีวิตที่เหมาะสมกับชุมชนหนองขวาง พบว่า เกิดแนวทางการดูแลผู้สูงอายุด้านคุณภาพชีวิตที่เหมาะสมกับชุมชน โดยการจัดทำแผนปฎิบัติการแบบมีส่วนร่วมของ บ้าน วัด โรงเรียน โรงพยาบาลส่งส่งเสริมสุขภาพตำบล และ อบต. ได้โครงการ 2 โครงการ คือ โครงการลานกีฬาเอนกประสงค์ส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ และโครงการจิตอาสาพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ สนับสนุนโดย อบต.พรสำราญ และ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลโนนย่านาง เกิดกลไกขับเคลื่อนงานด้านผู้สูงอายุของชุมชน ได้แก่ กลุ่มเด็กนักเรียนจิตอาสา 25 คนกลุ่มแม่บ้านขับร้องสรภัญญะจิตอาสา 22 คน จัดตั้งชมรมผู้สูงอายุมีสมาชิก 98 คน และกลุ่มอาชีพผู้สูงวัย 17 คน นอกจากนี้ผลจากดำเนินการวิจัยส่งผลให้คนในชุมชนเกิดความตระหนักเห็นความสำคัญผู้สูงอายุมากขึ้น นำไปสู่การปรับเปลี่ยนแนวคิดของคนทุกวัยในชุมชนด้านการขับเคลื่อนงานด้านผู้สูงอายุร่วมกัน มีกลไกทำงานอาสาสมัครจิตอาสาดูแลช่วยเหลือผู้สูงอายุอย่างเป็นรูปธรรม สำหรับแนวทางที่เหมาะสมของชุมชน กลไกขับเคลื่อนงานด้านผู้สูงอายุของชุมชนควรทำงานในรูปของคณะกรรมการจากภาคีเครือข่ายโดยการมีส่วนร่วมของคน 3 วัย (เด็ก ผู้ใหญ่ คนสูงวัย) และเชื่อมโยงการทำงานร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ซึ่งเป็นกลไกสำคัญผลักดันเชิงนโยบาย ควรมีแผนงานด้านผู้สูงอายุโดยเฉพาะและมีส่วนร่วมจากชุมชน

คำสำคัญ