การพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในเขตพื้นที่ตำบลพรสำราญ อำเภอคูเมือง จังหวัดบุรีรัมย์

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้เป็นการศึกษาแบบผสมผสาน มีจุดมุ่งหมายเพื่อศึกษาบริบทผู้สูงอายุในเขตตำบลพรสำราญ การสร้างกระบวนการเรียนรู้ของชุมชนเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุด้านอาชีพชุมชนหนองขวาง การสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมในการดูแลผู้สูงอายุด้านคุณภาพชีวิตที่เหมาะสมกับชุมชนหนองขวาง และ สรุปบทเรียนแผนงานวิจัยการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในเขตพื้นที่ตำบลพรสำราญ อำเภอคูเมือง จังหวัดบุรีรัมย์ โดยกลุ่มตัวอย่างในการใช้แบบสอบถาม คือ ผู้สูงอายุตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไป จำนวน 573 คน และกลุ่มที่ใช้ในการสัมภาษณ์ ได้แก่ หน่วยงานท้องถิ่น ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในประเด็นศึกษา และผู้สูงอายุที่ยินดีให้ข้อมูล วิเคราะห์ข้อมูลด้วยค่าร้อยละ และค่าเฉลี่ย ส่วนการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพใช้รูปแบบการวิเคราะห์เนื้อหาผลการวิจัยพบว่า 1. บริบทผู้สูงอายุในเขตตำบลพรสำราญ พบว่า ผู้สูงอายุวัยต้นอายุระหว่าง 60-69 ปี การศึกษาระดับประถมศึกษา ประกอบอาชีพด้านเกษตรกรรม อยู่อาศัยกันพร้อมหน้ากับคู่สมรสบุตรและหลาน มีรายได้จากเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุและทำงาน มีคุณภาพชีวิตโดยรวมอยู่ในระดับปานกลาง ด้านสุขภาพร่างกาย ด้านสังคม และด้านสิ่งแวดล้อมมีคุณภาพในระดับดี ส่วนด้านจิตใจ และด้านเศรษฐกิจมีคุณภาพในระดับปานกลาง ผู้สูงอายุมีศักยภาพและภูมิปัญญาด้านการดูแลสุขภาพ ด้านการเกษตร ด้านหัตถกรรม และด้านดนตรีการละเล่น มีปัญหาด้านเศรษฐกิจ โดยมีหนี้สินและรายได้ไม่เพียงพอกับรายจ่าย ปัญหาด้านจิตใจ มีความเครียด วิตกกังวล ปัญหาด้านสุขภาพคือ ปวดหลัง ปวดกล้ามเนื้อ ปวดข้อ และมีโรคประจำตัว 2. การสร้างกระบวนการเรียนรู้ของชุมชนเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุด้านอาชีพชุมชนหนองขวาง พบว่า ผู้สูงอายุยังมีภาระหนี้สินค่อนข้างมาก อาชีพตามวิถีเดิมถูกลดบทบาทลงเพราะวิถีการดำเนินชีวิตเปลี่ยนไปอาชีพที่พบในปัจจุบันมีทอผ้า จักสาน เกษตรผสมผสาน มีความต้องการให้มีกิจกรรมรวมกลุ่มด้านอาชีพ การฟื้นฟูภูมิปัญญาท้องถิ่นให้มีบทบาทต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ กระบวนการเรียนรู้ของชุมชนเดิมมีอยู่ 3 ระดับ คือ ระดับบุคคล ระดับครอบครัว และระดับชุมชน ด้านการสร้างกระบวนการเรียนรู้เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตด้านอาชีพ เรียนรู้จากผู้รู้ วิเคราะห์ตน ศึกษาดูงาน ใช้สื่อกิจกรรมทางศาสนาช่วงเทศกาลเข้าพรรษาวันพระเป็นวันที่ผู้สูงอายุรวมตัวกันที่วัดถ่ายทอดอาชีพด้านจักสาน ยกระดับความรู้ในระดับปัจเจกให้เป็นฐานเรียนรู้ชุมชนจำนวน 3 ฐาน ได้แก่ ฐานเรียนรู้เกษตรประณีต 1 ไร่ ฐานเรียนรู้การทำเกษตรในบ้านผู้สูงอายุ และฐานเรียนรู้จักสาน เป็นต้น 3. การสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมในการดูแลผู้สูงอายุด้านคุณภาพชีวิตที่เหมาะสมกับชุมชนหนองขวาง พบว่า เกิดการจัดทำแผนปฎิบัติการแบบมีส่วนร่วมของ บ้าน วัด โรงเรียน โรงพยาบาลส่งส่งเสริมสุขภาพตำบล และ อบต. ได้โครงการ 2 โครงการ คือ โครงการลานกีฬาเอนกประสงค์ส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ และโครงการจิตอาสาพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ สนับสนุนโดย อบต.พรสำราญ รพ.สต.โนนย่านาง เกิดกลไกขับเคลื่อนงานด้านผู้สูงอายุของชุมชน ได้แก่ กลุ่มเด็กนักเรียนจิตอาสา 25 คน กลุ่มแม่บ้านขับร้องสรภัญญะจิตอาสา 22 คน จัดตั้งชมรมผู้สูงอายุ มีสมาชิก 98 คน และกลุ่มอาชีพผู้สูงวัย 17 คน นอกจากนี้ผลจากดำเนินการวิจัยส่งผลให้คนในชุมชนเกิดความตระหนักเห็นความสำคัญผู้สูงอายุมากขึ้น นำไปสู่การปรับเปลี่ยนแนวคิดของคนทุกวัยในชุมชนด้านการขับเคลื่อนงานด้านผู้สูงอายุร่วมกัน 4. สรุปบทเรียนแผนงานวิจัยการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในเขตพื้นที่ตำบลพรสำราญ พบว่า การพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุคำนึงถึง ระดับการดำรงชีวิตของผู้สูงอายุในปัจจุบันและการรับรู้ต่างๆ ที่เป็นตัวบ่งชี้คุณภาพผู้สูงอายุมี 6 ด้าน คือ ความสามารถในการปฏิบัติกิจกรรมประจำวัน สถานภาพทางเศรษฐกิจ สถานภาพทางสังคม สภาพแวดล้อม สุขภาพกาย และสุขภาพจิต แนวทางที่เหมาะสมตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของชุมชนท้องถิ่น เริ่มจากการตระหนักถึงศักยภาพของผู้สูงอายุ นำศักยภาพไปใช้ประโยชน์สร้างกระบวนการเรียนรู้ในชุมชนกับคนทุกวัย และดำเนินกิจกรรมที่เป็นประโยชน์ต่อตนเอง ครอบครัว ชุมชน และสังคม สร้างกลไกขับเคลื่อนงานด้านการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุของชุมชนท้องถิ่นทำงานในรูปของคณะกรรมการจากภาคีเครือข่ายโดยการมีส่วนร่วมของคนทุกวัย เชื่อมโยงการทำงานร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ซึ่งเป็นกลไกสำคัญผลักดันเชิงนโยบายควรมีแผนงานด้านผู้สูงอายุโดยเฉพาะและมีส่วนร่วมจากชุมชน

คำสำคัญ