รูปแบบการสร้างเสริมภาวะพฤฒพลังในผู้สูงอายุโดยบฐานคิดวิถีพุทธ ตำบลท่าขอนยาง อำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงปฏิบัติการเรื่องรูปแบบการสร้างเสริมพฤฒิพลังสังคมผู้สูงอายุภายใต้แนวคิดวิถีพุทธ ตำบลท่าขอนยาง อำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม มีวัตถุประสงค์ ดังนี้ 1) ศึกษาบริบท วิเคราะห์สถานการณ์ปัญหาของผู้สูงอายุ และความต้องการในการแก้ปัญหา 2) ศึกษานิยาม ความหมาย ของคำว่าพฤฒิพลังในผู้สูงอายุและวิถีพุทธตามการรับรู้ของผู้สูงอายุ 3) วิเคราะห์การปฏิบัติตนตามแนวคิดวิถีพุทธของคนในชุมชนที่มีผลต่อการพัฒนาภาวะพฤฒิพลังในผู้สูงอายุ 4) พัฒนาแนวทางการภาวะพฤฒิพลังในผู้สูงอายุภายใต้แนวคิดวิถีพุทธ และ 5) ปฏิบัติการฟื้นฟูภาวะพฤฒิพลังในผู้สูงอายุและประเมินผลรูปแบบที่พัฒนาขึ้น กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้สูงอายุ 291 คน ศึกษาระหว่างเดือนธันวาคม 2559-เดือนกรกฏาคม 2560 เก็บข้อมูลเชิงปริมาณโดยใช้แบบสอบถามภาวะพฤฒพลัง ค่าความเชื่อมั่น 0.88 และการปฏิบัติตามแนววิถีพุทธค่าความเชื่อมั่น 0.79 เก็บข้อมูลเชิงคุณภาพโดยการสนทนากลุ่ม 75 คน การสัมภาษณ์เชิงลึก 21 คน และเข้าร่วมปฏิบัติการ 50 คน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา และ t-test ข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1) ชุมชนมีลักษณะเป็นสังคมกึ่งเมืองกึ่งชนบท และมีการเปลี่ยนแปลงค่อนข้างรวดเร็ว ภายหลังการก่อตั้งมหาวิทยาลัยมหาสารคาม ทำให้มีสิ่งก่อสร้างและการเพิ่มขึ้นของประชากรแฝงมากขึ้น ปัญหาสุขภาพของผู้สูงอายุเกิดจากการเจ็บป่วย สภาพความเป็นอยู่และข้อจำกัดจากการเป็นผู้สูงอายุและมีความเครียดจากลูกหลาน ผู้สูงอายุต้องการให้ 1) มีการฟื้นฟูวิถีธรรมวิถีพุทธในชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะเรื่องศาสนา ธรรมะ ภูมิปัญญา 2) อยากมีโอกาสได้ทำบุญไหว้พระ ฟังธรรม 3) การเยี่ยมเยือนของเพื่อนบ้านและการดูแลเอาใจใส่จากคนในครอบครัว 2) การให้นิยามความหมายคำว่าพฤฒพลัง ผู้สูงอายุอธิบายว่า เป็นผู้สูงอายุที่มีคุณภาพ มีสุขภาพสมบูรณ์ มีความสามารถดูแลตนเอง พึ่งพาตนเองได้ มีความสุขในการดำเนินชีวิต 3) ผู้สูงอายุมีการใช้หลักพุทธธรรมในการดำเนินชีวิต ในภาพรวมอยู่ในระดับสูง (x?=3.14 ) หลักธรรมที่นำมาใช้สูงสุด 3 ลำดับแรก ได้แก่ 1) หลักความเชื่อทางพุทธศาสนา (x?= 3.71) 2) หลักอริยสัจ 4 ( x? =3.40) หลักพรหมวิหาร 4 ( x? =3.30) และ 4) หลักไตรลักษณ์ ( x?=3.23) 4) ผู้สูงอายุมีภาวะพฤฒพลังในภาพรวมระดับปานกลาง (x?= 2.87) โดยด้านที่มีค่าเฉลี่ยสูงสุด คือ ด้านความมั่นคงในชีวิต (x?= 3.00) ด้านการปฏิบัติเพื่อให้มีสุขภาพดี (x?= 2.85) และด้านที่มีค่าเฉลี่ยต่ำสุด คือ ด้านการมีส่วนร่วม (x?= 2.75) 5) ภายหลังการทดลองใช้โปรแกรมสุขภาพองค์รวมวิถีพุทธ พบว่าผู้สูงอายุมีระดับพฤฒในภาพรวมสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญที่ระดับ .05 และเมื่อพิจารณาแยกเป็นรายประเด็น พบว่ามี 2 องค์ประกอบที่มีค่าเฉลี่ยเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ได้แก่ ด้านการปฏิบัติเพื่อให้มีสุขภาพดี และด้านการมีส่วนร่วม ส่วนด้านความมั่นคงไม่เปลี่ยนแปลง สรุปว่าแนวคิดวิถีพุทธองค์รวมมีความเหมาะสมกับการสร้างเสริมพฤฒพลังผู้สูงอายุภายใต้แนวคิดวิถีพุทธ ในสังคมชนบทกึ่งเมืองกึ่งชนบทของชุมชน

คำสำคัญ