การเสริมสร้างครอบครัวเข้มแข็งตามหลักเศรษฐกิจพอเพียงในชุมชน

บทคัดย่อ

บทสรุปผู้บริหาร การวิจัยเรื่อง การเสริมสร้างครอบครัวเข้มแข็งตามหลักเศรษฐกิจพอเพียงในชุมชน การวิจัยมีวัตถุประสงค์ดังนี้ คือ 1) เพื่อศึกษาหลักเศรษฐกิจพอเพียงในการเสริมสร้างความเข้มแข็งของครอบครัวในชุมชน 2) เพื่อศึกษาการเสริมสร้างครอบครัวเข้มแข็งด้านการพึ่งพาตนเองในชุมชน และ 3) เพื่อหาแนวทางตามหลักเศรษฐกิจพอเพียงสำหรับการเสริมสร้างครอบครัวเข้มแข็งด้านการพึ่งพาตนเองในชุมชน การวิจัยใช้แบบผสานวิธีระหว่างการวิจัยเชิงปริมาณและการวิจัยเชิงคุณภาพ การวิจัยเชิงปริมาณโดยการเก็บข้อมูลจากแบบสอบถาม กลุ่มประชาชน ในพื้นที่คัดเลือก ของเขตความรับผิดชอบของสำนักงานส่งเสริมและสนับสนุนวิชาการ 8 จำนวน 8 จังหวัด ได้แก่ จังหวัดลพบุรี, จังหวัดอ่างทอง, จังหวัดสิงห์บุรี, จังหวัดชัยนาท, จังหวัดอุทัย, จังหวัดนครสวรรค์, จังหวัดกำแพงเพชร และจังหวัดพิจิตร จำนวน 400 ตัวอย่าง วิเคราะห์ด้วยข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย Anova t-test และ Canonical Correlation ตามตัวแบบสมมติฐานการวิจัย เพื่อพิสูจน์ความสัมพันธ์หลักเศรษฐกิจพอเพียง(พอประมาณ ความมีเหตุผล มีภูมิคุ้มกัน) ในด้าน ความรู้ และคุณธรรม มีความสัมพันธ์กับ การเสริมสร้างครอบครัวเข้มแข็งในการพึ่งพาตนเอง อย่างไร จากนั้นนำผลที่ได้ ไปสัมภาษณ์แบบเจาะลึกรายบุคคลกับผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 11 คน และการประชุมกลุ่มย่อย (Focus Group) จำนวน 9 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ การเก็บรวบรวมข้อมูลเชิงปริมาณผู้วิจัยได้ใช้แบบสอบถาม เพื่อศึกษาระดับความคิดเห็นเกี่ยวกับความรู้และคุณธรรม หลักเศรษฐกิจพอเพียง (ความพอประมาณ ความมีเหตุผล มีภูมิคุ้มกัน) ในการเสริมสร้างครอบครัวเข้มแข็ง และศึกษาความคิดเห็นเกี่ยวกับการเสริมสร้างครอบครัวเข้มแข็งในการพึ่งพาตนเอง ในด้าน สังคม เศรษฐกิจ เทคโนโลยีสัมพันธภาพ และสิ่งแวดล้อม ซึ่งกำหนดระดับไว้ 5 ระดับ (rating scale) โดยผู้วิจัยลงพื้นที่เก็บข้อมูล จำนวนรวมทั้งสิ้น 400 ฉบับ ได้รับแบบสอบถามคืนมา จำนวน 400 ฉบับ คิดเป็นร้อยละ 100 การเก็บข้อมูลเชิงคุณภาพนั้นใช้แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง โดยการสัมภาษณ์เชิงลึก(In-depth Interview) เป็นรายบุคคลและการประชุมกลุ่มย่อย (Focus Group) ผู้ให้ข้อมูลสำคัญประกอบด้วย นักวิชาการ ปราชญ์ชาวบ้าน ผู้ที่ขับเคลื่อนงานด้านครอบครัว ผู้ที่ขับเคลื่อนงานตามหลักเศรษฐกิจพอเพียง ครอบครัวที่น้อมนำหลักเศรษฐกิจพอเพียงมาปรับประยุกต์ใช้ในครัวเรือน และผู้ที่เกี่ยวข้องในเขตพื้นที่รับผิดชอบของสำนักงานส่งเสริมและสนับสนุนวิชาการ 8 (สสว.8) ผลการวิจัย พบว่า 1) หลักเศรษฐกิจพอเพียงในการเสริมสร้างความเข้มแข็งของครอบครัวในชุมชน การนำความรู้หลักเศรษฐกิจพอเพียงใช้ในการสร้างครอบครัวเข้มแข็งในภาพรวมมีความคิดเห็น อยู่ในระดับมาก เมื่อพิจารณารายข้อ ความคิดเห็นอยู่ในระดับมาก ได้แก่ การนำความรู้เศรษฐกิจพอเพียงไปใช้ในการสร้างครอบครัวเข้มแข็ง ด้านสังคม ด้านเศรษฐกิจ ด้านสัมพันธภาพ และด้านธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ในขณะที่ด้านเทคโนโลยี อยู่ในระดับปานกลาง การนำคุณธรรมเศรษฐกิจพอเพียงมรรค 8 ไปใช้ในการสร้างครอบครัวเข้มแข็งในภาพรวมมีความคิดเห็น อยู่ในระดับมาก เมื่อพิจารณารายข้อ ความคิดเห็นอยู่ในระดับมากในทุก ๆ ข้อ ได้แก่ การนำคุณธรรมเศรษฐกิจพอเพียงไปใช้ในการสร้างครอบครัวเข้มแข็ง ด้านสังคม ด้านเศรษฐกิจ ด้านเทคโนโลยี ด้านสัมพันธภาพ และด้านธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม 2) เพื่อศึกษาการเสริมสร้างครอบครัวเข้มแข็งด้านการพึ่งพาตนเองในชุมชน ในภาพรวมความคิดเห็น อยู่ในระดับมาก เมื่อพิจารณารายข้อ ความคิดเห็นอยู่ในระดับมากในทุกข้อ ได้แก่ ความสามารถเรียนรู้ปรับตัวดำเนินชีวิตในสังคม มีวิถีชีวิตเป็นตัวอย่างที่ดีแก่บุคคลในชุมชน มีส่วนร่วมอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมประเพณี เสียสละเกื้อกูลในการจัดกิจกรรมชุมชนและ สร้างความไว้เนื้อเชื่อใจต่อคนในชุมชน ความแตกต่างของระดับการนำไปปฏิบัติ การนำความรู้และการนำคุณธรรมหลักเศรษฐกิจพอเพียงใช้ในการสร้างครอบครัวเข้มแข็ง จำแนกตามรายได้เฉลี่ยต่อเดือน กลุ่มรายได้ที่แตกต่างกันมีความคิดเห็นการนำความรู้และการนำคุณธรรมหลักเศรษฐกิจพอเพียงไปใช้ในการสร้างครอบครัวเข้มแข็ง แตกต่างกัน และ 3) เพื่อหาแนวทางตามหลักเศรษฐกิจพอเพียงสำหรับการเสริมสร้างครอบครัวเข้มแข็งด้านการพึ่งพาตนเองในชุมชน พบว่า ข้อมูลส่วนบุคคลของผู้ตอบแบบสอบถาม เพศ อายุ มีระดับการปฏิบัติ การนำความรู้และการนำคุณธรรมหลักเศรษฐกิจพอเพียงใช้ในการสร้างครอบครัวเข้มแข็ง ไม่แตกต่างกัน และ การนำไปปฏิบัติเพื่อการเสริมสร้างครอบครัวเข็มแข็งในการพึ่งพาตนเอง ไม่แตกต่างกัน ในส่วนของสถานภาพ การศึกษา อาชีพ รายได้ มีระดับการปฏิบัติ การนำความรู้และการนำคุณธรรมหลักเศรษฐกิจพอเพียงใช้ในการสร้างครอบครัวเข้มแข็ง แตกต่างกัน และ การนำไปปฏิบัติเพื่อการเสริมสร้างครอบครัวเข็มแข็งในการพึ่งพาตนเอง แตกต่างกัน หลักเศรษฐกิจพอเพียงในด้านความรู้ (พอประมาณ ความมีเหตุผล มีภูมิคุ้มกัน) และคุณธรรมตามมรรค 8 (ความเห็นที่ถูกต้อง ความคิดที่ถูกต้อง เจรจาที่ถูกต้อง การปฏิบัติที่ถูกต้อง การหาเลี้ยงชีพที่ถูกต้อง ความเพียรที่ถูกต้อง การมีสติที่ถูกต้อง การมีสมาธิที่ถูกต้อง ) มีความสัมพันธ์กับการเสริมสร้างครอบครัวเข้มแข็งในการพึ่งพาตนเอง ในด้านสังคม ด้านเศรษฐกิจ ด้านเทคโนโลยี ด้านสัมพันธภาพ และด้านธรรมชาติ/สิ่งแวดล้อมมีความสัมพันธ์กันในเชิงบวก ร้อยละ 79.7 เป็นความสัมพันธ์ในระดับสูง สรุป การเสริมสร้างครอบครัวเข้มแข็งตามหลักเศรษฐกิจพอเพียงในชุมชน พบแนวทางในการเสริมสร้างครอบครัวเข้มแข็งตามหลักเศรษฐกิจพอเพียงในการพึ่งตนเองในชุมชน 6 แนวทาง เริ่มจาก 1) การแสวงหาความรู้ 2) การปรับเปลี่ยนวิธีคิดตามหลักธรรม 3) การวางแผนดำเนินชีวิตด้วยการมีส่วนร่วมของครอบครัว 4) การลงมือปฏิบัติโดยอยู่ในงบประมาณ 5) การประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน และ 6) การเผยแพร่ด้วยการแลกเปลี่ยน และการถ่ายทอดความรู้ ซึ่งนำไปสู่ความเข้มแข็งของสถาบันครอบครัวในการพึ่งตนเอง ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย1. กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ควรส่งเสริมความรู้ความเข้าใจ สร้างกระบวนการ และพัฒนากระบวนการสื่อสารทางสังคมในการเสริมสร้างความเข้มแข็งของครอบครัวตามหลักเศรษฐกิจพอเพียงการพึ่งพาตนเองให้กับหน่วยงานในกระทรวง และกลไกที่ขับเคลื่อนนโยบาย/ยุทธศาสตร์การพัฒนาสถาบันครอบครัว 2. กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ควรพิจารณาการขับเคลื่อน นโยบายยุทธศาสตร์การพัฒนาสถาบันครอบครัว พ.ศ. 2558 – 2564 ไปสู่การปฏิบัติที่เป็นรูปธรรม 3. กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ควรมีการติดตาม ประเมินผลการขับเคลื่อนให้เป็นไปตามแผนนโยบายยุทธศาสตร์การพัฒนาสถาบันครอบครัว พ.ศ. 2558 – 2564 ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติการ ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติการ การให้กรมกิจการสตรีและสถาบันครอบครัว (สค.) และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องดำเนินการ ดังนี้1. ส่งเสริมให้ครอบครัวดำเนินชีวิตตามแนวทางปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง เพื่อให้สามารถ พึ่งพาตนเองและมีภูมิคุ้มกันภายใต้สภาวการณ์ที่เปลี่ยนแปลง 2. กำหนดให้บรรจุองค์ความรู้ด้านการพึ่งพาตนเองตามหลักเศรษฐกิจพอเพียงในโรงเรียนครอบครัว 3. ส่งเสริมให้สมาชิกในครอบครัวอยู่ร่วมกันในบ้านหลังเดียวกัน เพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งครอบครัวไทยในชุมชนโดยใช้ทรัพยากรที่มีในชุมชน 4. ให้ศูนย์พัฒนาครอบครัวในชุมชน (ศพค.) หรือโรงเรียนครอบครัวพอเพียงเพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และส่งเสริมความรู้ความเข้าใจในด้านความรู้ คุณธรรม และแนวทางการอยู่ร่วมกันในการเสริมสร้างความเข้มแข็งของครอบครัวตามหลักเศรษฐกิจพอเพียงข้อเสนอแนะในการวิจัยครั้งต่อไป1. ควรศึกษาการเสริมสร้างครอบครัวเข้มแข็งในการพึ่งพาตนเองด้านสัมพันธภาพในครัวเรือนของครอบครัวต้นแบบ 2. ควรวิจัยเชิงทดลองการเสริมสร้างครอบครัวตามหลักเศรษฐกิจพอเพียงในการพึ่งพาตนเองด้านเศรษฐกิจของครอบครัวยากจน เพื่อพัฒนาแนวทางในการเสริมสร้างครอบครัวเข้มแข็งในชุมชน 3. ควรวิจัยแนวทางพลังประชารัฐในการเสริมสร้างครอบครัวเข้มเข็งพึ่งพาตนเองด้านสังคม เพื่อให้บทบาทของครอบครัวและภาคีต่าง ๆ มีส่วนร่วมในการสร้างสังคมเกื้อกูลในชุมขน

คำสำคัญ