การอนุรักษ์วัฒนธรรมประเพณีท้องถิ่นเพื่อการเรียนรู้

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษารวบรวมความรู้เกี่ยวกับประเพณี 12 เดือนในจังหวัดนครนายก และเพื่อสร้างหลักสูตรการเรียนการสอนเกี่ยวกับประเพณี 12 เดือนจังหวัดนครนายก กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย กลุ่มตัวอย่างในการศึกษาเกี่ยวกับประเพณี 12 เดือน ในจังหวัดนครนายก ได้แก่ครูผู้สอนกลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ในโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา โรงเรียนละ 1 คน รวมจำนวนทั้งสิ้น 43 คน เจ้าหน้าที่สำนักงานวัฒนธรรม จำนวนทั้งสิ้น 5 คน ประกอบด้วย วัฒนธรรมจังหวัด 1 คน และวัฒนธรรมอำเภอ ๆ ละ 1 คน รวม 4 คน และประชาชนผู้เป็นภูมิปัญญาท้องถิ่น ตำบลละ 1 คน รวม 40 ตำบล จำนวนทั้งสิ้น 40 คน กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการทดลองใช้หลักสูตรได้แก่ ครูผู้สอนโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาที่สมัครเข้าร่วมโครงการจำนวน 43 คน และ นักเรียนในโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา จำนวน 43 ห้องเรียน เครื่องมือที่ใช้ในการศึกษาประเพณี 12 เดือนในจังหวัดนครนายก ได้แก่ แบบสอบถามเกี่ยวกัประเพณี 12 เดือนในท้องถิ่น แบบสัมภาษณ์ และแบบบันทึกการสนทนากลุ่ม เครื่องมือที่ใช้ในการทดลองใช้หลักสูตรประกอบด้วย แบบทดสอบผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนเกี่ยวกับประเพณี 12 เดือน แบบวัดเจตคติ แบบสังเกตการสอน แบบสังเกตพฤติกรรมการอนุรักษ์ประเพณี 12 เดือน การเก็บข้อมูลเพื่อรวบรวมข้อมูลประเพณี 12 เดือนจังหวัดนครนายก โดยสอบถามครูผู้สอนกลุ่มสาระการเรียนรู้ในโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา โดยใช้แบบสอบถามเกี่ยวกับประเพณี 12 เดือนในท้องถิ่น เพื่อทราบถึงประเพณีในท้องถิ่น การสัมภาษณ์เจาะลึกประชาชนผู้เป็นภูมิปัญญาท้องถิ่น เพื่อรวบรวมรายละเอียดสาระเกี่ยวกับประเพณีท้องถิ่น จัดการการสนทนากลุ่ม (Focus Group) เพื่อเพื่อรวบรวมรายละเอียดเกี่ยวกับประเพณี หลังจากการเก็บข้อมูลแล้วนำมาวิเคราะห์ตรวจสอบความเที่ยงตรงของข้อมูล (Validity) โดยการตรวจสอบข้อมูลแบบสามเส้า (Triangulation) โดยตรวจสอบทั้งแหล่งที่มาของข้อมูล และวิธีการเก็บรวบรวมข้อมูล เมื่อตรวจสอบข้อมูลแล้วนำเสนอผลข้อมูลเกี่ยวกับประเพณี 12 เดือนโดยการบรรยายและจัดหมวดหมู่โดยผู้ปัญญาท้องถิ่นตำบลละ 1 คน รวม 40 ตำบล จำนวนทั้งสิ้น 40 คน พัฒนาหลักสูตรโดย. จัดสนทนากลุ่ม (Focus Group) เกี่ยวกับการพัฒนาหลักสูตรและการจัดการเรียนการสอนเพื่อถ่ายทอดประเพณี 12 เดือน ตามประเด็นที่กำหนดไว้ล่วงหน้า นำข้อมูลจากการวิจัยขั้นที่ 1 และการสนทนากลุ่ม มาจัดทำหลักสูตรโดยกำหนดโครงร่างหลักสูตร ได้แก่ กำหนดจุดมุ่งหมายของหลักสูตร กำหนดเนื้อหา กำหนดกิจกรรมการเรียนการสอน และกำหนดการวัดผลและประเมินผล ตรวจสอบโครงร่างหลักสูตร โดยให้ผู้เข้าร่วมกลุ่มสนทนาตรวจสอบความเหมาะสม และให้ผู้เชี่ยวชาญภายนอกตรวจสอบความเหมาะสม ทดลองใช้หลักสูตรโดยดำเนินการเป็นไปตามลักษณะการวิจัยกึ่งทดลอง Quasi-experimental) โดยมีแบบแผนการวิจัยเป็นแบบกลุ่มเดียวอนุกรมเวลา (Single Group Time Series Design) โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อทดลองใช้หลักสูตรกับนักเรียนในโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา 43 โรงเรียนโดยเก็บรวบรวมข้อมูลจากครูผู้สอนโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาที่สมัครเข้าร่วมโครงการจำนวน 43 คน และ นักเรียนในโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา จำนวน 43 ห้องเรียน ในการเก็บข้อมูลผลการทดลองใช้หลักสูตร มีการเก็บข้อมูลลักษณะการสอนของครู ได้แก่ วิธีการ เทคนิคการสอน ความตั้งใจในการสอน เจตคติต่อการสอน ปัญหาในการสอน ได้แก่ สิ่งที่เป็นเครื่องขัดขวางไม่ให้การดำเนินการสอนหรือการบวนการใช้หลักสูตรเป็นไปตามที่กำหนดไว้ ลักษณะการเรียนของนักเรียน ได้แก่ ความสนใจเข้าร่วมกิจกรรม เจตคติต่อการเรียนความรู้ความเข้าใจของนักเรียนเกี่ยวกับเนื้อหาที่เป็นภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยรวบรวมข้อมูลจากการเล่าความเป็นมา ประวัติเกี่ยวกับเนื้อหาที่ได้รับการถ่ายทอด และการบอก อธิบาย ความหมาย และประโยชน์เกี่ยวกับเนื้อหาที่ได้รับการถ่ายทอดการตระหนัก ยอมรับ มองเห็นคุณค่าเกี่ยวกับเนื้อหาประเพณี 12 เดือน โดยเก็บข้อมูลจากพฤติกรรมการอนุรักษ์ประเพณี 12 เดือน ผลการวิจัยพบว่า จังหวัดนครนายกมีประเพณีครบทั้ง 12 เดือน ได้แก่เดือนอ้ายมีประเพณีลงแขกเกี่ยวข้าว เดือนยี่ประเพณีบุญข้าวหลาม เดือนสามประเพณีบุญข้าวจี่ สู่ขวัญควาย-สู่ขวัญเกวียน เดือนสี่ประเพณีเทศมหาชาติ เดือนห้าประเพณีสงกรานต์ เดือนหกประเพณีวิสาขบูชา เดือนเจ็ดประเพณีหล่อเทียนเข้าบรรษา ประเพณีแรกนาขวัญ เดือนแปดประเพณีบวชชีพราหมณ์ ประเพณีห่อข้าวประดับดิน เดือนเก้าประเพณีสารทไทย เดือนสิบประเพณีบุญข้าวสระ เทศน์คาถาพัน แห่ข้าวพันก้อน เดือนสิบเอ็ดประเพณีออกพรรษา การแข่งเรือยาว และเดือนสิบสองประเพณีลอยกระทง หลักสูตรการเรียนรู้ประเพณี 12 เดือนจังหวัดนครนายก จำนวน 21 ชั่วโมง

คำสำคัญ