การอนุรักษ์และสืบทอดประวัติศาสตร์ ภูมิปัญญาและวัฒนธรรมท้องถิ่นแบบมีส่วนร่วมของคนในตำบลดงมูลเหล็ก อำเภอเมือง จังหวัดเพชรบูรณ์
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การวิจัยเรื่องการอนุรักษ์ และสืบทอดประวัติศาสตร์ ภูมิปัญญา และวัฒนธรรมท้องถิ่นแบบมีส่วนร่วมของคนใน ตำบลดงมูลเหล็ก อำเภอเมือง จังหวัดเพชรบูรณ์ เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมมีวัตถุประสงค์ของการวิจัยเพื่อศึกษาประวัติศาสตร์ ภูมิปัญญา และวัฒนธรรมท้องถิ่นของ ตำบลดงมูลเหล็กตามความคิดเห็นของคนในท้องถิ่น และเพื่อสืบทอดประวัติศาสตร์ ภูมิปัญญา และวัฒนธรรมท้องถิ่นของ ตำบลดงมูลเหล็กตามความคิดเห็นของคนในท้องถิ่น ผู้ให้ข้อมูล ประกอบด้วย นายกองค์การบริหารส่วนตำบลดงมูลเหล็ก ผู้ใหญ่บ้าน กำนัน ผู้รู้ ปราชญ์ชาวบ้าน ชาวบ้าน พระ คณะครู ผู้อำนวยการสถานศึกษาใน ตำบลดงมูลเหล็ก แหล่งข้อมูล เป็นสถานที่ที่สำคัญ เช่น แหล่งท่องเที่ยว โบราณสถาน โบราณวัตถุ รูปเก่า เอกสาร หนังสือ ตำรา ศาล สถานที่ต่าง ๆ ทั้งในตำบล ดงมูลเหล็ก และที่เกี่ยวข้อง เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บข้อมูล ประกอบด้วย กระดาษคลิปชาร์ต / ปากกา ประเด็นการประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อสืบค้นประวัติศาสตร์ ภูมิปัญญา และวัฒนธรรมท้องถิ่น แบบบันทึกกิจกรรมภาพเก่าเล่าเรื่อง แบบสัมภาษณ์ ข้อมูลในรอบ 12 เดือน ตำนาน นิทาน เพลงพื้นบ้านการละเล่น โบราณสถานและโบราณวัตถุ ประเพณี พิธีกรรม ความเชื่อ ภูมิปัญญาท้องถิ่น ด้านน้ำอาหาร วิธีการทำมาหากิน / อาชีพ วัฒนธรรมท้องถิ่น เครื่องมีที่สร้างขึ้นมีความตรงเชิงเนื้อหา โดยใช้การวิเคราะห์ ค่า IOC ซึ่งมีค่าเท่ากับ 1.00 และมีข้อแนะนำให้เพิ่มรายละเอียดในการจัดเก็บ เช่น เพิ่มเรื่องนามบ้านนามเมือง บุคคลสำคัญ เป็นต้น ดำเนินการเก็บรวบรวมข้อมูล โดยใช้การเก็บข้อมูลสอบทาน 3 เส้า ดังนี้ขอความร่วมมือ และความอนุเคราะห์ในการเก็บรวบรวมข้อมูลกับนายกองค์การบริหารส่วนตำบลดงมูลเหล็ก จัดประชุมชี้แจงผู้ช่วยผู้วิจัยในการเก็บรวบรวมข้อมูล เข้าร่วมกิจกรรมทำบุญที่วัดเพื่อแนะนำตนเอง และขอความอนุเคราะห์เก็บรวบรวมข้อมูลให้ชาวบ้านตำบลดงมูลเหล็กทราบ จัดประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อสืบค้นข้อมูลจากผู้รู้ ผู้เฒ่า ผู้แก่ในหมู่บ้าน เพื่อสืบค้นข้อมูลรอบแรก และทำความรู้จักกับชุมชน ผู้วิจัยและผู้ช่วยผู้วิจัยเก็บข้อมูลในหมู่บ้านทุกด้าน และสอบทานข้อมูลซึ่งกันและกัน โดยสอบทานทั้ง ผู้เก็บรวบรวมข้อมูล ผู้ให้ข้อมูล เวลา และเอกสาร จัดประชุมผู้ช่วยเก็บข้อมูลเพื่อสรุปข้อมูล และการเก็บข้อมูลเพิ่มเติมเพื่อความสมบูรณ์ของข้อมูล ผู้วิจัยเขียนองค์ความรู้ที่ได้รับจากการเก็บรวบรวมข้อมูล จัดประชุมนำเสนอข้อมูล และยืนยันข้อมูลจากชุมชน จึงทำการสรุปข้อมูลสรุปข้อมูล การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์เนื้อหาสังเคราะห์ และสรุปเนื้อหาส่วน ภาพเก่านำมาวิเคราะห์เป็นกลุ่มเรื่อง หรือประเด็นที่เกี่ยวข้อง สรุปผลการวิจัยผลการศึกษาประวัติศาสตร์ ภูมิปัญญา และวัฒนธรรมท้องถิ่นของตำบลดงมูลเหล็กตามความคิดเห็นของคนในท้องถิ่น มีข้อค้นพบ ดังนี้ ด้านภาพเก่า ประกอบด้วย ภาพเก่าที่เกี่ยวกับเรื่องราว จำนวน 4 กลุ่ม คือ 1. ภาพเก่าเล่าเรื่อง : วิถีชนคนดง 2. ภาพเก่าเล่าเรื่อง : การแต่งงานคนดง 3. ภาพเก่าเล่าเรื่อง : งานบวชคนดง 4. ภาพเก่าเล่าเรื่อง : งานศพคนดง ด้านประวัติศาสตร์ ประกอบด้วย 1. ประวัติตำบลดงมูลเหล็ก 2. ประวัติหมู่บ้าน 3. ประวัติวัดราษฏร์บูรณะ 4. วัดสว่างอารมณ์ 5. ประวัติหลวงพ่อทั้ง 6. ตำนานเรื่องพระนางผมหอม 7. ตำนานเรื่อง ตกแยกกุดสะกอย 8. ตำนานเจ้าพ่อหลุมประสาท 9. ประวัติ ห้วย หนอง คลอง บึง และสถานที่ต่าง ๆ ภูมิปัญญา ประกอบด้วย 1. อาชีพ 2. การบริหารจัดการน้ำ 3. เครื่องมือทำมาหากิน 4. บุคคลเด่น เป็นศรีศักดิ์ ภักดิ์คนดง วัฒนธรรมท้องถิ่นของตำบลดงมูลเหล็ก ประกอบด้วย 1. ประเพณี 12 เดือน : หลงดง 12 เดือน 2. สืบเหง้าชาวดง 3. ตำหรับอาหารชนคนดง : อาหารหลัก 11 หมู่ 4. ภาษาชนคนดง 5. เป็น อยู่ คือ คนดง (วิธีกิน วิธีอยู่ วิธีแต่งกาย วิธีท างาน วิธีพักผ่อน วิธีแสดงอารมณ์ วิธีสื่อความ วิธีจราจรและการขนส่ง ) จากนั้นนำข้อมูลที่ค้นพบมาสู่การจัดท าเอกสารเพื่อสืบทอดประวัติศาสตร์ ภูมิปัญญา และวัฒนธรรมท้องถิ่นของตำบลดงมูลเหล็กตามความคิดเห็นของคนในท้องถิ่น ข้อเสนอแนะสำหรับการนำไปใช้ 1. ประวัติศาสตร์ ภูมิปัญญา และวัฒนธรรมท้องถิ่นของคนดงมูลเหล็กที่รวบรวมมาได้นั้นควรนำไปให้นักเรียนในโรงเรียนที่อยู่ในพื้นที่ตำบลดงมูลเหล็กได้ศึกษาเรียนรู้เนื่องจากเป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับตัวของนักเรียนเอง 2. ในการนำองค์ความรู้ด้านประวัติศาสตร์ ภูมิปัญญาและวัฒนธรรมท้องถิ่น ไปใช้นั้นผู้ที่นำไปใช้ควรศึกษาข้อมูล และแหล่งข้อมูลมาเป็นอย่างดีว่าข้อมูลที่ได้นั้นมาจากที่ใด เพื่อจัดได้ไม่ก่อให้เกิดความขัดแย้งของข้อมูลที่นำเสนอ 3. ข้อมูลที่ได้รับจากการวิจัยในครั้งนี้ส่วนใหญ่เป็นข้อมูลจากคนในชุมชนที่ยังมิได้อ้างอิงหรือตรวจสอบกับเอกสาร หลักฐานทางประวัติศาสตร์ ดังนั้นผู้ใช้ข้อมูลจึงควรระมัดระวังในการนำข้อมูลไปใช้ และต้องแจ้งแหล่งข้อมูลทุกครั้ง 4. ประวัติศาสตร์ ภูมิปัญญา และวัฒนธรรมเป็นเรื่องเฉพาะถิ่น ดังนั้นข้อมูลที่รวบรวมมาได้ควรระบุเวลาที่ศึกษาค้นคว้า และสามารถให้ผู้รู้สามารถเติมเต็มได้ตามสภาพจริง หากแต่มีการบันทึกการเปลี่ยนทุกครั้งเกี่ยวกับผู้ให้ข้อมูล ข้อเสนอแนะสำหรับการวิจัยครั้งต่อไป 1. ควรดำเนินการวิจัยเรื่อง การพัฒนาการจัดการเรียนรู้โดยใช้แหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์ภูมิปัญญา และวัฒนธรรมท้องถิ่น 2. ควรดำเนินการวิจัยเรื่อง รูปแบบการพัฒนาภูมิปัญญาท้องถิ่นของคนดงมูลเหล็ก 3. ควรดำเนินการวิจัยเรื่อง รูปแบบการถ่ายทอดประวัติศาสตร์ ภูมิปัญญา และวัฒนธรรมท้องถิ่นของคนมูลเหล็ก 4. ควรมีการวิจัยเกี่ยวกับการนำข้อมูลไปสู่การตรวจสอบจากหลักฐานทางประวัติศาสตร์เพื่อให้ข้อมูลถูกต้อง และตรงตามสภาพจริงมากยิ่งขึ้น 5. ควรมีการวิจัยเพื่อนำข้อมูลด้านประวัติศาสตร์ ภูมิปัญญา และวัฒนธรรมท้องถิ่นไปสู่การพัฒนาเป็นหลักสูตรท้องถิ่น เพื่อให้นักเรียนได้มีโอกาสเรียนรู้มากยิ่งขึ้น 6. ควรมีการนำข้อมูลด้านประวัติศาสตร์ ภูมิปัญญา และวัฒนธรรมท้องถิ่นมาสู่การนำเสนอในรูปแบบอื่น ๆ ที่น่าสนใจ เช่น นำมาเขียนเป็นเรื่องราว นิทาน หรือแผ่นพับต่าง ๆ