ภูมิปัญญาการบำบัดโรคผ่านระบบศาสนาสถานนิกายมหายานในระบบสุขภาพ ชุมชน กรณีศึกษาเปรียบเทียบ กลุ่มเชื้อสายมองโกลอยด์ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกและตะวันออกเฉียงใต้

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์ เพื่อค้นหาภูมิปัญญาการบำบัดโรคผ่านระบบศาสนาสถานนิกายมหายานในระบบสุขภาพชุมชนของกลุ่มเชื้อสายมองโกลอยด์ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกและตะวันออกเฉียงใต้ใช้กรณีศึกษาการนำเสนอภูมิปัญญาดั้งเดิมในจุดกำเนิดและจุดส่งต่อวัฒนธรรม ในกลุ่มเชื้อสายมองโกลอยด์ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกและตะวันออกเฉียงใต้ กรณีศึกษาของวัดซึ่งเป็นศาสนาสถานในนิกายมหายาน (จีนนิกาย และยวนนิกายหรืออันนัมนิกาย) ในไทย เวียดนาม กัมพูชา อินเดีย ศรีลังกา มองโกเลีย จีน ญี่ปุ่น และ เขตรัฐต่างๆที่แยกออกจากประเทศรัสเซีย กลุ่มผู้ให้ข้อมูลหลัก ประกอบด้วย พระสงฆ์ในพุทธศาสนามหายานและพุทธศาสนิกชนทั้งไทยและต่างประเทศ จำนวน 35 รูป/คน และใช้ประเด็นการให้ความหมายของภูมิปัญญาการดูแลสุขภาพและกรรมวิธีแนวปรัชญาพุทธศาสนานิกายมหายานมาเป็นกรอบนำทาง ทำการสัมภาษณ์ และใช้การสังเกตแบบมีส่วนร่วมและไม่มีส่วนร่วม วิธีการศึกษาวิจัย ผู้วิจัยเดินทางไปสำรวจพื้นที่เพื่อค้นหาที่ตั้งของแหล่งศาสนสถานนิกายมหายานและบริบทชุมชนรอบๆวัดทั้งในและต่างประเทศ ทำการศึกษาโดยใช้เทคนิคการวิจัยเชิงสำรวจ(Survey research) 1). การศึกษาสำรวจพื้นที่บริบทชุมชน ค้นหาภูมิปัญญาและองค์ความรู้ในระบบศาสนสถานนิกายมหายานที่มีบทบาทในการบำบัดโรคในพื้นที่การวิจัยในแต่ละประเทศใช้แนวคิดการถอดรหัสภูมิปัญญาและการตีความหมายทางวัฒนธรรมตามทฤษฎีของคล็อตเลวี่สเตราส์ (1986) และ คลิฟฟอร์ดเกียร์ซ (1973) เขียนบรรยายเชิงพรรณนาแนววรรณกรรม (Literacy text) จัดทำระบบข้อมูลงานวิจัยและ จัดทำระเบียนภาพถ่าย 2). ทำการศึกษาเชิงประวัติศาสตร์บอกเล่า ใช้เทคนิคการสังเกต และทำการสัมภาษณ์พระสงฆ์และผู้ที่อาศัยอยู่ใกล้แหล่งที่ตั้งของศาสนสถาน ทำการศึกษาชุมชนรอบแหล่งศาสนาสถานนิกายมหายาน 3).วิเคราะห์ข้อมูลภาคสนามโดยวิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ 4). สังเคราะห์ประเด็นและเขียนรายงานการวิจัยโดยจัดสาระประจำบทและให้คำสำคัญหลัก (Main key word)ตามข้อมูลที่ค้นพบ 5). สรุป อภิปรายผลและให้ข้อเสนอแนะโดยเสนอผ่านการจัดเวทีเสนอผลงานทางวิชาการระดับชาติ ผลการวิจัยพบว่า ภูมิปัญญาการบำบัดโรคของกลุ่มชนเชื้อสายมองโกลอยด์ในประเทศไทยที่ตั้งถิ่นฐานเดิมที่อพยพมาทางบกทางเรือในบริเวณเอเชียและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กรณีศึกษาภาคต่างๆในประเทศไทย เวียดนาม กัมพูชา อินเดีย ศรีลังกา มองโกเลีย จีน ญี่ปุ่น และ เขตรัฐต่างๆที่แยกออกจากประเทศรัสเซียนั้น จากการศึกษาภาคสนามมีลักษณะการใช้ภูมิปัญญาการบำบัดโรคจากการศึกษาแบบรายกรณี พบว่า บริบทและลักษณะทางกายภาพภายในวัดมีสภาพแวดล้อมแบบธรรมชาติและแบบจำลอง จัดวางโต๊ะตั้งสิ่งของสัญลักษณ์ในการกราบไหว้ภายในอาคารโถงสี่เหลี่ยม วนจากขวาไปซ้ายและทิศที่วางรูปจำลององค์เทพมีความหมายที่สื่อได้ทางความเชื่อและศรัทธาต่อพระพุทธเจ้า เหล่าทวยเทพที่มีพระนามชื่อเรียกอันเป็นความหมายและคำสอนของแต่ละองค์ในการปฏิบัติบูชาแก่ชาวพุทธศาสนิกชน การประกอบพิธีกรรม การให้บริการทางสุขภาพกายและสุขภาพจิตด้วยการเสี่ยงเซียมซีคลายความทุกข์ใจ เซียมซีแลกใบสั่งยาสมุนไพร การรับประทานอาหารเจเพื่อการไม่เบียดเบียนกัน เป็นแหล่งทุนทางสังคมด้านการสงเคราะห์ผู้ป่วยและสาธารณชนในรูปมูลนิธิ การสร้างเครือข่ายทางสังคมและเครือญาติผ่านการอนุรักษ์วัฒนธรรม ศิลปะและประเพณีแบบจีน เป็นศูนย์รวมทางจิตใจและเป็นสถานที่กระจายปัจจัยพื้นฐานในการดำรงชีพ การแจกทาน การสวดมนต์ถือศีลและภาวนา และกิจการสาธารณกุศลเพื่อลดช่องว่างการบริโภคทรัพย์ระหว่างคนรวยลงสู่คนจนโดยไม่สร้างความแตกแยกในสังคม กรณีศึกษาเปรียบเทียบที่ตั้งของศาสนสถานนิกายมหายานในแต่ละภูมิภาคมีภูมิปัญญาดั้งเดิมในจุดกำเนิดและจุดส่งต่อวัฒนธรรม โดยเฉพาะภูมิปัญญาการบำบัดโรคของกลุ่มชนเชื้อสายมองโกลอยด์ในประเทศไทย ที่ปักถิ่นฐานเดิม ที่อพยพมาทางบก ทางเรือมีความแตกต่างกันไปตามสภาพภูมิศาสตร์ มิติทางประวัติศาสตร์ และอำนาจภายนอก มีอิทธิพลเด่นชัดมากคือระบบการเมืองการปกครองเป็นตัวการสำคัญที่การปรับตัวทางศาสนา ความเชื่อ และวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ส่งผ่านยังการนับถือศาสนาของชนเชื้อสายมองโกลอยด์ ในบริเวณเอเชีย และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

คำสำคัญ