องค์ประกอบทางเคมี ความเป็นพิษ ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ และฤทธิ์ต้านเบาหวานของสารสกัดไผ่ร้อยกอ (Pogonatherum crinitum)

บทคัดย่อ

การศึกษาองค์ประกอบทางเคมี ความเป็นพิษ ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ และฤทธิ์ต้านเบาหวานของสารสกัดไผ่ร้อยกอ (Pogonatherum crinitum) ครั้งนี้ ทำการศึกษาในหนูขาว เพศผู้ สายพันธุ์ วิสตาร์ (Wistar) ศึกษาองค์ประกอบทางเคมีโดยใช้ GC-MS ทดสอบความเป็นพิษเฉียบพลัน พิษกึ่งเฉียบพลัน ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ และฤทธิ์ลดน้ำตาลในเลือดของสารสกัดไผ่ร้อยกอในหนูปกติ และในหนูเบาหวาน ทำการเหนี่ยวนำให้เป็นเบาหวานด้วย Streptozotocin (STZ) ในขนาด 55 mg/kg b.w โดยการฉีดเข้าทางช่องท้อง ใช้เกณฑ์หนูที่มีระดับน้ำตาลในเลือดในภาวะอดอาหาร (Fasting blood glucose ; FBG) มากกว่า 126 mg/dl แสดงว่าหนูเป็นเบาหวาน และนำมาใช้ศึกษา แบ่งกลุ่มหนูทดลองออกเป็น 5 กลุ่ม ๆ ละ 8 ตัว คือ กลุ่มที่ 1 หนูปกติที่ได้รับน้ำกลั่น กลุ่มที่ 2 หนูปกติที่รับสารสกัดไผ่ร้อยกอ (250 mg/kg b.w.) กลุ่มที่ 3 หนูเบาหวานควบคุมที่รับน้ำกลั่น กลุ่มที่ 4 หนูเบาหวานที่ได้รับยา Glibenclamide (1 mg/kg b.w.) และกลุ่มที่ 5 หนูเบาหวานที่ได้รับสารสกัดไผ่ร้อยกอ (250 mg/kg b.w.) ทำการศึกษา 8 สัปดาห์ โดยทำการวัด FBG ในเลือด และชั่งน้ำหนักตัวหนู ทุกสัปดาห์ เมื่อสิ้นสุดการทดลองเก็บเลือดจากหัวใจนำไปศึกษาไขมันในเลือด ค่าการทำงานของตับและไต โดยใช้เครื่องมือวิเคราะห์เคมีในเลือดแบบอัตโนมัติ ศึกษาอินซูลิน โดยใช?เทคนิค Radioimmunoassay และทำการศึกษาจุลกายวิภาคเนื้อเยื่อตับอ่อนโดยวิธีพาราฟิน ย้อมด้วยสีฮีมาทอกไซลีนและอีโอซิน นำไปศึกษาภายใต้กล้องจุลทรรศน์แบบใช้แสง ผลการศึกษา พบองค์ประกอบหลักทางเคมี คือ 1,3-Diphenyl-6-methylheptane (22.67%), Heptadecanenitrile (CAS) (33.79%), 2-Tert-butyl-1-2-3-4-tetrahydro-9-acridinamine (1.87%), Phenanthrene (23.51%), 9-butyl-1-2-3-4-tetrahydro-anthracene (1.32%) และ Phenanthrene, 1-methyl-7-(1-methylethyl)-(CAS) (10.98%) สารสกัดในขนาด 2000 mg/kg b.w. ไม่ก่อให้เกิดพิษเฉียบพลันและพิษกึ่งเฉียบพลันในหนูทดลอง โดยมีค่า LD50 มากกว่า 2000 mg/kg b.w. การศึกษาฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระโดยวิธี DDPH พบว่า ที่ความเข้มข้นของสารสกัด 110.65 ppm สามารถยับยั้งอนุมูลอิสระได้ 50% ของวิตามินซีมาตรฐาน และสารสกัดสามารถลดระดับ FBG ของหนูเบาหวานได้ โดยมีประสิทธิภาพไม่แตกต่างจากยา Glibenclamide (p>0.05) แต่ไม่สามารถลดระดับ FBG ของหนูปกติได้ นอกจากนี้ยังสามารถเพิ่มการหลั่งอินซูลิน และลดไขมันในเลือด โดยลด TC, TG และ LDL แต่เพิ่ม HDL ในหนูเบาหวานได้ และเมื่อใช้สารสกัดในขนาด 250 mg/kg b.w. เป็นระยะเวลา 8 สัปดาห์ ติดต่อกัน สารสกัดก็ไม่ก่อให้เกิดความเป็นพิษต่อตับและไต นอกจากนี้ยังช่วยปรับปรุงเนื้อเยื่อตับอ่อนของหนูเบาหวานให้มีลักษณะคล้ายหนูปกติได้ ดังนั้นไผ่ร้อยกอจึงมีฤทธิ์ลดน้ำตาลกลูโคสในเลือด ลดไขมันในเลือด เพิ่มการหลั่งอินซูลิน และไม่มีความเป็นพิษต่อตับและไต จึงน่าจะนำไปใช้เป็นสมุนไพรทางเลือกให้แก่ผู้ป่วยโรคเบาหวานได้ คำสำคัญ : ไผ่ร้อยกอ (Pogonatherum crinitum); ระดับน้ำตาลในเลือด; อินซูลิน, ไขมันในเลือด; หนูเบาหวาน

คำสำคัญ