พัฒนาการและระบบเสียงปี่จุมในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

งานวิจัย พัฒนาการและระบบเสียงปี่จุมในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ จากการศึกษาพบว่า ขั้นตอน การสร้างเครื่องดนตรีโดยวิธีการท านั้น ขั้นตอนแรกน าไม้ที่ได้มาตากแดดไว้จนแห้งสนิท ถ้าแดดร้อนจัด ทุกวันจะใช้เวลาตากประมาณ 1-2 อาทิตย์ แต่ถ้าแดดไม่ค่อยมีก็ตากเรื่อย ๆ อาจใช้เวลาเป็นเดือน เมื่อไม้ แห้งแล้ว จะน ามาวัดความยาว โดยใช้หลักของพ่อก๋วนดาที่ใช้นิ้วมือของตัวเองในการเทียบให้ได้ตามหลัก ความต้องการ โดยห่างจากตาไม้ไผ่ประมาณ 1 คืบ เมื่อวัดได้ 1 คืบแล้ว ให้วัดต่อไปอีก 1-ข้อนิ้ว จนสุด ปลายหัวปี่ ก็จะได้ความยาวและเสียงตามต้องการ ซึ่งนิ้วของคนเราจะไม่เท่ากัน ให้เปรียบเทียบความยาว ตามแบบถนัดของตน แล้วใช้กระดาษทรายขัดหัวปี่ให้มีลักษณะเรียบนูนขึ้นมาตามความพอใจ จากนั้นน า ดินสอมาร่างช่องส าหรับใส่ลิ้นปี่ให้ได้ตามลักษณะที่ต้องการ โดยเทียบจากปี่เล่มเดิมที่ท าไว้ก่อนแล้ว ซึ่ง พ่อก๋วนจะใช้การเทียบปี่ทุกเล่มจากปี่ชุดแรกที่เคยท าไว้เสมอ เมื่อร่างช่องส าหรับใส่ลิ้นปี่ให้ได้ตามลักษณะ ที่ต้องการเสร็จแล้ว น ามีดเล็ก ๆ ค่อย ๆ เฉือนเนื้อไม้ออกทีละนิดให้ได้ลักษณะตามที่ต้องการ ขั้นตอน ต่อไปคือการตีทอง ก่อนที่จะลงมือตีทองหรือตีเหรียญสลึงนั้น ต้องมีแท่นส าหรับตีทอง โดยจะใช้ค้อนตีบน แท่นตีทอง ตีจนเหรียญบางตามต้องการ วิธีนี้จะต้องใจเย็น โดยเริ่มตีจากขอบเหรียญไปก่อน การตีก็ต้อง ค่อย ๆ ตีหากตีแรงเกินไปก็จะท าให้เหรียญนั้นแตก เมื่อเราตีเหรียญสลึงได้บางตามขนาดที่ต้องการแล้ว ใช้กรรไกรตัดให้ได้ขนาด ประมาณ 1 เซนติเมตร จากนั้นเจาะโดยใช้สิ่วเล็ก ๆ (เกิ้ม) เจาะให้เป็นรูปตัว V หรือรูปปลายใบข้าว การทะลวงข้อปี่จะใช้เหล็ก 3 หุน และ 4 หุน ที่สั่งท าเป็นพิเศษมาเผาไฟแล้วน ามา ทะลวงให้เหลือไว้ข้อสุดท้ายหรือข้อปลายสุดของปี่จุม โดยจะมีเหล็กเส้นเล็ก ส าหรับเอาไว้เจาะรูเสียงของ ปี่และเจาะช่องใส่ลิ้นปี่ โดยจะน าไปเผาไฟ แล้วจึงน ามาเจาะ ใช้เหล็กเผาไฟทะลวงข้อและเจาะรูเสียง จากนั้นขั้นตอนสุดท้ายใส่ลิ้นปี่ตรงช่องลิ้นที่เจาะไว้ แล้วใช้ปูนขาวใส่บริเวณขอบ ๆ ข้างลิ้นปี่เพื่อกันลม ออกเวลาเป่า โดยปูนขาวอาจมีการเสื่อมสภาพเมื่อใช้ไปนาน ๆ จึงมีไว้เพื่อใส่เพิ่มอยู่เสมอ ค าส าคัญ : ระบบเสียงปี่จุม

คำสำคัญ