กระบวนการพิมพ์ลวดลายผ้าฝ้ายด้วยมือจากสีธรรมชาติ

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากระบวนการพิมพ์ผ้าด้วยมือ(fabric hand printing process) อันประกอบด้วย การท าแม่พิมพ์ การพิมพ์ ที่สามารถท าได้เองเพื่อศึกษา ค้นคว้า หาสี ธรรมชาติจากแหล่งตัวอย่าง และกระบวนการสกัดเนื้อสี ที่สามารถน ามาใช้ในการพิมพ์ผ้าเพื่อศึกษา หากระบวนการที่เหมาะสมในการน าสีธรรมชาติมาใช้ในการพิมพ์ผ้าฝ้ายโดยไม่ใช้สารเคมีที่เป็นพิษ ตั้งแต่การออกแบบลวดลาย กระบวนการพิมพ์ การท าให้สีติดเพื่อน าองค์ความรู้ที่ได้ไปเผยแพร่ ให้ ความรู้กับผู้ประกอบการสินค้าพื้นเมือง และนักศึกษาทางด้านสิ่งทอใช้เป็นแนวทางในการพัฒนา สินค้าสิ่งทอที่เป็นเอกลักษณ์ หรืออัตลักษณ์ ด้วยภูมิปัญญาที่มีรากเหง้าของตนเอง โดยท าการศึกษา ข้อมูลจากแหล่งข้อมูลที่เป็นผู้ประกอบการส่วนใหญ่อาศัยอยู่แถบอ าเภอจอมทอง อ าเภอฮอด และ อ าเภอดอยเต่า ซึ่งเป็นแหล่งผลิตผ้าฝ้ายทอมือกลุ่มใหญ่ที่ส าคัญของจังหวัดเชียงใหม่ผลจากการท าวิจัยพบว่าวัตถุดิบที่น ามาใช้ได้ตามเกณฑ์มี 5 ชนิด ประกอบด้วยเปลือกต้น ประดู่ ผลมะเกลือดองขมิ้นไม้ฝางแก่นขนุน ส่วนสารช่วยย้อมใช้ เกลือแกง (เกลือป่น) และ สารช่วยให้ สีติดได้แก่ สารส้มการสกัดสีย้อมเพื่อน ามาใช้เป็นสีพิมพ์ใช้การต้มแบบถังเปิดใช้วัตถุดิบ 1 ส่วน กับน้ า 5 ส่วน ต้มจนกระทั่งเหลือน้ าสีเพียง 1 ส่วนน ามาใช้เป็นสีพิมพ์ โดยผสมกับเกลือแกง 200 กรัม ต่อ ลิตร และสารส้ม 80 กรัม ต่อลิตร จากนั้นผสมแป้งมันเพื่อให้เกิดความข้นในอัตราส่วน 100 กรัม ต่อ ลิตร ใช้ความร้อนต้มพอให้มีความหนืดเมื่อเย็นตัวลงสามารถน าไปใช้พิมพ์ได้ โดยใช้กระบวนการพิมพ์ แบบเจาะฉลุ (Stencil Printing) และการพิมพ์ด้วยแม่พิมพ์แกะไม้ (Wood Block Printing)ลงบนผ้า ฝ้ายทอมือจากแหล่งข้อมูล แล้วน าไปผนึกให้สีติดด้วยกระบวนการนึ่งด้วยไอน้ าแบบอิ่มตัวใช้ ระยะเวลา 60 นาที จึงน าไปท าความสะอาด และทดสอบด้วยกระบวนการทดสอบตามมาตรฐานสิ่ง ทอในหัวคงทนของสีต่อการซักอยู่ที่ระดับ 4-5 ซึ่งเป็นอัตราที่น่าพอใจ ความคงทนของสีต่อการขัดถูอยู่ ที่ระดับ 4-5 ซึ่งเป็นอัตราที่น่าพอใจ และความคงทนต่อแสงมีอัตราการเปลี่ยนแปลงที่ระดับ 3 จนถึง มากกว่า 3 ซึ่งเป็นอัตราที่น่าพอใจ จากนั้นจึงน าชิ้นงานไปทดลองท าเป็นผลิตภัณฑ์สิ่งทอ ประเภท กระเป๋า หมอนอิง พวงกุญแจ และเสื้อพื้นเมือง เพื่อน าไปทดสอบความพึงพอใจของผู้ผลิตและ ผู้บริโภคสินค้าพื้นเมืองใช้เครื่องมือเป็นแบบสอบถามความพึงพอใจ 5 ระดับ ถามในประเด็นหลักสามประเด็นได้แก่ ความพึงพอใจด้านความสวยงาม ความพึงพอใจด้านการตัดสินใจซื้อผลิตภัณฑ์ และ ความพึงพอใจในด้านกระบวนการผลิต ได้ผลว่า ผู้ประกอบการ และผู้บริโภคเห็นสอดคล้องกันว่า ผลิตภัณฑ์มีความสวยงามเหมาะสมพอควร ส่วนกระบวนการในการผลิตผู้ประกอบการเห็นว่ามีความ ยุ่งยากบ้าง ในขณะที่ผู้บริโภคเห็นว่ากระบวนการผลิตมีความเหมาะสมมาก ส่วนในหัวข้อเกี่ยวกับการ ตัดสินใจซื้อผลิตภัณฑ์ตามตัวอย่างนั้น ผู้ประกอบการ และผู้บริโภคมีความเห็นสอดคล้องกันอยู่ใน ระดับดีโดยผู้บริโภคให้คะแนนมากกว่าผู้ผลิตเล็กน้อยเมื่อได้ผลของการท าวิจัยทั้งหมดจึงน าไปจัดท า เป็นเอกสารเพื่อใช้เผยแพร่ความรู้กับผู้ประกอบการ ผู้สนใจ หรือใช้ประกอบการศึกษาของนักศึกษาที่ ศึกษาในด้านสิ่งทอต่อไป

คำสำคัญ