การสร้างเสริมสุขภาพตามแนวทางปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบทางสุขภาพจากการใช้สารเคมีในการปลูกยาสูบ จังหวัดสุโขทัย

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาผลกระทบทางสุขภาพ ของเกษตรกรจากการใช้สารเคมีในการปลูกยาสูบ กระบวนการลดการใช้สารเคมีเพื่อความปลอดภัยด้านสุขภาพ และแนวทางการดาเนินการสร้างเสริมสุขภาพตามแนวทางปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ของเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบจากการใช้สารเคมีในการปลูกยาสูบในจังหวัดสุโขทัย โดยศึกษาทั้งเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ รวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถาม กลุ่มตัวอย่างจานวน 250 คน และการสัมภาษณ์เชิงลึก สนทนากลุ่มกับผู้ให้ข้อมูลหลัก และการสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม ข้อมูลเชิงปริมาณวิเคราะห์โดยสถิติเชิงพรรณนา ข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์เนื้อหาสัมพันธ์กับวัตถุประสงค์การวิจัย ในการประเมินสถานะธาตุอาหารพืชและปริมาณแคดเมียมในไร่ยาสูบในระบบเคมีเกษตร ต.ปากแคว อ.เมือง จ.สุโขทัย ซึ่งเป็นไร่ยาสูบในระบบโควตาแบบเคมีเกษตร ในการศึกษาสมบัติของดินและปริมาณโลหะหนักในรูปปริมาณทั้งหมดและสภาพพร้อมใช้ทางชีวภาพ เก็บตัวอย่างดินจากแปลงยาสูบจานวน 45 ตัวอย่าง ดาเนินการเก็บตัวอย่างก่อนการเพาะปลูกยาสูบ นอกจากนี้ได้เก็บข้อมูลเกี่ยวกับระบบการเพาะปลูกยาสูบแบบโควตา การใช้ปุ๋ยและผลผลิตยาสูบของเกษตรกร จากเกษตรกรและเจ้าหน้าที่โรงงานยาสูบ ผลการวิเคราะห์สมบัติของดิน พบว่าดินมีสภาพกรดรุนแรง (pH อยู่ในช่วง 3.83-5.45) ในขณะที่ปริมาณอินทรียวัตถุ ฟอสฟอรัสที่เป็นประโยชน์ และโพแทสเซียมที่แลกเปลี่ยนได้ มีปริมาณที่ต่า ในขณะที่ปริมาณแคลเซียมและแมกนีเซียมสูงและสูงกว่าช่วงที่เหมาะสม และพบว่าดินมีปริมาณแคดเมียมทั้งหมด อยู่ในช่วง 3.27 – 5.08 mg kg-1 ซึ่งเป็นระดับที่เกินเกณฑ์พื้นฐานของการปนเปื้อนของแคดเมียมในดินประเทศไทย และสูงกว่าค่าอนุโลมสูงสุดที่ยอมให้มีได้ของประชาคมเศรษฐกิจยุโรป สอดคล้องกับผลการวิเคราะห์ปุ๋ยเคมี และปุ๋ยอินทรีย์ พบว่ามีการปนเปื้อนของแคดเมียมสภาพพร้อมใช้ทางชีวภาพและปริมาณแคดเมียมทั้งหมด ค่อนข้างสูง ผลการวิจัย พบว่ากลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่ได้รับผลกระทบทางสุขภาพอยู่ในระดับสูงจากการใช้สารเคมีในการปลูกยาสูบจังหวัดสุโขทัย โดยมีผลกระทบในมิติทางจิตใจมากที่สุด รองลงมาคือ มิติทางจิตวิญญาณ ทางกาย และทางสังคม ผลกระทบทางจิตใจ คือรู้สึกหงุดหงิดราคาญกลิ่นเหม็นของสารเคมี และทุกข์ใจจากการซื้อปุ๋ยสารเคมีราคาแพง ต้นทุนการปลูกสูงขึ้น ผลกระทบทางจิตวิญญาณ คือ เชื่อว่าการใช้สารเคมีในการปลูกยาสูบเป็นสาเหตุหนึ่งของการเป็นโรคมะเร็ง อัมพาต และทาให้ภูมิปัญญาพื้นบ้านถูกละเลย ผลกระทบทางกายส่วนใหญ่มีต่อระบบประสาทและการรับความรู้สึก รองลงมาคือระบบผิวหนังและระบบหายใจ ผลกระทบทางสังคมคือเกิดหนี้สินนาไปสู่ปัญหาครอบครัว กระบวนการลดการใช้สารเคมีต้องเริ่มต้นที่การปรับสภาพความเป็นกรดด่างของดิน ด้วยวัสดุปรับปรุงดิน เช่น ปูนขาว โดโลไมท์ หรือยิปซั่ม เลือกใช้ปุ๋ยเคมีและปุ๋ยอินทรีย์ที่ผ่านการตรวจสอบคุณภาพได้รับรองมาตรฐาน สนับสนุนให้เกษตรกรผลิตสารชีวภาพและปุ๋ยอินทรีย์และสร้างเกษตรกรต้นแบบ แนวทางการสร้างเสริมสุขภาพตามแนวทางปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ด้วยการสร้างความตระหนักในอันตรายของสารเคมี ลดพฤติกรรมเสี่ยงจากการสัมผัสสารเคมี ลดต้นทุนการผลิตทุกขั้นตอนด้วยการนาภูมิปัญญาท้องถิ่นมาใช้ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกาหนดนโยบายการทาเกษตรปลอดภัยและอินทรีย์ ตลอดจนสนับสนุนการตรวจสารเคมีในเลือดแก่เกษตรกรอย่างต่อเนื่อง

คำสำคัญ